Ду нухбаи ҳамзоду ҳаммир

Ду тан аз нухбагони сиёсии Тоҷикистони Шӯравӣ, ки ҳамзамон по ба ъарсаи вуҷуд гузошта буданд, ҳамзамон ҳам рафтанд. Қаҳҳор Маҳкамов ва Султон Мирзошоев, ки ҳар ҳар ду дар тӯли 84 сол ъумри худ дар сарнавишти сарзаминашон нақши нозудуданӣ гузоштанд. Ифтихори ҳамсуҳбатӣ бо ҳар дуро доштаам. Бо Қаҳҳор Маҳкамов дар 15-солагӣ дар утоқи Дабири аввали Ҳизби Кумунисти Ҷумҳурии Тоҷикистон ва бо Султон Мирзошоев ҳамин се сол пеш дар хонааш дар Душанбе.

Султон Мирзошоев бар сари раисиҷумҳурии Тоҷикистон ҳақ дошт. Агар пешниҳоди ӯ намешуд, шояд ҳаргиз Раҳмон бар курсии устондории Кӯлоб, сипас раёсати Маҷлис ва саранҷом раёсати ҷумҳурии модомулъумр наменишаст. Агар оқои Раҳмон рӯзе ду нон бихарад, ъаҷаб нест, ки якеашро ба ёди оқои Мирзошоев назр кунад.

Оқои Мирзошоев, бо вуҷуди ин ки фарди фарҳехтаву огоҳе буд, ҳатталимкон аз интихоби худаш дифоъ мекард. Китобҳоеро, ки дар ин маврид навишта буданду навишта буд, варақ мезаду ба худ меболид, ки ҳамоно пешниҳоди ӯ роҳгушои оқои Раҳмон ба болотарин сутӯҳи силсиламаротиби қудрат шуд. Аммо шахсияти муаддабу дӯстдоштание дошт. Фарёд намезад, ҳарчанд пурсишҳои ман бисёр чолишангез буд. Дастпоча намешуд. Бо кунтрули аъсобаш мекӯшид ҳатталимкон посухи мантиқӣ ироа диҳад ва аз корномаи худаш дифоъ кунад.

Қаҳҳор Маҳкамов, аммо, аз он даста сиёсатмадорони тоҷике буд, ки наслашон дар дами инқироз аст. Сиёсатмадоре, ки дидгоҳи вежаи худро дошт, аммо дидгоҳи дигаронро нодида намегирифт. Ва агар медонист, ки аксарият бо ӯ нест, бар хостаи худ пофишорӣ намекард; бо вуҷуди ин ки имкону тавонашро дошт ва Маскав ҳам танҳояш намегузошт. Мардум истеъфояшро мехостанд. Истеъфо кард. Аммо Борис Пугу аз Маскав омаду дубора ӯро бар маснади раҳбарӣ нишонд. Ин дақиқан сухани худи Маҳкамов буд, ки дар посух ба мани навҷавон гуфта буд.

Ҳамин ки номаи интиқодомези як дабиристонии 15-соларо ҷиддӣ гирифтаву ӯро ба мулоқот хонда буд, дам аз шахсияти мутафовити ӯ мезанад. Албатта, гавҳари афрод дар муқоиса ошкор мешавад. Ҳарчанд дар он даврон бобати ҳимояташ аз ГКЧП, азияти устод Тоҳир ва дигарандешони дигар, забони ношевои порсиаш ва ба чандин далели дигар аз ӯ дили хуше надоштем, дар муқоиса бо имрӯз аст, ки ӯро мутафовит мебинем. Дубора истеъфояшро хостанд. Ин бор раисиҷумҳур буд ва бурида аз утоқи фармони марказ. Гуфт: “Ман меравам, вале шумо пушаймон мешавед”. Рафту дигар пушти сараш ҳам ъарсаи сиёсатро надид ва сиёсату сиёсатмадорӣ дар Тоҷикистон рӯ ба фано гузошт.

Як кори шодравон Қаҳҳор Маҳкамов кофист, ки ба ъунвони раҳбари хирадманд ҷовидона сабти торих шавад. Ва он кор аз хок бардоштан ва бар курсӣ нишондани забони модариаш буд. Ҳамӯ буд, ки иҷоза дод пас аз 60 сол забони миллии кишвар дубора расман “форсӣ” хонда шавад. Ин хидмати шодравон яке аз баргҳои заррини торихи муъосири тоҷикон аст. Ва агар ӯ 27 сол пеш чунин накарда буд, ба эҳтимоли қариб ба яқин имрӯз ҳам забони расмии мо бегона мемонд. Ҳарчанд тозабадавронрасидагон ёрои дидани “форсӣ” дар матни қонунро ҳам надоштанд ва онро дубора сутурданд, дар даврони ҳукумати Маҳкамов он тилисм як бор шикаста шуд. Маҳкамов нишон дод, ки он тилисм шикастанист. Пас мешавад дар оянда дубора онро шикаст ва парчами худиро барафрошт.

Равони ҳар ду рафта, ки як давронро бо худ бурданд, шод бод!

RAHMAN’S FAMILY AND POWER IN TAJIKISTAN

5 November 2013

A giant poster covers the façade of the Agriculture Ministry in central Dushanbe. It shows President Emamali Rahman standing in a field at harvest-time with a sheaf of wheat in his arms. 

The imposing poster – one of hundreds throughout the country – is meant to remind people of the benefits Tajiks have reaped from their president’s 21 year- rule.

The more cynical among them, however, point out that when it comes to reaping the benefits, the president’s family seem to have had a particularly successful harvest.

President Rahman  has nine children. Most Tajiks can name all seven of his daughters and his two sons. But two of them are particularly well known – his daughter Azada Rahmanova, , and his son Rustam Emamali.

Azada who is Rahman’s second child, served as cultural attaché in the Tajik embassy in Washington before moving to her current role as  deputy Foreign Minister.

Azada is married to Jamaliddin Nuraliev – currently deputy Finance Minister and reportedly one of the wealthiest men in the country.

Azada’s brother Rustam, 26, is a former professional football player for Dushanbe’s Istiqlal club. He now heads deputy head of the Tajik  Customs Service, and is also president of Tajikistan’s Football Federation.

Many observers are now asking if Emamali Rahman might have presidential ambitions of a higher kind for his son.

Following the precedent set by the ruling Aliyev family in Azerbaijan, there’s much speculation that Rustam is being groomed to succeed his father in the next elections in 2020.

The husbands of some of President Rahman’s other daughters have also landed top jobs.

One, Shamsullah Sahibov,  is currently Tajikistan’s commercial attaché in London. Another, Mahmadzahir Sahibov, is in charge of the country’s overseas trade missions.

It’s a situation which infuriates some of Tajikistan’s opposition leaders.

“Over 50% of economic opportunities and facilities in the country belong to this single family,” says Rahmatullah Zairov, the head of the Social Democratic Party. “They regulate them, they possess them. It’s too much.”

Another member of the family who has frequently been in the headlines in Tajikistan is the president’s brother in law Hasan Asadullahzade.

He runs one of the country’s major banks, Oryonbank, which is widely reported in the Tajik media, to have a controlling stake in some of the country’s biggest businesses.

However Deputy Economy Minister Umed Dawlatzad, who used to be the deputy head of Oryonbank, plays down the links between the bank, the family and big business.

“It’s more important for me to know that all companies that you say belong to Oryonbank are working well, he said. [And that they are] increasing our productivity and creating more jobs for our people and contributing to the budget of the country.”

Other supporters of the president,  like veteran politician Sultan Mirzashaev,  argue that it’s natural that Mr Rahman should want to surround himself with competent and reliable people and that it’s irrelevant that some also happen to be his relatives.. 

“Our President has many children and relations,” he told the BBC. “Do you think they shouldn’t work in Tajikistan just because they are from the presidential family? Of course they should. Besides, they are not ignorant and all of them are well-educated and experienced people”.

Access to the Tajik first family is strictly controlled by the security services, but occasional glimpses into their lifestyles do sometimes emerge.

Earlier this year some footage was leaked to social media sites, showing President Rahman leading the celebrations at his son Rustam’s wedding.

The footage showing the president dancing enthusiastically, banging out a tune with a spoon on an official’s head and singing out of tune with a professional singer,  prompted much hilarity in Tajik cyberspace.

But observers were also quick to point out that the  lavish eight-hour party at an official government guest house, was a far cry from the modest three-hour celebrations, which Mr Rahman himself has decreed the acceptable norm for ordinary Tajiks in a new law to curb the tradition of spending huge amounts of money on weddings.

Dadajan Atavullaev, is the Berlin-based opposition activist who got hold of the wedding video and broadcast it on his internet TV channel. After the footage was aired he was briefly detained at Moscow airport, and later denied entry to Georgia on a business trip, events which he claims were retaliation for the video.

“I found out later that Rahman’s regime has put my name on Interpol’s wanted list as a terrorist,” he says  “All I wanted to do was to show that this government based on family ties doesn’t care about people. They have turned Tajikistan into a family business.”

But few Tajiks based inside the country are willing to openly express their discontent with the concentration of power in the hands of a few from a single family.

Some see the privileges of the ruling family as an unavoidable fact of life in a post-Soviet country, and most  fear the possible consequences of speaking out.

Those that do, often refer to the country’s anti-corruption law that prohibits state officials from giving jobs to their close relatives.  Why, they wonder, doesn’t the president abide by his own law?

A Year Gone to Waste

Соле, ки гузашт

(вижаи "Ногуфтаниҳо"-и Нигоҳ)

Бештари рӯйдодҳои муҳимми соли гузаштаи тоҷикӣ (ки аз Наврӯзи гузашта то Наврӯзи имсолро дарбар мегирад) рӯ ба поёни сол иттифоқ уфтод. Муҳимтарини онҳо, мусалламан, интихоботи саросарӣ буд, ки орзуи панҷсолаи қишре аз мардумро ба яъс нишонд: орзуи дидани порлумоне гӯё ва мардумӣ ба ҷои маҷлиси хомӯшу муҳрбадаст ва рӯбараҳбар, ки ангушти намояндагонаш аз рӯи тугмаи “оре” дур намешавад.

Маҷлисе якдаст, ки 54 адад аз 63 курсии онро ҳаводорони сардамдорони вақт ишғол кардаанд ва садои 3-4 тан аз дигарандешонашро метавон ба осонӣ ношунида гирифт. Дар ин интихобот машҳуд буд, ки унсури номатлуби хешовандсолорӣ рушди бештаре доштааст. Пас дар ин имтиҳони мардумсолорӣ Тоҷикистон боз ҳам ноком шуд ва як фурсати дигар барои даст ёфтан ба озодию шукуфоиро аз даст дод. Тазминоти раҳбар барои баргузории интихоботи шаффофу озод аз қолиби сухан берун наомад ва амалӣ нашуд. Нозирони дурдаст айни ҳақиқатро гуфтанд. Нозирони “хориҷаи наздик” ин нокомиро ташвиқ карданду шодбош гуфтанд.

Дар оғози соли нав аъзои Маҷлиси Миллӣ ҳам интихоб, ё шояд ба баёне дурусттар, таъйин шуданд. Бо он сарусомоне, ки интихоботи “мустақим”-и саросарӣ дошт, метавон наҳваи баргузории интихоботи номустақимро ҳадс зад. Ва ҳатто шахси раиси Маҷлиси Миллӣ, ки раиси Маҷлиси Олӣ ҳам ҳамӯ хоҳад буд, аз ҳамин акнун қобили ташхис аст. Ин рӯйдод баҳонае барои таҷлил надорад. Ба вижа ба хотири он ки касе суроғи раъйи баяғморафтаашро нагирифт.

