Туфу бар ту, эй чархи гардун, туфу!

Рӯзгор ғарибу ноҷавонмард аст. Мехоҳам чизе бинависам, ки ба дебоча ниёз дорад.

Дар дебоча маҷбурам батаъкид бигӯям, ки ҳар он чи ман менависам, сирфан ва ихтисосан дидгоҳҳои шахси ман аст ва бо хонаводаи ман кӯчактарин нисбате надорад. Бигзоред инро ҳам бигӯям, ки хонаводаи ъазизи ман шарики андешаҳои сиёсии ман нестанд. Ҳаргиз ҳам набудаанд. Барои ман ҳисоби хонаводаву сарзамин ҷудост. Ҳамеша чунин буда. Аз навҷавониам, ки сар ба ин барзан задам ва ононе, ки маро аз дербоз мешиносанд, метавонанд гувоҳ бошанд.

Ин дебоча ногузир буд, чун номардумони давр дар тафкик (ҷудо кардан)-и фард аз фард сахт меланганд; ва ба ин гумони ғалатанд, ки ҳар он чи яке мегӯяд, бозтоби дидгоҳҳоест, ки аъзои хонавода дар он шариканд. На. Дар зиндагии ман ҳаргиз чунин набуда ва ман ҳаргиз эҳсоси иштироки ъақидатӣ бо аъзои хонаводаам надоштаам. Хубу бадаш бимонад барои баъд, аммо феълан ҳаминро бидонем, ки дар ҷаҳони имрӯзӣ мафҳуми “истиқлоли ъақидатӣ” вуҷуд дорад. Яъне як нафар, ба ъунвони як воҳиди ҷудогона дар як хонавода, метавонад дидгоҳ ё дидгоҳҳое дошта бошад, ки бо тафаккуроти дигар ҳамвандони хонавода созгорӣ надорад. Ин нукта дар мавриди мани навъӣ сидқ мекунад. Ва бисёре дигар ҳам. Ин ҳақиқатро бояд дарк ва ҳазм кард. Вагарна мешавад ёрони худро дучори дардисар кард.

***

Пур равшан аст, ки “васиятномаи модар” (он чи ин дурӯза нақли маҳофили фейсбукист) супоришист ва барсохтаи давлати Тоҷикистон аст. Тадвини базоҳир ҳирфаӣ (профессиональный)-и он матлаб бо ҳузури ҳунарпешаи ҳирфаӣ далели ин иддаъост. Аммо он чи бояд равшантар шавад, шигирд (метод)-ест, ки созандагони он ба кор гирифтаанд. Дар ҳуқуқи байнулмилал чунин шигирде маҳкум ва қобили пайгард аст. Яъне агар дар як кишвари “ҳуқуқбунёд” зиндагӣ мекардем, созандаи он бояд ба додгоҳ мерафт. Тавассул ба зӯру фишор ба аъзои хонаводаи як мухолифи давлат ҷурми бузург аст. Номи байнулмилалии он ҷурм harassment ё “озору азият” аст, ки пайгарди қонунӣ дорад. Афзун бар ин, азияти равонии як модари 83-сола, ки ба далели зулми давлати вақт имкони дидор бо фарзанди худро надорад, дар қонуни инсоният “ғайриинсонӣ” тавсиф мешавад. Пас он коре, ки дастгоҳи таблиғотии ҳукумати Раҳмон кард, комилан ғайриинсонӣ ва берун аз шаъну ҳайсияти як инсон буд. Иқдоме ба тамоми маъно дадманишона.

Дар ин суханронии ҳунарпешае, ки нақши модари Додоҷони Атоуллоҳро бозӣ мекунад, вожаи “номардӣ” мавҷ мезанад. Ҳунарпеша бо садое, ки буғзи маснӯъиаш ҷову беҷо мешиканад ва гоҳ оруқвора аст, суҳбат аз “номардӣ” мекунад. Мегӯяд: “Роҳи номардонаеро пеш гирифтаӣ; миллат аз ту ҳазар хоҳад кард”.

Ин ҷусторро ба “номардӣ” ихтисос медиҳем, то дарёбем, ки номард дар ин миён чи касест.

Ин вожа аз дербоз дар адабиёти порсӣ корбурд дошта ва ба маънои хор шумурдани ҷинси зан набудааст. Низомии Ганҷавӣ гӯяд:

На ҳар к-ӯ зан бувад, номард бошад,

Зан он мард аст, к-ӯ бедард бошад.

Яъне мардию номардӣ дар ин бофтор (контекст) сирфан сифат аст; сифати ҷасорату шаҳомату садоқат, ки метавонад ҳам ба зан ва ҳам ба мард таъаллуқ бигирад.

“Номардӣ” дар адабиёти порсӣ ба маънии гурехтан аз пайкор ва тан додан ба бардагию хорист. Ончунон ки Саъдии Шерозӣ онро тавсиф кардааст:

Эй зарра, ту дар муқобили Хуршед,

Бечора чи мекунӣ ба ин хурдӣ?