Рӯйдоди муҳимми дигар корзори саросарии давлат барои сохтмони нерӯгоҳи обии Роғун буд. Дар оғоз ҳатто дӯстдорони хориҷии Тоҷикистон эъломи омодагӣ карданд, ки дар раҳоии мардум аз буҳрони энержӣ саҳм хоҳанд гирифт ва ҳисобҳое бад-ин манзур ҳамчунон боз аст. Аммо фишори фавқулъодаи мақомот бар мардуми одӣ ва ғолибан нодор барои пардохти пули саҳоми неругоҳ ин амри хайрро махдушу зишт кард. Донишҷӯёне, ки бидуни пардохти пули саҳом иҷозаи вуруд ба утоқи имтиҳонро надоштанд, ба сутӯҳ омаданд. Кормандоне, ки водор ба харидории саҳоми нерӯгоҳ мешуданд, мақомотро нафрин карданд. Аммо эътирозоти дарунӣ ба ҳадди ғалаён нарасид ва ҳамчунон зери лиҳофу пӯшида аст. Дар натиҷаи ин фишорҳо ҷавви бадгумонӣ чи дар дохил ва чи дар хориҷ боло гирифт ва накӯкорони хориҷӣ мунтазири дарёфти замонати сад дарсадии мақомотанд, ки пули ворезшуда танҳо ва танҳо барои эҳдоси нерӯгоҳи Роғун ҳазина хоҳад шуд.

Ҳамсоягони ҳасуде чун Узбакистон Роғунро баҳонаи хубе барои эъмоли фишори бештар бар Тоҷикистон ёфтанд ва Душанберо мавриди муҳосираи иқтисодӣ қарор доданд. Ба гунае, ки ҳудуди 400 вогуни ҳомили таҷҳизоти сохтмонии Роғун дар нимароҳ тавассути Узбакистон масдуд шуд ва бори дигар ин ҳақиқатро барҷаста кард, ки то чи андоза иқтисоди Тоҷикистон шикананда аст ва ба чи роҳатӣ як дастури раҳбари узбак метавонад чилави барномаҳои иқтисодии моро бигирад. Ҳақиқати дигаре, ки ошкортар шуд, ниёзи Тоҷикистон ба доштани роҳҳои иртиботии дигар бо ҷаҳони хориҷ буд. Чун агар қарор аст Роғун сохта шавад, бояд Узбакистонро ба унвони кишвари тронзит ба фаромӯшхона супурд. Чи бихоҳему чи нахоҳем, Узбакистон ҳамаи роҳҳои эъмоли фишорро ба кор хоҳад бурд, то монеъ аз анҷоми ин тарҳ шавад. Донистани ин ҳақиқат ба илми рамлу устурлобу ахтаршиносӣ ниёзе надошт. Айни воқеъияте буд, ки афроди муътақид ба давлатдорӣ бояд пеш аз эъломи тарҳ пешбинӣ мекарданду накарданд.

Ва чизе, ки қарор буд иттифоқ биуфтаду науфтод, гушоиши шабакаи телевизюнии кишварҳои порсигӯ ба номи “Наврӯз” буд. Соли гузашта дар остонаи Наврӯз шуморе аз мақомот ҷор зада буданд, ки қарор аст он дар рӯзи Наврӯзи соли гузашта ифтитоҳ шавад. Ба ҷои он шабакаи телевизюнии “Овоз”-и Туркия барои кишварҳои туркизабон гушоиш ёфт. Як сол гузашт, аммо аз шабакаи мавъуди мо ҳамчунон хабаре нест, ки нест. Пас дар масофи фарҳангӣ ҳам аз ҳамсоягон ақиб уфтодаем.

Нокомиҳои соли гузашта боъиси рушди беш аз пеши ифротгароию тундравӣ дар миёни қишрҳои гуногуни ҷомеъа шуд. Эҳсоси дармондагӣ ва навмедӣ шуморе аз мағзҳои равшанро ҳам ба зулмати радикализм савқ дод ва имрӯз ёваи хушунатгароӣ баландтар аз дирӯз ба гӯш мерасад. Эҳтимоли такрори ғалатҳои гузашта беш аз пеш матраҳ шуд. Аммо мақомот дарсе нагирифтанд ва бо ин тасаввури козиб, ки номгузории соли 2009 ба номи Имоми Аъзам қишре аз норозиёнро розӣ хоҳад кард, иктифо карданд. Барои муқобила бо ин падидаи манфӣ, ки дар миёни қишрҳои гуногун ба шаклҳои гуногун буруз меёбад, касе ба фикри фарҳангпароканӣ ва густариши донишу огоҳӣ науфтод. Ҷомеъаи шаҳрвандии Тоҷикистон таи соли гузашта пешрафте надошт, то битавонад дар сурати нотавонии давлат ба таври худҷӯш бо ин падида муқобила кунад.

Дар натиҷа Тоҷикистон ҳамчунон дар мағоки торих аст. Умед аст, ки соли нави тоҷикӣ нури огоҳии бештареро аз тӯдаҳои мо дареғ надорад.

Media Discrimination in Tajikistan

Табъизи расонаҳо дар Тоҷикистон

(вижаи "Ногуфтаниҳо"-и ҳафтаномаи Нигоҳ)

Дар оғози пайдоиши рӯзноманигорӣ дар Эрони садаи 19 ба ин ҳирфаи навин “воқеъанигорӣ” мегуфтанд. Чун вазифаи як рӯзноманигор танҳо баёни воқеъаҳову воқеъиятҳо буд.

Баъдан, ки забони порсӣ гирифтори балои тарҷумазадагӣ шуд, ин вожаро аз фаронсавӣ баргардон карданд. Вожаи фаронсавии “journaliste” баргирифта аз “jour” ба маънои “рӯз” аст ва маънои дақиқи “journal” “рӯзнома” аст. Бад-ин гуна, “рӯзноманигор” ҳам тарҷумаи дақиқи “journaliste”-и фаронсавӣ аст.

Бо тағйири номи “рӯзноманигорӣ” вазифаи он ҳам то ҳадди зиёде тағйир кард. Давлат, ки аз тавони фавқулъодаи воқеъанигорон ва таъсири навиштаҳои онҳо бар афкори умумӣ огоҳ шуда буд, талош кард ин ҳирфаро барои пешбурди ҳадафҳо ва таблиғи дидгоҳҳои худаш дар инҳисораш дарорад. Бад-ин минвол дар кишварҳои истибдодзада, ки дар он замон сифати ҳамаи кишварҳои ҷаҳон буд, рӯзноманигорӣ ба хидмати мошинҳои давлатӣ даромад ва аз мардум фосила гирифт.

Бо зуҳури рӯзноманигории мустақилли “зеризаминӣ”, ки ба вазифаи ибтидоии ин ҳирфа содиқ буд ва чизе ҷуз баёни воқеъиятҳо намегуфт, пояҳои истибдод дар бисёре аз кишварҳо мутазалзил шуд. Кишварҳои озоду мардумсолоре шакл гирифтанд, ки дар онҳо мафҳуми “рӯзноманигории расмӣ” ё “давлатӣ” бемаъно шуд. Рӯзноманигорӣ аз давлат фосила гирифту якпорча шуд ва миёни тӯдаҳо баргашт ва қудрати белаҷоми давлатҳоро маҳор кард, то на дар хидмати худ, балки дар хидмати миллате бошанд, ки пули байтулмолро мепардозад.

Аммо дар Тоҷикистон, мусалламан, ин иттифоқ ҳанӯз науфтодааст. Дар кишвари “ҳуқуқбунёду демукротик”-и мо ҳамчунон “матбуъоти расмӣ” дорем ва “матбуъоти мустақил” ва миёни ин ду урдугоҳ пайкори ошкору ниҳоне пайваста дар ҷараён будааст. Давлат ҳамвора ба матбуъоти расмӣ иноят карда ва бо матбуъоти мустақил ситезида ё кӯшидааст бо тарфандҳое мустақилҳоро ҳам давлатӣ кунад. Аммо ба ҳар рӯй ҳар ду, бо вуҷуди тафовутҳо, “худӣ” ба шумор меоянд.

Гузашта аз ин ду урдугоҳи рӯзноманигорӣ, гурӯҳи дигаре аз хабарнигорони тоҷик ҳастанд, ки бакуллӣ аз марҳамати давлат бебаҳраанд ва ҳатто гоҳ аз сӯи давлат лаккаи хиёнат бар онҳо зада мешавад: рӯзноманигороне, ки барои расонаҳои хориҷӣ кор мекунанд. Ин хабарнигорон, ҳарчанд аксаран тоҷиканд, аз чашми давлат хабарчинони бегонае беш нестанд, ки ҳаргиз ба суди миллат каломе бар забон нарондаанд. Ишколи кор дар он аст, ки давлатиҳо маъмулан миёни мафҳумҳои “давлат” ва “миллат” тафовуте намебинанд. Аммо басо давлатҳое, ки бар сари миллатҳо балоёи фаровоне овардаанд ва рӯи душманро сафед кардаанд.

Аз ин рӯ, метавон натиҷагирӣ кард, ки дар Тоҷикистон мо ду навъ рӯзноманигор дорем: “худӣ”, ки шомили расонаҳои расмию нимамустақиллу мустақил мешавад ва “бегона”, ки барои расонаҳои хориҷию байнулмилалӣ кор мекунад. Давлат миёни ин ду гурӯҳи умдаи хабарнигорон марзи мушаххасе кашидааст ва гурӯҳи дувумро ба унвони “хабарнигорони номаҳрам” ба бархе аз нишастҳои худ фаро намехонад.

Нишасти маҳрамонаи раисиҷумҳур Раҳмон бо хабарнигорони “худӣ”, ки рӯзи 8 декабр анҷом гирифт, аз намунаҳои боризи табъиз миёни дастандаркорони расонаҳо дар Тоҷикистон аст. Дар натиҷа изҳороте аз он нишаст ба берун аз маҳалли дидор ва ҳатто ба Маскаву Тошканд дарз кард, ки мизони воқеъияташон норавшан аст ва боъиси бигӯ-магӯҳои фаровони байнулмилалӣ шуда ва хоҳад шуд. Боризтарини онҳо суханони раисиҷумҳур дар бораи бозпас гирифтани Самарқанду Бухоро аз Узбакистон буд, ки ғавғои матбуъотӣ роҳ андохтааст. Суханоне, ки ба ростӣ, баёнгари орзуи бисёре аз тоҷикон ва дар кул, порсигӯён аст, аммо ҳаргиз тасаввур намерафт, ки бад-ин шева (аз сӯи раҳбари давлат) ва бо ин манзур (водоштани мардум ба харидории саҳоми нерӯгоҳи Роғун) баён шавад.

Ин изҳорот касро ба ёди мақоли мардумии “Пеш аз пода гард баланд накун!” меандозад. Давлати Тоҷикистон, ки акнун барои анҷоми як тарҳи энержӣ рӯи ниёз ба мардум овардааст ва ҳаҷми даромади нохолиси саронааш дар поинтарин пояи ҷадвали кишварҳои Шӯравии пешин қарор дорад, дар ҳадде нест, ки иддаъоҳои арзиашро ба ин шева баён кунад. Дар “Ногуфтаниҳо”-е дигар муфассалан ба ин мавзӯъ хоҳем пардохт ва хоҳем санҷид, ки чи гуна метавон ба он орзуи дерин, бо гомҳои сиёсию иҷтимоъии бихрадона, расид.

Дар ҳоли ҳозир дар бораи изҳороти раисиҷумҳур дар он нишасти маҳрамона барои “матбуъоти худӣ” метавон танҳо бо ҳадсу гумон ва бо такя ба шунидаҳои таъйиднашуда сухан гуфт. Аммо агар ба изҳори назари Давлат Назрӣ, сухангӯи Вазорати хориҷа таваҷҷуҳ кунем, ки мегӯяд, мақолоти мунташира дар Маскав дар бораи суханони Раҳмон бофтаи тахайюли нависандааш будааст, пурсиш ин аст, ки чаро ин “шоеъа” офарида шуда? То набошад чизаке, мардум нагӯянд чизҳо.

Шоеъа ё овоза замоне падид меояд, ки иттилоъ андак бошад. Ва иттилоъ замоне андак мешавад, ки манбаъ аз пахши он худдорӣ кунад. Агар дар нишасти 8 декабр рӯзноманигорон ба “худӣ”-ю “бегона” тақсим намешуданд, мақоми аввали давлат ҳам бо эҳсоси масъулияти бештар сухан мегуфт. Ва дар воқеъ, як сиёсатмадор ҳамеша бояд он масъулиятро мадди назар дошта бошад. Ба вижа агар бо рӯзноманигорон тараф аст.

Рӯзноманигор “худӣ”-ю “бегона” надорад. Рисолати рӯзноманигори ростин пахши воқеъиятҳост. “Ман рӯзноманигорам. Пас рост мегӯям” шиъори рӯзноманигорони ростин аст. Ва мутмаиннан, дар миёни афроде, ки давлат ба унвони намояндагони “матбуъоти худӣ” мешиносад, бисёранд касоне, ки рисолати ростини рӯзноманигорӣ мароми зиндагишон аст.

Altar or Letter?

Масҷид ё мактаб?

(вижаи ҳафтаномаи "Нигоҳ")

Чанд рӯз пеш хабаре ба чашмам уфтод, ки қарор аст Эмомалии Раҳмон намози масҷиди навсохти рустои Тӯдаи Ҳисорро имомат кунад. Тасаввури ман ин буд, ки сарвари кишварамон дар созгории комил бо номи худ (Имом Алӣ) або (ҷомаи рӯҳониён)-ро ба тан хоҳад карду рӯ ба меҳроб хоҳад овард ва ҳамаи намозгузорони ҳозир ба ӯ иқтидо хоҳанд кард.

Аммо на, бад-ин шева шигифтангез набуд. Раисиҷумҳур суханроние эрод кард, шабеҳи хутбаҳои намози ҷумъаи Теҳрон, ки гоҳ аз забони Аҳмадинажод мешунавем. Ва пешниҳод кард, ки масҷид ба номи имоми дигаре номгузорӣ шавад: Имоми Аъзам, ки 1310-сола мешавад ва бино ба омор, аксарияти ҷамъияти кишвар пайрави андешаҳои ӯянд ва агар оморро канор бигзорем ва аз мардум бипурсем, ки он андешаҳо чӣ муҳтавое дорад, шояд бояд омор тағйир кунад. Пас бояд ба ёд дошта бошем, ки на ҳамеша “имомат” ба маънои або ба тан кардан аст ва на ҳамеша омор гӯёи ҳақиқати ҳол аст.

Масҷиде, ки дар Тӯда гушоиш ёфт, мизбони даҳ ҳазор намозгузор аст. Барои кишвари пасошӯравие чун мо тасаввури ин ҳақиқат сахт аст. Замоне лагоми намозгузоронро мекашиданду акнун фазои фарохеро дар ихтиёрашон мегузоранд. Гӯё гили моро бо ифроту тафрит (две крайности) сириштаанд. Дӯсте гуфт: “Эй кош ба ҷои он як мадраса, як донишгоҳ сохта буданд.” Гуфтам: “Пул аз они мардум аст ва шояд дар ҳоли ҳозир ба меҳроб бештар ниёз доранд то ба китоб.”

Дар ҳоле ки ман талош мекардам тасаввури ҳузури даҳ ҳазор нафар дар як фазои сарбастаро ба зеҳнам биқабулонам, хабари тозае ба дастам расид. Ин бор аз хабаргузории “РИА Новости”, ки маро дар ниҳояти шигифтӣ асир кард: қарор аст то соли 2014 дар маркази шаҳри Душанбе масҷиде сохта шавад бо гунҷоиши 150 000 намозгузор. Масҷид ба андозае бузург хоҳад буд, ки хабаргузорӣ онро “яке аз бузургтарин масҷидҳои торих” унвон кардааст. Масҷиду сохтмонҳои шомили он шакли нақшаи ҷуғрофиёии Тоҷикистонро хоҳад дошт. Пас бояд ба ростӣ бисёр густардаву бузург бошад. Мегӯянд, як донишгоҳи исломӣ ҳам шомили он маҷмаъ хоҳад буд, аммо намедонам, ки то кунун донишгоҳҳои исломии муосир дар пешрафти илмҳои ҷаҳон чӣ саҳме доштаанд. Бино ба ҳамин гузориш, раисиҷумҳур рӯзи шанбеи гузашта ба Дубай рафтааст, то бо тарҳи сохтмони ин масҷиди ғулосо ошно шавад. Чаро Дубай? Чун қарор аст ин масҷид бо кумаки Амороти Муттаҳидаи Арабӣ ва Қатар сохта шавад.

Нахустин пурсише, ки дари зеҳни маро мекӯбид, ин буд, ки чаро арабҳо дар ин тарҳи бахусус ба мо кумак мекунанд? Бо чи ҳадафе арабҳо мехоҳанд 7.5 ҳектори замини Душанберо бо нақшаи Тоҷикистон ва нақшу нигори исломӣ мунаққаш кунанд? Ва аслан Қатару Амороти Муттаҳида дар ҷаҳон чӣ ҷойгоҳе доранд? Магар ҳамон кишварҳое нестанд, ки бештарин ҳамкориро бо Омрико ва дигар қудратҳои ғарбӣ доштаанду доранд? Ва оё ин халаи идеулужик ё ақидатии Тоҷикистон нест, ки арабҳоро ба мо ҷазб кардааст?

Халаъ ё холигоҳи ақидатии Тоҷикистон аз замони фурӯпошии идеулужии кумунистӣ то кунун холӣ мондааст. Талошҳо барои пур кардани ин холигоҳ то кунун нофарҷом будааст. Дар натиҷа мардуми ин сарзамин ба маҳалле аз торихи худ бармегарданд, ки тавассути Русия аз он ҷо канда шуда буданд. Дар натиҷа савдогарони ақидаҳо бо дидани муштариёни билқувваи сардаргум дастбакор шудаанд. Вале оё тасаввури зиндагӣ дар як ҷомеъаи сарбаставу дарбастаи арабӣ барои шумо қобили қабул аст? Ва аслан, оё чархише ба ин шиддат барои ҳар ҷомеъае созанда хоҳад буд ё сӯзанда?..

Дар хилоли ҳаёҳӯи ин пурсишҳо дар зеҳни мағшушам як навори видеуӣ аз ҳузури Оқохон – пешвои исмоилиён дар Осиёи Миёнаро дидам. Саҳнаҳое васфнопазир, ки рашки раҳбари ҳар кишвареро бармеангезад: пайравони Имоми Ҳозири исмоилӣ ӯро “подшоҳ” хитоб мекарданд ва дар пешвозу гуселаш сиришки дилтангӣ мерехтанд. Баҳонаи ҳузури ӯ гушоиши бахшҳое аз Донишгоҳи Осиёи Миёна буд. Донишгоҳе, ки дар Тоҷикистону Қирғизистону Қазоқистон бахшҳое хоҳад дошт ва илмҳои ҷаҳони муосирро таълим хоҳад дод. Раиси донишгоҳ мегуфт, ки дар минтақаҳои кӯҳистонӣ тавлидоти иқтисодӣ андак аст; аз ин рӯ бояд дар тавлидоти зеҳнӣ сармоягузорӣ кард. Беҳтар аз ин наметавон ин тарҳро тавсиф кард. Бунёди Оқохон дар паи роҳҳои наҷоти кишварҳои дарбанди мо мегардад ва ҳатто роҳи наҷотеро пайдо кардааст ва моро ба сӯи он роҳнамоӣ мекунад: тавлиди дониш ва ироаи хадамот. Шояд пас аз оғози фаъолияти комил ин донишгоҳ ба арзишмандтарин муассисаи омӯзишии минтақа табдил шавад, ки баид нест.

Оё ман кадом як аз ду тарҳро бояд арҷ бигзорам? Тарҳеро, ки моро ба Аморати Бухоро роҳнамоӣ мекунад ё тарҳеро, ки дарро ба рӯи ҷаҳони имрӯзӣ мегушояд? Бо ин ки мутмаиннам садоҳои мухолиф ғулғулаосост, аммо зимни ташвиқу сипосгузорӣ аз имоми исмоилиён чашми умеди ман ба ӯст, ки шояд бо ин талошҳо битавон аз вартаи ҷаҳолати кунунӣ раҳо шуд. Ҷаҳолате, ки мисли як сиёҳчол (чёрная дыра)-и фазоӣ ҷомеаро мемакад ва ба гузаштаи торик мебарад. Дар торих аз касоне ба некӣ ёд шудааст, ки дар баробари ҷаҳолат поймардона истоданду дари фазилатро гушуданд. Ин бор ҳам торих доварӣ хоҳад кард.

Poll: Rustam Not to Inherit Presidency

Оё пас аз Рахмон раёсати чумхурй ба Рустами Эмомъалй хохад расид?

Оре 2 (10%)

На 14 (70%)

Шояд 4 (20%)

Намедонам 0 (0%)

Votes so far: 20
Poll closed

Муртабит: Нахустин кадамхои Рустами Эмомъалй ба сиёсати калон

Ruling Dynasty in The Making

Агар навиштаи зер дар як кишвари озодтар чоп мешуд, шояд муаллифи он тарчех медод унвонро андаке чаззобтар кунад: "Нахустин кадамхои Эмомъалии хурд ба сиёсати калон". Аммо чопи ин матлаб дар шакли кунуниаш хам тахсинбарангез аст.

Тибки шигирди тозае, ки дар Як Дарвеш дорад марсум мешавад, ин маколаро хам нахуст ба таври комил мунташир мекунем ва сипас, агар харфе барои гуфтан доштем, ба бахс дар бораи он мепардозем.

Нахустин кадамхои Рустами Эмомъалй ба сиёсати калон

Азизи НАКИБЗОД
«Озодагон»
06.08.09.

Тоҷикистон таҷрибаи Озарбайҷонро такрор мекунад?

Хафтаи гузашта дар Тоҷикистон вохӯрии ғайрирасмии сарони давлатҳои Тоҷикистон, Афғонистон, Руссия ва Покистон баргузор шуд. Падидае, ки дур аз таваҷӯҳи аксари коршиносон ва таҳлилгарон монд, иштироки Рустами Эмомалӣ дар ин вохӯриҳо буд. Дар вохӯриҳои сеҷониба ва чаҳорҷонибаи сарони кишварҳои зикршуда Рустами Эмомалӣ дар қатори меҳмонони баландпоя менишаст. Иштироки Рустами Эмомалӣ дар ин вохӯриҳо аз он ҷиҳат қобили таваҷҷӯҳ аст, ки то кунун собиқа надошт. Яъне як корманди Кумитаи сармоягузорӣ ва амволи давлатӣ ё ҷонишини Созмони ҷавонон пеш аз ин чунин имкон ё имтиёзеро надошт, ки дар чунин вохӯриҳои сатҳи олӣ иштирок варзад.

Баҳори имсол, замоне, ки ӯ ба вазифаи ҷонишини раиси Созмони ҷавонони Тоҷикистон интихоб гардид. таҳлилгарон ҳадс мезаданд, ки Рустами Эмомалӣ рӯ ба сиёсати калон овардааст. Аммо то ин замон ин андеша гумоне буд, ки тасдиқи худро тақозо менамуд. Ҳафтаи гузашта вохӯриҳои президентҳои чаҳор давлат воқеият доштани тахмини коршиносонро ба андозае рӯшан намуд. Иштироки Рустамро дар вохӯриҳои президентҳо, ки як ҳафта пеш дар Душанбе баргузор гардид, метавон қадамҳои нахустини ӯ ба сиёсати калон унвон кард. Зеро ширкати Рустами Эмомалӣ дар чунин вохӯриҳо шояд барои андӯхтани таҷрибаи дипломатӣ ва сиёсӣ бошад. Гузашта аз ин бархе таҳлилгарон муътакид бар онанд, ки президенти Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон мехоҳад Рустами Эмомалиро ба ҳамтоёнаш муаррифӣ намояд.