Дар ҳалқаи корзор ҷон додан,

Беҳтар, ки гурехтан ба номардӣ.

Дар адабиёти порсӣ “номардӣ” худхоҳист; амнияту амонати худро авло донистан ва пушт кардан ба оҳоди миллат; ба фикри миллат набудан ва сирфан ба фикри сарватандӯзӣ ва хушгузаронии худ будан. Ончунон ки боз ҳам Саъдии Шерозӣ фармояд:

Чу сад дона маҷмӯъ дар хӯшае

Фитодем ҳар донае гӯшае,

Ба номардӣ аз ҳам бидодем даст,

Чу моҳӣ, ки бо ҷавшан уфтад ба шаст.

Яъне номардӣ даст аз ҳам гусехтан аст, ҳамдигарро танҳо гузоштан аст, яке дигариро туъмаи бало кардан аст... Оё ин сифот дар бораи Додоҷон сидқ мекунад ё мухолифонаш, ки чашми ниёз ба косаи давлат дӯхтаанд?

Оё касе, ки ҳамаи хатарҳоро ба ҷон харида, то шояд фараҷе дар умури кишвараш ҳосил шавад, номард аст ё оне, ки аз қаҳри кадом навкисае домани тар дорад? Оё тарс аз ҳокими бедодгар нишони номардист ё ситеза бо бедодӣ? Инҳо ки ба мисолу тавзеҳ ниёз надорад ва барои ҳамагон бояд пур возеҳ бошад. Ҳарчанд метавон аз Ъаттори Нишопурӣ намуна овард, ки мегӯяд:

Марди раҳи ъишқи ту аз домани тар тарсад,

Он кас, ки бувад номард, аз додани сар тарсад.

Гар бо ту дусад дарё оташ бувадам дар раҳ,

На дил зи худ андешад, на ҷон зи хатар тарсад.

Саноии Ғазнавӣ ҳам хитоб ба бедодгарони даҳр, ки пайваста аз роҳҳои дунманишона дар ҳоли пайкори ноҷавонмардона бо занону мардони даҳр буданд, гӯяд:

Кай кунад нохубро бедод хуб?

Чун кунад номардро кофур мард?

Ту ҳама бодию моро бо ту сулҳ,

Мо туро хоку туро бо мо набард.

Ва боз ҳам Саноии Ғазнавист, ки ба тафкики “мард”-у “номард” ва мафҳуми ин ду сифат мепардозаду мегӯяд:

Ҷуз ъишқу ихтиёр ба майдони ному нанг

Номардро зи мард ки кардаст ошкор?

Яъне ъишқу ихтиёр (озодии интихоб, истиқлоли андеша) аст, ки мардро аз номард тамйиз медиҳад. Ҳоло, бо дарке, ки аз мафҳумҳои “мард”-у “номард” дар адабиёти порсӣ ҳосиламон шуд, кадом якеро мешавад номард тавсиф кард? Додоҷонро, ки ъишқу ихтиёр дорад ё ононеро, ки ъишқу ихтиёру истиқлол надоранд ва бардагони ҳалқабаргӯши ҳокиманд?

Авҳадӣ ҳам байте дорад, ки мегӯяд:

Номардро муроди биҳишт аст аз он ҷаҳон,

Моро муроди рӯи ту аз ҳар ҷаҳон, ки ҳаст.

Номардони даҳрӣ, мусалламан, муроди биҳиштро аз ҳамин ҷаҳон доранд. Ҳамин ҷост, ки соҳибу арбоб доранд. Ҳамин ҷост, ки ба побӯси соҳибонашон мераванд ва дар изои он побӯс ба силие чашми ниёз дӯхтаанд. Филми “Васиятномаи модар” побӯсе беш набуд, дар қиболи пашизе чанд.

Дар оғоз аз қавли Низомии Ганҷавӣ гуфтем, ки бедардӣ камоли номардист. Абӯсаъиди Абулхайр дар таҳкими он дидгоҳ гӯяд:

Кӣ ҳоли фитода ҳарзагарде донад?

Бедард куҷо лаззати дарде донад?

Номард ба чизе нахарад мардонро,

Марде бояд, ки қадри марде донад.

Пас чи касе дарди захмҳои бози Тоҷикистонро эҳсос мекунад ва хостори илтиёми он аст? Давлате, ки мегӯяд “дигар захме намондааст!” ё Додоҷоне, ки мегӯяд “захмҳои бисёреро бояд даво кард”? Кадом яке ба фикри давои захмҳост? Давлате, ки дар як ҷурми бузург ба модаре солманд фишор меоварад ва аз қавли ӯ дурӯғ мебофад ё Додоҷоне, ки мегӯяд, Тоҷикистон бемор аст ва ба мудовои фаврӣ ниёз дорад?