Гурӯҳҳои коршиносие, низ ҳастанд, ки эҳтимоли дар ояндаи дур зимоми роҳбарии Тоҷикистонро ба даст гирифтани Рустамро баъид намедонанд ва ширкати Рустамро дар маъракаҳои сиёсӣ раванди омодасозии у тафсир менамоянд. Ҳарчанд, ки ин раванд баръало эҳсос мегардад то имрӯз ҳизбу созмонҳои мухолифи давлат ҳеч гуна вокунише нишон надодаанд. Аммо нафароне аз доираҳои ҳукуматй як навъ розӣ будани худро дар ин иртибот иброз намуда буданд. Аз ҷумла Сӯҳроб Шарифов директории Пажӯҳишгоҳи тадқиқоти стратегии назди президенти Тоҷикистон дар мусоҳибааш ба рӯзномаи "Озодагон" гуфта буд:

"Сулолаҳои оилавии сиёсӣ ҳастанд. Чаро дар Тоҷикистон мумкин набошад? Мумкин, ки дар солҳои наздик дар даҳ бист соли наздик кланҳои (сулолаҳои) оилавии сиёсатмадорон пайдо шаванд дар Тоҷикистон. Ман дар ин ҷо ягон кори нодурустро намебинам. Ҳамааш дуруст".

Сӯҳроб Шарифов дар идомаи сӯҳбаташ мегӯяд:

"Ман фикр мекунам, ки сулолаҳои оилавии сиёсатмадорон бояд пайдо шавад. Мо давлати навташкилшаванда ҳастем ва хоҳем-нахоҳем ин протсесҳо амалӣ мешавад. Ва ин протсесҳо дар Тоҷикистон татбиқ мешаванд. Албатта бо муборизаи сиёсӣ метавон депутат ё президент шуд..."

Бояд гуфт, ки Рустами Эмомалй ҳанӯз ҷавон аст, тоза Донишгоҳро хатм намудааст ва 21 сол дорад. То кунун баромади ӯ дар нишасту маҷлисҳо шунида нашудааст ё ба расонаҳо мусоҳиба накардааст. Ё як шахси муаррифӣ ношуда аст. Аз ин рӯ наметавон муайян намуд, ки ӯ то кадом андоза ба унвони як сиёсатмадор пухта расидааст. Дар ҳамин ҳол Маликшо Неъматов Раиси Кумитаи варзиш саёҳӣ ва кор бо ҷавонон ва Созмони ҷавонони Тоҷикистон дар мусоҳибааш ба ҳафтаномаи "Озодагон" гуфта буд:

"Мо аз Рустам фақат мусоидату кумакро мунтазир ҳастем, зеро чизҳои дидаву омӯхтаашро агар дар пешбурди мақсадҳо дар ихтиёри мо гузорад, ба нафъи ҷомеа хоҳад буд. Мо ба ӯ барори кор мехоҳем, худо кунад, ки якҷавони банангу номуси миллат ва барои пешбурди ҷомеамон муфид бошад. Мо аз ӯ умедҳои калон дорем. То замоне, ки фикр ҳаст, имконият ҳаст, тавоной ҳаст, бояд талош кунем, набояд корҳоро ба фардо гузорем ва агар ба фардо гузоштем ин тарс дорад, пушаймонӣ дорад..."..

Аз гуфтаҳои Маликшо Неъматов бармеояд, ки ӯ ба донишу ҷаҳонбинии Рустами Эмомалй бовар дорад. Дар ҳоли баракс аз ваӣ кӯмаку мусоидат интизор намешуд.

Дар ҷои дигари мусоҳиба Маликшо Неъматов мегӯяд:

"Ман шахсан Рустамро хуб мешиносам ва рафтору кирдори ӯро хуб медонам. У дар оилае таваллуд шудаву бузург шуда истодааст, ки тамоми пастиву баландии ҳаёти ҷомеаи моро медонанд. Ӯ таҳсилкардааст, маълумот дорад. Ҳама шӯру шавқи ҷавониро дорад. Ва мо медонем, ки аз ҳамон имкониятҳои мавҷуда истифода бурда бачаҳоро гирди ҳам овард, як дастаи футбол сохт. Имрӯз ин даста муваффак, амал мекунад ва дигар онҳоро кӣ ба ҳам оварданаш не, балки фаъолияташон муҳим шуда. Шояд дар байни онҳо шахсоне буданд, ки дилмонда шудаанд ва ё берун аз кишвар бозй мекарданд, Рустам ҳаминҳоро ба ҳам овард ва имрӯз натиҷаашро мебинем. Яъне дар вуҷуди ӯ як истеъдоди ташкилотчигӣ ҳаст. Вақте мо ӯро даъват кардему машварат намудем, ба ӯ гуфтем, ки ҳамин шавқу шӯрат, ҳамин имкониятҳои мавҷудаатро дар як самт равона бикун. Вай имрӯз дар Кумитаи сармоягузорй машғул ба фаъолият аст. Кор дар Иттифоқи ҷавонон як вазифаи ҷамъиятй аст. Ба назари мо дар самти ташвиқу тарғиби ҳаёти солим ӯ метавонад корҳои муфиде анҷом диҳад. Дар ин ҷо фикр мекунам ягон мушкилие пеш намеояд ва то чи андоза муваффак, мешавад аз ҳунар, аз шавқу ҳаваси ӯ, аз талоши ӯ вобаста аст. Мо ҳам аз нигоҳи худ ба ӯ кӯмак мекунем, чунки ӯ ҳам як фарди ҳамин ҷомеа аст. Беш аз ин ӯ шоҳиди пастуву бадандиҳои рӯзгор ва он сӯхтанҳову сохтанҳои падараш ҳаст ва фикр мекунам аз аксарият дида ӯ бештар дарк мекунад, ки ҳамин ҷомеа бояд пешрав бошад, ифтихор офарад..."

Ба ақидаи Маликшо Неъматов Рустами Эмомалй аз мактаби сиёсии президент гузаштаву аз ҳар пешравие, ки дар ҷумҳурй ба миён меояд, хурсанд мешавад ва шукргузорй мекунад, ҳамчунин миёни чавонон нуфуз дорад:

".. .ӯ дастпарвари мактаби сиёсии раҳбари давлат аст. Мо, ки худ аз ин мактаб гузаштаем, ҳар ҳаракате, ки ба сӯи пеш мешавад бо шукргузорй, бо яқ меҳр қабул мекунем. Чаро шодй накунем, вақте як гӯшаи диёр зебо шавад, обод шавад. Чаро хурсанд нашавам вақте дар як гушаи диёри ман як беморхона пайдо шавад, як мактаб сохта шавад, як варзишгоҳ бунёд ёбад. Ман борҳо бо Рустам дар ин мавридҳо сӯҳбат доштам ва мутмаинам ки ӯ чунин як шахсест. Аз сӯи дигар ӯ дар байни ҷавонон нуфуз дорад ҷавонон ӯро эътироф мекунанд. ...Иттифоқи ҷавонон аз будани Рустами Эмомалӣ бурд мекунад, мо бо пешниҳоди ӯ чандин чорабинӣ гузарондем, ба қариби ба аёдати собиқадорони ҷанги дуввуми ҷаҳони рафтем. Ӯ чанд барномаву нақшаҳо дорад, аз ҷумла таъсиси як клуби варзишии "Истиқлол", ки метавонад аз давраи мактаб ба тарбияи футболбозону варзишгарон шароит фароҳам оварда мусоидат кунад. Боз ҷалби сарпарастон низ як ҷиҳати дигари масъала аст. Яъне имконияти давлатӣ ҳаст ва мо агар битавонем имкониятҳои ҷамъиятиро низ истифода барем бештар муваффақ хоҳем шуд...".

Вақте, ки Рустам ба вазифаи ҷонишини раиси Созмони ҷавонон пазируфта шуд, дар доираҳои сиёсӣ тахмину гумонҳо роҷеъ ба дар оянда курсии президентиро соҳиб шудани ӯ матраҳ мегардид. Дар ин маврид Раиси Кумитаи ҷавонон дар идомаи сӯҳбаташ чунин изҳори назар намудааст:

"Бигзор ҳар касе тахмину гумон ва мавқеи худро дошта бошад. Зеро вақте сиёсат ҳаст ҳар кас тахмину гумони худашро дорад ва ба таёрҳои гуногун шояд масъалагузорӣ ҳам мешавад. Аммо барои мо имрӯз Рустам пеш аз ҳама ҳамчун шахсияти ҳамин ҷомеаи навин матраҳ аст, вай як ҷавони серғайрат, ҷаҳондида аст, ҷаҳонбинии васеъ дорад, масъалаҳоро дарк мекунад. Бар болои ҳамаи ин тарбияи дуруст гирифтааст, дар ҷое тарбия ёфтааст, ки саропо ғамхории миллат аст, шабу рӯз фикри миллат аст ва дар сафарҳои сарвари давлат ба минтақаҳои мамлакат ӯро ҳамроҳӣ мекунад, яъне аз рӯзгори мардум огоҳ аст. Ҳамчунин ӯ имрӯз имкони васеъ дорад, ки ҳамон мақсаду маромҳо ва нақшаҳоеро, ки дорад, амалӣ бисозад Оянда дар дасти худи ӯ аст ва ҳар қадар муваффақ мешавад, ҳар қадар дар ин ҷода пешрав мегардад, ба зарар нест ва худо кунад, ки комёб бошад, нафъаш бештар ба ҷомеа бирасад. Аз ин набояд касе тарсу ҳарос дошта бошад ва овозаҳои беҳуда насозад. Баракс агар таври мисол, фарзанди ман аз ҳама талошҳои ман огоҳ бошад, мақсаду мароми маро бидонад ва дар ҳар мавқеъе, ки ҷойгир шуд, аз рӯи ҳамин мақсаду маром кор кунаду нияташ нек бошад, пас чаро мо ба ӯ имкон надиҳем, ки мақсадҳояшро амалӣ кунад?!".

Дар ҷаҳон таҷрибаи умури давлатро ба даст гирифтани писарони президентҳо вуҷуд дорад. Давлатҳое мисоли Сурия ва Озарбойҷон чунин таҷрибаро доранд. Дар Сурия пас аз ҳукмронии президент Ҳофиз Асад писараш Башор Асад зимоми давлатдориро ба даст гирифт. Президенти имрӯзаи Озарбойҷон Илҳом Алиев низ писари президенти собиқи ин кишвар Ҳайдар Алиев аст. Ҳамчунин дар маҳфилҳои сиёсӣ гуфта мешавад, ки президенти Ӯзбакистон Ислом Каримов низ духтараш Гулнора Каримоваро мехоҳад дар оянда ҷойгузини худ намояд.

Бояд гуфт, ки фарзандони президентҳои давлатҳое, ки ном бурдем, замоне сари қудрат омаданд, ки ба дараҷаи сиёсатмадори воқеӣ ва дорои ҷаҳонбинии сиёсии ҷавобгӯи замони нав пухта расида буданд.

Акс: аз торнамои Озодй

Polls: Rahman's Popularity Among Masses

Оё Э. Рахмон дар миёни мардум махбуб аст?

Оре 3 (11%)

На 22 (84%)

Шояд 1 (3%)

Намедонам 0 (0%)

Votes so far: 26
Poll closed

Defending The Undefendable

Дифоъ аз дифоънопазир

Зафар Абдуллоев дар маколае, ки ба дифоъ аз Эмомъалии Рахмон дар «Факты и комментарии» чоп карда, дар мавориде аз хак нагузаштааст. Аз чумла дар огози матлаб у менависад, ки чи дар хорич ва чи дар дохили кишвар раисичумхур сарзаниш мешавад. Албатта, дар дохили кишвар ин сарзанишхо дар шакли пичпичаву гушонахост. Аммо дар хорич – бо садои хар чи баландтар ва дар Русия – бо ибороте хар чи ракиктар, ки намунаашро хамин чанд руз пеш дар Як Дарвеш баррасй кардем.

Абдуллоев инро хам изъон кардааст, ки баъзан ин интикодхо муваччах аст (по делу). Аммо таъйид мекунад, ки бештари ин накухишхо номунсифона аст, чун мунтакидон хисоби Рахмонро аз хамрохонаш чудо намекунанд. Навокиси матлаб хам аз хамин чо огоз мешавад.

Мутмаиннан, худи окои Абдуллоев хам медонанд, ки Точикистон дар амал як кишвари худкома ва дорои кудрати мутамаркиз аст. Дар як чунин кишваре масъули тамоми умур рахбар аст. Ва танхо нукоти мусбат нест, ки бояд дар корномаи у навишта шавад, балки тамоми нукоти заъфу мавориди манфии давлатдорй хам баромада аз тавоноихои махдуди хамон як нафар аст, ки давлатро кабза кардааст. Пас агар Рахмон намехохад ба хотири катъ шудани барки хонаи касе ё тахриби дороии каси дигаре душноми хафттабака нисораш шавад, бояд ин худкомагй ва тамаркузи госибонаро бишканад ва ба чомеъа фазои бозтаре барои худгардонй дихад. Он гох нишонии душномхо хам тагйир хохад кард.

Абдуллоев муътакид аст, ки «Рахмон раисичумхури хуб аст. У аз миёни мардум аст ва мушкилоти мардумро мефахмад.»

Кадом рахбареро сурог доред, ки аз миёни мардум набошад? Ин таъбир ба андозае обшуста аст, ки дигар маънояшро аз даст додааст. Агар манзур ин аст, ки Рахмон бархоста аз миёни кишри нодори чомеъа аст, галати махз аст. Эмомъалии Рахмон набуд, ки троктур меронд. Он бародараш буд, ки у хам дигар троктур намеронад ва ба васоили наклияи ба маротиб маргубтар даст ёфтааст. Эмомъалии Рахмон дар зумраи нухбагон (элита)-и махаллии кумунист буд ва пеш аз ин хам дастикам як кулхузро рахбарй мекард. Кохиши сатхи фарханги мардум ба рахбари як кулхуз ин мачолро медихад, ки кишварро низ ба унвони як кулхуз идора кунад. Магар он чи шохидаш хастем, ба чуз аз ин аст?

Абдуллоев бо шавк ишора мекунад, ки Рахмон ба хангоми сафар ба манотик бо бознишастагону кишоварзон сухбат мекунад, чун «у хам як баччаи кишлокист, ба мисли бахши аъзами точикхо ва ин мояи ифтихор аст» («он - кишлачный парень, как большая часть таджиков, и это- предмет гордости.»)

Пеш аз хама сухбати мустаким бо мардуми кишвар аз вазифахои як рахбар аст ва набояд ба хотири он бар сари мардум миннат гузошт. Аз рохи хамин гуфтугухо буд, ки шохони бостонии мо, мастур дар пушиши дарвеш, аз вокеъиятхои кишвару чомеъаи худ огох мешуданд. Аммо чунин чизеро дар бораи гуфтугухои Рахмон бо мардум наметавон гуфт. Боди габгабу садои омиронаи рахбар ва девори баланду махуфи амниятии перомуни у ба хеч бознишаству дехконе чуръати онро намедихад, ки бо рахбари кишвараш самимона дарди дил кунад. Ин дидорхо магар чизе ба чуз санову дуруду суруд бар рахбарро дар бар доранд?

Дигар ин ки намефахмам чаро «кишлокй будан» бояд мояи ифтихори миллате бошад, ки яке аз фарзандонаш (Мавлавй) гуфта буд:

Дех марав, дех мардро ахмак кунад,
Фикрро торику беравнак кунад.

Дуруст аст, ки бисёре дар рустохо ба дунё омадаанд, аммо бисёре хам талош кардаанд аз чордевории рустохои худ фаротар бираванд ва чахонро дарёбанд ва бар вусъати дидашон биафзоянд. Ва онхое, ки ин талошро кардаанд, хамвора дар зумраи одамони бомантику мудаббир будаанд. Ононе, ки хамеша «кишлокй» бокй мондаанд, хамвора чахонро аз равзанаи кулбаи кишлокии худ дидаанд ва мафхумхои чахонй ба зехнашон рох наёфтааст. Дар натича рахбарии афроди кишлокй метавонад як кишварро табдил ба як кишлок кунад. Оё ин бояд боъиси ифтихори касе бошад?

Ва ин пиндошт, ки як одами факиру кишлокй метавонад рахбари хубе барои як кишвар бошад, тасаввуре кумунистист ва демуде шудааст. Мусалламан, як фарди нодори рустойи метавонад ба хадде рушд кунад, ки рахбариро ба даст бигирад ва рахбари комгоре хам бошад. Аммо чаро бояд нодор ва рустойи будани уро милок (критерия) карор бидихем? Кишвар ба рахбаре ниёз дорад, ки бидонад пул чист, ташнаи пулу доройи набошад, то байт-ул-молро горат накунад ва пулро танхо барои мардуми он кишвар хазина кунад. Кишвар рахбари чашмудилсер мехохад, то дороихои миллатро ба ягмо набарад ва миёни хешовандонаш таксим накунад. Шоистасолорй боиста аст, на кишлокисолорй ё бечорасолорй.

Абдуллоев дар дунболаи дифоъияи худ аз Рахмон мегуяд, ки раисичумхур таи чандин соли мутамодй зери фишори шадид ва тахти шароити бухронии низомй-сиёсй ва иктисодй кор мекунад. Ман муътакидам, ки ин мавридро хам набояд бар рухи мардуми бечора кашид, ки зери юги ин давлат солхост бештар аз Рахмон ранч мекашанд. Агар фишор бар Рахмон гаронй мекард, набояд барои севумин бор дар макоми раёсати чумхурй мемонд. Ба ростй, рахбарии дарозмуддат барои хар касе касолатбор ва хастакунанда мешавад ва аз короии он фард мекохад. Аз ин чост, ки дар кишвархои пешрафта 8 соли паёпай хадди аксари рахбарии як фард аст. 17 сол рахбарй хар касеро ба кунда табдил мекунад. Магар мачбур аст ба худаш ва мухимтар аз он, ба мардум ва сарнавишти кишвар ин ситамро раво бибинад?

Абдуллоев меафзояд, ки хеч рахбаре дар чахон наметавонист ин шароитро тоб оварад ва хатман муртакиби иштибоххои чиддй мешуд. Дар холе ки ба назари бисёре, хеч миллате наметавонист як чунин давлатеро тахаммул кунад. Ин чумларо дигар авчи тамаллуки як дастандаркори матбуъот дар пешгохи рахбари давлат медонам, ки ба хеч руй барозандаи окои Абдуллоев нест. Оё метавон фишореро, ки рахбарони кудратхои азими чахон доранд, бо хачми кори Рахмон мукоиса кард? Хафт милюн кучову як милёрд кучо? Оё иштибоххои онхоро метавон канори хам карор дод? Оё ин Чин буд, ки табли расвоиашро Сандуки Байнулмилалии Пул навохт ё Точикистон? Чи касе ба дуздию дуруггуйи муттахам шуд? Оё яке аз гаронтарин мухокимахои казойи дар торихи Бритониё мутаъаллик ба Омрико буд ё Точикистон? Оё шахсиятхои сиёсию низомии Бритониё бештар худкушй ё сакта ё тасодуф мекунанд ё Точикистон? Бехтар аст то тахи казия кандуков накунем, ки буи бадтаре дар фазо хохад печид.

Абдуллоев мегуяд, ки Рахмон харгиз дар шароити гайрибухронй кор накардааст, то мудирияти дурусту хисобие ба намоиш гузорад. Шароит худ ба худ одй намешавад. Шароити бухрониро танхо бо талошу пушткору чораёбию захмати фаровон метавон гайрибухронй кард. Пас мудирияти дурусту хисобй бояд дошта бошед, ки шароит ба холати одй баргардад, на воруна. Ва аммо барои арусе, ки раксидан балад нест, кафи замин хамеша кач аст.

Матлаби Абдуллоев бо чанд чумлаи кишлокй ба поён мерасад. Вай мегуяд, борхо Рахмонро дидааст, ки шомгохон бо чехрае хаста ба хонааш баргаштааст. Гуё мехохад бо додани ин тасвир дар дили хонанда хисси тараххум ба раисичумхурро бедор кунад.

Чанд руз пеш барномаеро мешунидам дар бораи ин ки дар чи шароите метавон раисичумхури Омрикоро аз хоб бедор кард. Чанд шароитро баршумурданд. Аз чумла агар музокироти мухимме дар он суи обхо чараён дошта бошад ва хатто агар соъат ба вакти Вошингтун 3 ё 4 бомдод бошад ва хатари нофарчом мондани гуфтушунуд матрах бошад, масъули музокирот беибо ба Убомо занг мезанад ва уро аз хобаш бедор мекунад ва аз у машварат мехохад. Яке аз макомоти Омрико дар ин барнома изхори шигифтй мекард, ки хар мавкеъ дерхангом ба Убомо занг зада, уро бедор ёфтааст ва намедонад, ки оё раисичумхур аслан мехобад ё на.

Чолибтар мебуд агар Абдуллоев як чунин намунае аз пуркории рахбарро меовард. Аммо, албатта, вусъати физикй ва жеупулитикии кишвари мо ба хадде нест, ки дервакти шаб рахбари он аз он суи дунё занги телефуни мухимме дарёфт кунад. Пас боз хам собит мешавад, ки мизони фишор бар раиси мо камтар аст.

Ва саранчом, Абдуллоев мехохад хонандаашро мутакоъид кунад, ки Рахмон пулу сармояеро, ки аз хоричиён мехохад, барои худашу хонаводаву наздиконаш на, балки барои Точикистон металабад. Ин иддаъоро хам бояд собит кард. Баръакси он борхо тавассути ниходхо ва нозирони байнулмилалй собит шудааст. Ва аслан, хар миллате, агар заррае номус дошта бошад, пас аз 17 сол гадойи бояд ин пурсишро бо садои баланд матрах кунад: Гадойи то ба кай? Аз замони поёни расмии чанг 12 соли тамом гузашт ва чангро дигар наметавон бахона овард. Агар давлати коромаде руи кор буд, Точикистонро бо хамин имконоте, ки дорад, ба кишвари комгоре табдил мекард, ба гунае, ки дигарон ба он руи ниёз оваранд.

Натичаи 1: Пас бо вучуди таъкидхои фаровони Зафар Абдуллоев, боз хам бовари мо нашуд, ки раисичумхур масъули иштибоххо ва кутохихои давлат нест ва танхо масъули «бурдхову комгорихо»-и давлат аст.

Натичаи 2: Дар Точикистон мафхуми "журнолисм" хануз чо науфтодааст ва тасаввури шумори зиёде хамчунон бар он аст, ки аз рахбари давлат дар баробари мардум бояд дифоъ кард ва мардумро ба хотири "носипосй"-ашон дар киболи "хадамот"-и раис бояд сарзаниш кард, он "хадамот"-ро бояд бар рухи мардум кашид ва бар сарашон то хадди имкон миннат гузошт, то дигар ёрои баланд кардани сарашонро надошта бошанд. Дарег бар чунин рузноманигорию рузноманигоре.

Mr President Through Abdullaev's Eyes

Раисичумхур аз диди З. Абдуллоев

Маколаи зер ба забони русй рузи 22.07.09 дар хафтаномаи "Факты и комментарии", чопи Душанбе, мунташир шуд. Ба нависандаи он метавон унвони ифтихории вакили мудофеъ (адвокат)-ро дод. Шумо хам онро бихонед ва бигуед, ки чавоби ин око бояд чй бошад.

БЕЗ ТЕМЫ

«Факты & комментарий» №14
22.07.09
Зафар Абдуллаев

О президенте Рахмоне в частных беседах нередко отзываются нелицеприятно. Критикуют, как за рубежом, так и внутри страны.

Иногда, наверное, по делу, но чаще - несправедливо. Ругают потому, что вся власть вокруг автоматически ассоциируется с ним.

Если у кого-то разрушают недвижимость - клянут президента. Если отключили свет - тоже все обвинения в его адрес и.т.д.

Если честно, я сам порой готов разругаться в его адрес, хотя он лично ничего плохого мне не делал. Ну, кто-то же должен быть в ответе.

Мы злимся на него, за «его людей»: за председателя местного ЖКХ, игнорирующего наше право на вывоз мусора, за инспектора ГАИ, отбирающего права, за министра, игнорирующего запросы СМИ...

Но если смотреть объективно, Эмомали Рахмон -хороший президент. Он из народа и понимающий проблемы народа.

В поездках по стране, он никогда не обижает вниманием пенсионеров, дехкан, старается выйти к ним вне рамок протокола.

Потому что сам из дехкан, он - кишлачный парень, как большая часть таджиков, и это- предмет гордости.

Большая часть его указов, принятых за последние десять лет, носит позитивный характер. На многие из них нужно было решиться по-мужски. Это в душе признают все.

Главное мы забываем, что много лет Рахмон работает под стрессом, в кризисных условиях военно-политического и экономического характера.

Иные бы мировые лидеры в таких условиях может быть и не выдержали, наделали бы серьезных ошибок.

Который год я с коллегами работаем в схожих условиях, когда приходиться закрывать все время возникающие «дыры», и ни разу не приходилось работать строго по профилю, делать то, что хотим и умеем.

«Эксперты» нам говорят, что у нас «плохой менеджмент», а я знаю, что просто еще ни разу не работал во вне кризисных условиях и не мог заниматься нормальным менеджментом. Думаю, также и он.

В этом году мне пару раз довелось быть в поездках с ним, я впервые видел Рахмона так близко.

После каждого визита или встреч, вечерами, когда наши дороги с президентом пересекались, мы все видели по настоящему уставшего человека.

Не так просто говорить на равных, когда ты представляешь гордый, но бедный народ, экономически уступающий другим странам в десятки и сотни раз.

Он вынужден просить денег, инвестиций, и это называют «попрошайничеством».

Только ведь просит он не для себя, для Таджикистана. Стоит за это его ругать?

Президент, конечно, в ответе за чиновников, но их ошибки - не ошибки президента...

Words Cannot Explain It

Сухан аз баёнаш очиз аст

Дар гузашта намедонистам, ки манзур аз таъбири обшустаи «сухан аз баёнаш очиз аст» дакикан чй хаст. Акнун хар боре, ки мехохам дар бораи имрузу фардои сомони нобасомонамон Точикистон чизе бинависам, дар мемонам ва маънии дакики он сухани куханро бо чон дармеёбаму дар равонам мехурушам, аммо боз хам хомуш мемонам. Чун дар вокеъ, чи бигуям, ки нагуфтанаш бех. Ва чи дарде аз ин дардистон дармон мешавад?

Кишварро то ба марзи гадойи горат мекунанд, даххо милюн дулори он нисори додрасони бритониёйи мешавад, даромади корхонаи арзиз дар сарзамине бегона анбошта мешавад (дар холе ки миллат дар садаи 21 хамчунон хезум мешиканад), сари муассисахои молии бонуфузи чахон кулох меравад ва хамрохи он кулох обруе хам ки надорем, барои дахсолахо меравад; оби мо хамчунон мустакиман аз корхонаи номавчуди кахвасозии Варзоб чакка мекунад, табари нажодпарастони вахмгарои рус руи гардани чавонони мо дакка мехурад, чиноятхои аъзои хонадони хокими кишвар пушти парда мемонад... ва мо суруди ситоиш мехонем. Ситоиши Балохат. Ситоиши Хамокат. Ситоиши Гумрохй. Ситоиши Табохй. Аз танаффур лабрез мешавам ва ганди танаффур забонамро мебандад. Чи бигуям, ки нафрат чорасози мушкил нест.

Аз ситоиши ахриманй гуфтам ва ба ёди иттифоке уфтодам, ки хамин чанд руз пеш бо ман уфтод.

Як ширкати бонуфузи тарчума (яъне дор-ут-тарчума) бо ман тамос гирифт. Мехостанд матни рохнамои шунидории Осорхонаи Миллии Точикистонро барояшон бихонаму забт кунам. Амири Катар, ки шояд равшантарин араби мавчуд руи курраи Замин аст ва хамонест, ки бунияи молии ширкати телевизюнии Алчазираро фарохам карда, мехохад ба кишвари Точикистон армугоне бидихад. Он армугон як рохнамои шунидорй барои осорхонаи миллии мост. Ба монанди рохнамохое, ки дар музехои кишвархои фародаст ё пешрафта вучуд дорад. Ва чи хуб аст, ки кишвари фурудаст ё вопасмондае чун Точикистон хам як чунин рохнамо дошта бошад. Муаллифи рохнамои музеи мо инглисист ва навиштаи хаму ба забони порсии точикй тарчума шудааст.

Албатта, мачбур будам дар тарчумаи ачак-вачакии он то хадди зиёде дасткорй кунам. Матн дар кул бадак набуд. Аммо як бахши он бароям бисёр гариб буд. Бахше, ки ба раисичумхурй марбут мешуд. Дар он мехонем:

«У иштирокчии фаъоли муборизаи Точикистон барои истиклолият аз Иттиходи Шўравй буд... Пешравии мансаби у дар хукумат хусусияти неруи пешбарро ба худ касб кард ва 16 ноябри соли 1994 Эмомалй Рахмон Президенти Чумхурии Точикистон интихоб гардид.»

Ба хама «бале», ба мо хам «бале»? Мо, ки аз хуртуми фил науфтодем ва шохиди айнии руйдодхои дахаи 1990 будем ва медонем, ки чи касе мувофик ва кй мухолифи Иттиходи Шуравй буд.

Мехоханд торихро бознависй кунанд ва хофизаи моро бизудоянд. Акнун сурхтарин хаводори Иттиходи Шуравй сархсахттарини мухолифони он шудааст.

Бо кадом забон метавон ин бешармонатарин дуругро хонд? Хатто бо хамон забони ачак-вачакй ин кор муяссар нест.

Ба ширкати тарчума баёни хол кардам ва гуфтам, ки ин сатрхо дуруги махз аст ва шояд хеч точики нажодаро натавон ёфт, ки онро барояшон бихонад. Ширкат хохиш кард, ки ба махзи озмоиш аз як точики дигар бихохам, ки он пораи нолатифро бихонад. Аз як дустам пурсидам, ки оё хозир аст ин корро дар изои пули хубе анчом дихад. Хушбахтона, гуфт «на!».

Бад-ин гуна, сеноруюи инглисихо тагйир кард ва он тиккае, ки марбут ба «сарвари кишварамон» мешуд, аз калам уфтод. Яъне дар рохнамои шунидории Осорхонаи Миллии Точикистон он суханони козиб садо нахохад дод. Магар ин ки фарди ноогохе гирашон биуфтад. Вале аз он дуруг то кунун магзам сут (хушток) мезанад.

Аз ин ру факат мурур мекунам. Ба навиштахои бегонагон зул мезанам, то бибинам, ки оё ин танхо хисси мани точик аст ё дигарон хам чунин мебинанд, ки ман мебинам. Гузориши мусавваре, ки имшаб пеш аз ин матлаб мунташир кардам, аз Райхон аст. Духтаре узбак, ки чанд сол пеш бо хам муъоиширате мухтасар доштем. Дарег, ки нахваи диди у ба кишвари ман хамон аст, ки ман мебинам. Русвоии мо бармало шудааст ва ба чашми хар фарди дорои басират мерасад. Шарм душмани чонам мешавад ва аз фарти озарм боз хомуш мемонам ва дунболи сурохе мегардам, ки сари афкандаамро дар он нопадид кунам.

Tajik Aluminium Court Case Ends in London... Defeat for President Rahmon

Мурофеъаи корхонаи арзиз бо шикасти президент Рахмон поён ёфт

Чон Хелмер дар Маскав

27/11/08

Дар икдоме, ки эътибори Эмомъалии Рахмон – раисичумхурии Точикистонро зери суол бурд, вакилони мудофеъи корхонаи арзизи Точикистон (Талко) якшаба ба тавофук расиданд, ки даъвои казоиашон дар Девони Олии Ланданро мутаваккиф кунанд. Онхо бо Аваз Назаров, ширкати Ансол, як мудири пешин ва бозаргонони корхонаи арзиз, ки Рахмон ва атрофиёнаш дар мохи десомбри соли 2004 барканор карда буданд, ба тафовук даст ёфтанд. Иддаъо шудааст, ки дар паи барканории онхо беш аз понсад милюн дулори хосил аз содироти олюминиюм ба чои амне дар чазоири Вирчини Бритониё мунтакил шуд.

Чузъиёти тавофук аланй нашудааст. Назаров ва дигарон аз изхори назар дар ин бора худдорй мекунанд. Аммо завохире аз пирузии онхо акнун ошкор мешавад – дар Душанбе, дар кохи раёсати чумхурй ва дар утокхои хайъатхои мудираи чандин созмони байнулмилалй, ки мудирони омилашон дар додгох дар мавриди иттихомоти мабнй бар кулохбардорй шаходат додаанд. Тавофуки шабонаи вакилони мудофеъ ба ифшои розхо дар Ландан поён ниход, аммо шавохиде барои мурофеъаи эхтимолй дар шахри Услу (Oslo) ва тахкикоти байнулмилалй дар Бонки Урупоии Бозсозй ва Тавсеъа, Бонки Чахонй ва Сандуки Байнулмилалии Пул, ки аз даъвои казоии нофарчоми Рахмон химоят мекарданд, бокист.

Хамчунин хеч кас намегуяд, ки ин тавофуки махрамона зохиран шомили пардохти даххо милюн дулор хазинаи додгох аз суи ширкати Талко низ мешавад. Ин мухокима аз гаронтарин мурофеъот дар торихи додрасии Бритониё буд.

Як коршинос, ки чараёни додгох ва натичаи онро дар Ландан пайгирй мекард, ба Asia Times Online гуфт: «Ин око (Рахмон) барои ин казия 200 милюн дулор хазина кард ва барои чи натичае? У эътиборашро лаккадор кард ва обруи хонаводаашро бурд ва эътибори мухимтарин бонки кишвараш (Ориёнбонк)-ро зери суол бурд. У сандуки даромади содиротии кишварашро холй кард. Миёнаи у бо сармоядори рус [Олег Дерепаска], ки каблан шарикаш буд, ба хам хурд. Вай ширкати нурвежй (норвегй)-и Хидру (Hydro)-ро даргири тархе кардааст, ки мояи сарафкандагист ва барои нурвежихо, ки онро имзо кардаанд ва бонкдорони байнулмилалй, ки тархро аланан таъйид кардаанд, ин тарх чизе бадтар аз расвоист.»

Дар паи он ки Стивен Томлинсон – козии додгохи Ландан ичоза надод, ки даъвои чахорсола ба таъвик биуфтад ва дастур дод, ки мурофеъа дар поёни мохи гузашта (уктубр) огоз шавад, фишор бар Рахмон барои поён ниходан ба даъво афзоиш ёфт. Утоки 76-и додгох ба унвони махалли мурофеъа таъйин шуд ва руи мизхои он бастахои аснод ва дастгоххои роёна карор гирифтанд ва бисоти гуруххои вакилон ва козии хозир дар мурофеъа пахн шуд.

Танхо барои мурофеъа дар Девони Олии Ландан то кунун беш аз 140 милюн дулор хазина шудааст. Дигар даъвохои казоии марбут ба Точикистон хамчунон дар чазоири Вирчини Бритониё ва Суис (Шветсария) чараён дорад ва махоричи онхо руихамрафта 4 дарсади даромади нохолиси миллии кишварро ташкил медихад.

Шаходатхо, ироаи аснод ва бозпурсии гувохон дарёе аз шавохиду далоилро чорй кардааст, ки на танхо барои ширкати давлатии Талко ва вобастагонаш дар чазоири Вирчини Бритониё, балки барои ширкати давлатии нурвежии Hydro Aluminium, Бонки Урупоии Бозсозй ва Тавсеъа ва Боки Чахонй низ хичолатбор буд.

Даъво замоне огоз шуд, ки ширкати Талко (ТадАЗ-и пешин) Аваз Назаров ва дигаронро, ки бо корхонаи арзиз – бузургтарин ниходи санъатии Точикистон доду ситад мекарданд, ба кулохбардорй ва суъимудирият муттахам кард. Онхо саранчом дар соли 2004 барканор шуданд. Назаров мутакобилан икомаи даъво кард ва мудирияти Талкоро ба кулохбардорй, чаъли санадхо ва ихтилоси даромади корхона ва бахракашй аз он муттахам кард. Ба гуфтаи у, оидоти хосил аз содироти олюминиюми Точикистон аз тарики ширкатхои тахти кунтрули Рахмон ва акрабояш ба чазоири Вирчини Бритониё мунтакил шудааст.

Дар мохи жуан (июн) Сандуки Байнулмилалии Пул гузоришеро мунташир кард ва хостори бозрасии байнулмилалии мустакилли хисобхои ширкати Талко шуд ва ин ширкатро, ки мустакиман тахти назари Рахмон аст, ба анчоми «амалиёти молии бисёр нигаронкунанда ва ношаффоф» муттахам кард. Сандуки Байнулмилалии Пул хамчунин дастур дод, ки «як вохиди назоратии вижа дар вазорати доройи» таъсис шавад, ки яке аз вазоифаш таъйини «даромадхои молиётии номушаххас ва бидехй (карз)-хои пушидаи эхтимолй» бошад.

Давлати Иёлоти Муттахида, ки нигарони асароти бади чанчоли додгохи Ландан руи хайсияти сиёсии Рахмон ва тавоноии дарёфти карзи бонкхои байнулмилалй ва дихишгарон (донорхо) аз суи у буд, ошкоро хостори бозрасии хисобхо ва анчоми ислохот дар умури Талко шуд. Паёми Вошингтун ин буд, ки агар Рахмон мехохад чон ба саломат бибарад, бояд аз кунтрули корхонаи арзиз фосила бигирад.

Сипас дар мохи равон (нувомбр), хамин ки мурофеъаи Ландан огоз шуд, шавохиди сарнавиштсозе барои нахустин бор руи об омад. Ин санад тавофукест, ки рузи 20 десомбри 2006 миёни Симон Сторезунд аз Hydro Aluminium ва Садриддин Шарипов аз Талко имзо шудааст. Ин санади 49-сафхайи накшаеро ташрех кардааст, ки бино бар он ширкати Hydro уксиди олюминиюм (alumina)-ро бо кимати гарон ба корхонаи Точикистон мефурухт ва олюминиюмро бо кимати поин мехарид. Даромади корхона аз ин муъомила чизе бештар аз кимати фароварй (обработка)-и уксиди арзиз набуд. Карор буд оидоти содироти олюминиюм ба ширкате дар чазоири Вирчини Бритониё пардохт шавад.

Шарипов дар гувохии худ дар додгох таъйид кард, ки кимати фароварии модда камтар аз кимати тавлиди олюминиюм будааст. Шарипов дар чараёни пурсишу посухи додгох хамчунин тасдик кард, ки дар як маврид аз у хоста буданд, то олюминимеро, ки барои гурухи бозаргонии барканоршуда тавлид шуда буд, ба таври ройгон ба як ширкат дар чазоири Вирчини Бритониё бидихад.

Сандуки Байнулмилалии Пул дар гузориши мохи жуан (июн)-и худ кимати нисбатан поини фароварии олюминиюм дар корхонаи Точикистонро изъон карда буд. Ин тавофукнома ва гувохии эъломшуда дар додгох хокист, ки ин тарх накшаи шайёдонае буд барои тасохуби пул аз суи макомоти баландпоя. Аммо номи сахомдорони точик, ки ширкатхои вокеъ дар чазоири Вирчини Бритониёро кунтрул мекарданд, пушида монд.

Шавохиди бештари ироашуда дар додгох ба ин нукта хам ишора дошт, ки мудирони омили ширкати Hydro аз пеш медонистанд, ки ин сахомдорон чи афроде хастанд ва тадобире чихати махфй нигох доштани манофеъи онхо анчом гирифта буд. Дар додгох хамчунин ифшо шуд, ки яке аз сахомдорони фаръии ширкати вокеъ дар чазоири Вирчини Бритониё «мохи оврил (апрел)-и соли 2008 ба чурми ришвахорй ва сарпечй аз пардохти молиёт тавассути додгохе дар Точикистон ба хашту ним сол зиндон махкум шуда буд.»

Хангоми пурсишу посух бо Шарипов козй Томлинсон дар мавриди чаъли санадхо изхори нигаронй кард ва аз ширкати хукукии Herbert Smith, ки аз Талко намояндагй мекард, хост, то тавзех дихад, ки чаро чанд сатр дар шавохиди мустанад хазф шудааст. Зохиран он сатрхо барои пушида нигох доштани накши ширкати русии Русал, ки корхонаро дар поёни соли 2004 тахти кунтрули худ гирифт, хазф шуда буданд. Шарипов хамчунин ба таври мустанад муттахам ба дасткорй ва чаъли асноди гумрук шуд.

Дар хулосае, ки ба козй Brian Doctor ироа шуд, вакили мудофеъи гурухи Назаров гуфт, ки пас аз барканории онхо «мукаррароти нав барои корхонаи арзизи Точикистон аз лихози молй фочеъабор буд ва дар вокеъ созукоре буд барои гурухи CDH ва акнун мудирияти Талко, то даромадхои корхонаи арзизро ба ширкатхои худ дар чазоири Вирчини Бритониё ворез кунанд. Мо мутмаиннем, ки бино ба мукаррароти чадид корхонаи арзизи Точикистон ба таври билкувва 450 милюн дулор аз даромади холиси худро пеш аз пардохти молиёт аз даст дод ва агар он ба мукаррароти Ансол/Hamer пойбанд мемонд, ин хисоратро мутахаммил намешуд. Дар холе ки корхонаи арзизи Точикистон таи солхои 2005 то 2007 куллан худуди 15 милюн дулор бахра дошт, даромади мудирияти CDH/Талко беш аз 500 милюн дулор буд ва ин маблаг ба хисоби сохибони CDH/Talco Management ворез шуд.»

Мудирони омили ширкати Hydro дар шахри Услу (Oslo) аз баррасии чузъиёти амалиёташон бо ширкати Талко ва Talco Management ё ифшои накшаи Hydro дар додгох худдорй карданд. Halvor Molland, сухангуи ширкати Hydro ба торнамои Asia Times Online гуфт: «Мо дар бораи сохибони расмии Talco Management [яке аз ширкатхои вокеъ дар чазоири Вирчини Бритониё] иттилоъот дар ихтиёр дорем ва далеле вучуд надорад, ки ба хуввияти онхо шак кунем.»

Molland хамчунин аз як банди карордоди соли 2006-и ширкаташ бо Талко дифоъ кард. Дар он банди санад ширкати Hydro ба Талко кавл додааст, ки дар икомаи даъвои он алайхи мудирияти пешин ба Талко кумак хохад кард ва мувофикат кардааст, ки дар сурати муваффакияти казоии Талко то 57.5 милюн дулор аз махоричи хукукиро бипардозад. Накши ширкати Hydro дар ташвики тoчикхо барои пайгирии даъвои пурхазинаашон дар Ландан то кунун равшан набуд. Ба гуфтаи Molland, «ишколе надорад, ки бахше аз ин дороихо ба унвони пардохти кисмате аз бидехии Tadaz/Talco ба Hydro талаккй шавад.»

Мудирони Бонки Урупоии Бозсозй ва Тавсеъа аланан изъон кардаанд, ки дар музокироти мунтахй ба тавофуки Hydro-Talco дар мохи десомбр (декабр)-и соли 2006 ширкат кардаанд ва онхо шароити тавофукро ошкоро таъйид кардаанд. Аз Enery Quinones, яке аз мудирони аршади Бонки Урупоии Бозсозй ва Тавсеъа ва шахрванди Омрико пурсиданд, ки у дар бораи тавофукномаи ифшошуда дар Девони Олй чи медонад ва ин ки чаро бонки у ба Талко кумак кард, то алайхи дигар тарафхо, аз чумла гурухи Ансол/Назаров ва Русал икомаи даъво кунад, то барои ширкати Hydro пул хосил кунад. Аз Quinones хамчунин пурсиданд, ки Бонки Урупоии Бозсозй ва Тавсеъа (БУБТ) барои хифзи худ аз даргир шудан дар як накшаи зохиран фасодолуди тагйири масири маблагхо тибки карордоде, ки ин бонк аланан таъйид кардааст, чи тадбирхое анчом дода буд.

Quinones аз додани посух сарпечй кард. Козй Томлинсон ба гувохие гуш дод, ки дар он бонкдорони БУБТ «зудбоварони ноогохи ин мочаро» унвон шуданд, аммо Anthony Williams, як сухангуи БУБТ, ишора кард, ки созмони у бештар огох буда, то ноогох ва аз химояти худ аз ин муъомила даст намекашад. Williams ба торнамои Asia Times Online гуфт, ки «БУБТ дар бораи иртибототи каблй дар мавриди ин мавзуъ тавзехоти бештаре надорад.»

Хуручи раёсати чумхурии Точикистон ва корхонаи арзиз аз Девони Олии Ландан, ки шомгохи чахоршанбе иттифок уфтод, ва тавофуки онхо бо Назаров монеъ аз судури хукми додгох бар мабнои шавохид шуд. Аммо ин икдом иддаъохои гурухи Назаровро таъйид мекунад. Аз суи дигар, парвандаи иддаъохо, ки шомили холи афроди дахил дар накшаи Hydro ва судхурони ин муъомила мешавад, хануз боз аст.

Shigeo Katsu, Annette Dixon ва Chiara Bronchi макомоти аслии Бонки Чахонй буданд, ки аз карордоди мохи десомбри 2006 ва шароити доду ситади олюминиюм, ки акнун ошкор шудааст, химоят карда буданд. Аз онхо хам хоста шуд, то далели химояти худ аз тагйири масири даромадхои корхона ва ташвики Точикистон ба пайгирии даъвои казоиаш дар додгохи Ланданро тавзех диханд. Ва хамчунин бигуянд, ки чаро онхо дар баробари шавохиди Девони Олй мабнй бар як тавтеъаи густарда барои кулохбардорй хомуш монданд. Andrew Kircher, сухангуи Бонки Чахонй, кавл дод, ки ба ин пурсишхо посух бидихад, аммо ин ваъдаи у амалй нашуд.

Аз ширкати Талко ба таври телефунй ва навишторй хоста шуд, то дар бораи натичаи мурофеъаи Ландан изхори назар кунад. На дафтари Шарипов ва на Саёхат Кодирова – сухангуи расмии ширкат ба ин дархостхо посух доданд.

How to Checkmate a King

Матлаби зер имруз аз Душанбе дарёфт шуд. Як Дарвеш бо сипос аз нависандаи он Ромизи Шероз маколаро бидуни кучактарин вероиш чоп мекунад. Як Дарвеш масъули матолиби дигарон нест ва навиштахои дигаронро бо такя бар асли чандандешй (плюрализм) мунташир мекунад. Посух ба ин навиштахо низ бозтоб хохад ёфт.

Чи гуна як шох мот шуд

Оштии миёни ҳукумати Тоҷикистон ва ширкати «Ансол» бадномии президент Раҳмон ва атрофиёни ӯро дар саросари олам бештар кард.

Хабари «миравой» ва ё бо ҳам оштӣ кардани корхонаи давлатии арзизи тоҷик мавсум ба ТалКо ва ширкати Ансол,ки тайи се соли ахир дар додгоҳи салтанатии Ландан идома дошт, дар ҳоле пахш мешуд, ки телевизиони тоҷик аз корномаҳои беназири «сиёсатмадори сатҳи ҷаҳонӣ» Эмомалӣ Раҳмон ситоишро ба авҷи аъло мерасонд.Бале,дар бораи ҳамон сиёсатмадори беназир ,ки чанде қабл аз адами як юристи байналмилалӣ дар кишвараш дарди дил мекард ,то ӯву додарарӯсаш Ҳасан Асадуллозода-раиси Ориёнбонк) ро дар баробари «дуздон»-и ширкати Ансол дар додгоҳи Ландан ҳимоят кунад.

Вақте ҳамаи расонаҳо ва ҳатто созмонҳои ёригар ба ӯ гуфтанд ин қадар харҷу масрафоти ҳангуфт барои кишвари қашшоқе чун Тоҷикистон ҳеҷ зарурат надорад ва хуб будӣ ин ҳама барои рушди зиндагӣ масраф шавад оқои Раҳмон ва атрофиёнаш гуфтанд 140 миллион доллар чӣ 200 миллион доллар ҳам бошад харҷ мекунанд то «имиҷ»-и кишвар ва шарафи корхонаи ТалКо дар сатҳи байнулмилалӣ ҳифз шавад.

Аммо имрӯз чӣ хулоса шуд? Баъди он ҳама хароҷоти миёншикан,ки баробар ба даҳдарсади маблағи буҷаи кишвар дар соли оянда аст.Ва ин ҳам танҳо маблағи масрафшуда барои адвокатҳои ТалКо.Ва аслан чӣ шуд,ки Раҳмон 180 дараҷа тоб хӯрду ба оштӣ рӯ овард?Хуб,ин дуруст аст,ки масорифу махориҷ аз ҷайби ӯ нест ва ӯ раҳме ба пули мардум надорад.Пас чӣ боис шуд?

Манобеи наздик ва огаҳ аз асли қазия гуфтанд,ки авқоти ахир дар додгоҳи Ландан кори ширкати Ансол то ба ҳадде пешрафтааст,ки мебоист худи Эмомалӣ Раҳмон ба сифати шоҳид даъват ва таҳти бозпурсӣ қарор мегирифт.Оқои Раҳмон дуруст он саволҳоеро бояд посух медод,ки сарнавишти суратҳисобҳои пинҳонӣ ва ширкатҳои пӯшидаи коршарики ТалКо дар ҷазоири Вирҷинияро,ки худи ӯ низ аз муассисони онҳост, рӯшан мекард. Раҳмон ва Ҳасан Асадуллозода ва чанд тани дигар аз ин авлод аз рӯи далоили ҷамъоварикардаи додгоҳ бар сирқати маболиғи ширкати ТалКо даст дошта, даромадҳои асосии ин ширкат умдатан дар суратҳисобҳои манотиқи офшории онҳо сарозер мешудааст.

Акнун бар изофаи он 160 миллион доллари ба «юристони байнулмилалӣ» додаи Раҳмон харҷи сафари ҷониби ҳукумат дар ин се -чаҳор соли ахир ба Ланданро ҳисоб кунед,ки баробар ба даҳҳо миллион доллари дигар мешавад.

Хуб бо ин ҳама дӯғу дағдаға ва то ба пулиси байналмилал-Интерпол шикоят бурдани Раҳмон ва атрофиёнаш алайҳи Аваз Назаров ва Абдуқодир Эрматов ирӯз худи ӯ маҷбур шудааст,ки аризаи даъвогиро муқобили онҳо аз додгоҳ пас бигирад.Ва низ розӣ шудааст,ки ҳамин тавр аризааш муқобили Ансол ва Эрматовро аз Интерпол пас бигирад.

Вале ин ҳафта ҳафтае буд ки барои Раҳмон се шармандагӣ ба бор овард.Яке ин ногузир шуд ба Созмони миллали Муттаҳид иқрор кунад дар боздошт ва истирдоди Муҳаммадрӯзӣ Искандаров- раиси ҲДТ ӯро Русия кӯмак кардааст,дар ҳоле ки ҳамеша мегуфт Искандаровро дар Душанбе боздошт кардаанд дуввум ин ки Русия ва мақомоти додситонии вай эълон кард,ки ба ҳеҷ ваҷҳ Додоҷони Атовулло- сардабири «Чароғи рӯз» ва раиси ҳаракати «Ватандор»-ро таслими Тоҷикистон намекунад ва ниҳоят шармандагии аз ҳама калони сеюм ин бохти ӯ дар баробари ширкати Ансол аст,ки Раҳмон дуздашон хонда буд.Вале маълум шуд,ки дузди калон худи ӯст.Ва вақте ҳам рӯ ба оштӣ овард,ки фишорро эҳсос кард,онгуна ки ибтидо оппозисиюни тоҷикро дар хунхориву ҷанг муттаҳам карда вале вақте ҳалқа барояш танг шуда буд, рӯ ба оштӣ овард

Бо ин аъмолаш вай давлат ва Тоҷикистонро дар сатҳи байнулмилал бебрӯ, бешараф ,таҳқиру сархам ва шарманда кард.Ва агар бо мантиқи худи ӯ ба ҳодиса наздик шавем ӯ дар назди миллат бояд ҷавоб диҳад, мисле ки барои таҳқири шахсияти президент дар қонун ҷазо муқаррар кардааст ӯ барои таҳқиру паст задани шаъну эътибори давлати тоҷикон ва халқи тоҷик ӯ бояд ба додгоҳ кашида шавад.

Ромизи Шероз
Душанбе

Tajik Aluminium settles $500m fraud claim

Даъвои 500 милюн дулории Талко ба ифока расид

Аз Times Online
November 27, 2008

Яке аз гаронтарин мурофеъахо дар торихи Бритониё имруз (27 нувомбр) пас аз се соли радду бадали иттихомоти тунду талх ва харчи даххо милюн пунд (фунт) барои хадамоти хукукй ба ифока расид.

Баррасии ин парванда, ки дар паи набард барои кабза кардани кунтрули корхонаи олюминиюми Точикистон (яке аз факиртарин кишвархои Осиёи Миёна) падид омад, мохи гузашта дар Девони Олии Ландан огоз шуд.

Ширкати олюминиюми Точикистон (Talco) – гардонандаи давлатии корхонаи арзизгудозй Аваз Назаров - шарики тичории пешини худро ба ихтилоси беш аз 500 милюн дулор дар хилоли солхои 1996 ва 2004 дар чараёни равобити фасодолуде бо мудири пешини корхона муттахам кард. Окои Назаров, ки мункири ин иттихом аст, дар як даъвои мутакобил хостори дарёфти худуди 130 милюн дулор аз ширкати Талко шуд.

Дар баёнияе, ки субхи имруз ширкати Талко мунташир кард, омадааст, ки хар ду тараф ба тавофуке даст ёфтаанд ва ин ки мурофеъа ба поён расида ва хеч як аз тарафхо муттахам ва масъули казия махсуб намешавад. Шароити муъомила махрамона буд.

Набарди тунду тез барои ба даст овардани кунтрули корхонаи арзиз, ки севвумин корхонаи арзизи бузурги чахон ва танхо дороии санъатии мухимми Точикистон аст, кабл аз огози мурофеъа ба анчоми даргирихои казоии фаровон дар чандин кишвар мунчар шуд.

Дар ин даъво ду тавлидкунандаи кавии арзизи чахон – Русал (ширкати русии тахти кунтрули Олег Дерепаска) ва Норск Хидро (ширкати санъатии гулосои Нурвеж) даргир шуданд ва мавзуъи иддаъохои хорикулъодаи хар ду тараф шуданд.

Мохи гузашта дар Девони Олии Бритониё вакилони Талко окои Назаров – бозаргони точики мукими Ланданро ба пардохти милюнхо дулор ришва ба мудири пешини корхона, аз чумла як опортмони 600 000-дулорй дар минтакаи Марилбоуни Ландан барои писари у, муттахам карданд.

Вакилони окои Назаров дар вокуниш ба ин иддаъо афроди муртабит бо давлати Точикистонро ба сарпуш гузоштан руи фиребу такаллуби худашон бо истифода аз ин иттихомот муттахам карданд.

Вакили мудофеъ Брайан Доктор ба додгох гуфт, ки афроди муртабит бо раисичумхурй Эмомъалии Рахмон окои Назаровро дар мохи десомбри соли 2004 ба таври гайриконунй аз макомаш канор гузоштанд ва аз он замон то кунун мохона беш аз 20 милюн дулор аз даромади корхонаро ба як ширкати бурунмарзй мунтакил мекунанд. Ба гуфтаи у, хамин интиколи гайриконунии даромади корхона боъис шудааст, ки Талко алорагми афзоиши шадиди кимати олюминиюм тайи чахор соли ахир наметавонад бидехй (карз)-хои худро бипардозад.

Окои Доктор ба додгох гуфт, ки Талко ин казияро «ба таври лагомгусехта» дунбол кардааст. У пурсид, ки чаро дар ин мухокима Талко хозир аст панч дарсади даромади нохолиси миллии кишварро хазина кунад. Вай гуфт: «Дар вокеъ хеч мурофеъае дар торихи мухокимоти казойи барои мутолибагар ин кадр гарон тамом нашудааст.»

Талко дар баёнияе, ки мунташир кард, иттихомоти окои Назаров мабнй бар кулохбардориро такзиб кард ва гуфт, ки хазинаи мурофеъа бад-он далел боло рафт, ки «раванди тулонй ва гароне барои канори хам гузоштани хакоик ва полудани онхо аз дуругу тахрифоти дасисакорон ва хамдастони онхо рох уфтод.»

Херберт Смит – ширкати хукукии шахри Ландан, ки аз Талко намояндагй мекунад, пеш аз огози мурофеъа ифшо кард, ки интизор доштааст то поёни мухокима худуди 55 милюн пунд (110 милюн дулор) хазина кунад. Ширкати Clyde & Co., ки аз окои Назаров намояндагй мекунад, мизони харочотро 22 милюн пунд (44 милюн дулор) унвон кард. Дигар вакилон 10 милюн пунд (20 милюн дулор)-и дигарро ба хисоб афзуданд.

Бо вучуди ин, вакилони наздик ба мурофеъа гуфтанд, ки ин арком танхо марбут ба умури казоии анчомшуда дар Ландан аст ва хазинаи вокеъии мурофеъа бисёр бештар аз ин харфхост. Дар яке аз мурофеъоти муртабит ширкати Талко ширкати Русали Русияро, ки шарики пешини окои Назаров буд, ба хамдастй дар кулохбардорй муттахам кардааст.

Гуфта мешавад, ки то кунун дар торихи додрасии Бритониё танхо ду мурофеъаи бозаргонии дигар хазинаи бештаре доштаанд. Хазинаи сарсомовари ин мурофеъа нигаронихоеро ба вучуд овардааст, ки шояд он эътибори Ландан ба унвони махалли баргузории мурофеъоти тичориро лаккадор кунад ва ширкатхоро водорад, ки барои халли мушкилоти казоии худ суроги додгоххои арзонтареро бигиранд.