Оё касе, ки шиъораш ин рубоъии Бобо Тоҳири Ъурён аст, номард аст ё мухолифони ин шиъор?:

Ман он риндам, ки гирам аз шаҳон боҷ,

Бипӯшам ҷавшану бар сар ниҳам тоҷ.

Фурӯ н-ояд сари мардон ба номард,

Агар дорам кашанд монанди Ҳаллоҷ.

Вале чи касе беҳтар аз Шаҳриёр ҳисоби номардонро кафи дасташон гузошта, ки виҷдони худ баҳри луқмае нон ба номардон фурӯхтаанд?:

Баҳри нон бар дари арбоби наъими дунё,

Марав, эй мард, ки ин тоифа номардонанд.

Бо гузоре бар он чи гуфта шуд, пур ҳувайдост, ки иқдоми ахири ҳукумат (ба васат кашидани модари солманди Додоҷони Ъатоуллоҳ ба корзори додоҷонситезӣ) камоли номардӣ аст. Пеш аз интишори он видеуи нангин, дар Фейсбук ҳам сафҳае тавҳиномез бо тасвири модари Додоҷон боз шуда буд, ки дар натиҷаи селе аз гилояҳо баста шуд. Баъд аз чанд рӯз ҳамон тасвирро дар видеуи “Васиятнома” дидем. Шакке нест, ки манбаъи номардумонаи ҳар ду як гурӯҳи номардуму номард будаанд. Ва сарчашмаи ҳар ду ҳукумати Тоҷикистон аст. Торих қазоват хоҳад кард...

Агар кӯчактарин ъақлу шуъуре дар ин афрод боқист, бояд дастикам аз абёти ҷовидонаи Рӯдакӣ панд бигиранд:

Нашнидаӣ, ки зери чиноре каду буне

Барҷасту бардавиду бар ӯ бар ба рӯзи бист,

Пурсид аз чинор, ки “Ту чандрӯзаӣ?”

Гуфто чинор: “Ъумри ман афзунтар аз дувист”,

Гуфто: “Ба бист рӯз ман аз ту фузун шудам,

Ин коҳилӣ* бигӯй, ки охир зи баҳри чист?”

Гуфто чинор: “Нест маро бо ту ҳеч ҷанг,

К-акнун на рӯзи ҷангу на ҳангоми доварист.

Фардо, ки бар ману ту зад боди Меҳргон,

Он гаҳ шавад падид, ки номарду мард кист”.
_____________________________

*Коҳилӣ - танбалӣ

'Obama Kills Osama'

Шодӣ ва андӯҳи як қатл

(вижаи ҳафтаномаи "Нигоҳ")

Бузургтарин шикори қарн ҳам гӯё ба фарҷом расид. Усома бин Лодин кушта шуд ва нидоҳои шодӣ аз як сӯ ва фарёдҳои андӯҳ аз сӯи дигар ба ҳаво хост. Дар ҳоле ки нерӯҳои ғарбӣ тайи даҳ соли гузашта нишоне аз Усомаро дар ғорҳои Туро-Бурои Афғонистону кӯҳистони бесарутаҳи Покистон ҷустуҷӯ мекарданд, вай бо хонаводаи бузургаш дар бӯстонсарои мураффаҳе дар 60-килуметрии шимоли шарқи Исломобод, дар шаҳраке бо номи Абетобод (Abbottabad) ба дасти нерӯҳои омрикоӣ гирифтор шуд ва ба пиндори душманонаш равонаи ҷаҳаннам ва ба бовари дӯстдоронаш роҳии биҳишт шуд. Аз роҳи обҳои пуръумқи дарё. Шояд дарёи Араб, ки соҳили Покистонро мешӯяд. Гуфта мешавад, ки дар ин сафари ниҳоӣ Усома бин Лодинро писараш Холид ҳамроҳӣ кардааст. Яке аз нуҳ зани ӯ аз ноҳияи по захмӣ шуда ва ҳамроҳ бо 23 кӯдаке, ки дар он хонаи бузург зиндагӣ мекардаанд, аз сӯи нерӯҳои покистонӣ боздошт шудааст.

Ин рӯйдод пурсишҳои фаровонеро матраҳ карда ва давлати Зардорӣ дар Покистонро зери зарбаҳои паиҳам гузоштааст. Дар сурате ки Усома бин Лодин бо хонаводаи азимаш дар ҳаволии пойтахти Покистон зиндагии одию мараффаҳе дошта, чи гуна аст, ки мақомоти покистонӣ аз ҳузури ӯ дар кишварашон огоҳ набуданд? Оё он ҳама ваъдаву таъаҳҳуд мабнӣ бар ҳамкорӣ бо нерӯҳои амниятии Ғарб барои пайдо кардани Усома бин Лодин воқеъият дошт ё навъе шира ба сару гӯши Ғарб молидан буд?

Осифъалӣ Зардорӣ, раисиҷумҳурии Покистон, дар ҳоле ки мекӯшид ваҷоҳате маъсумона ба худаш бигирад, мегуфт аз ҳузури Бин Лодин дар сарзаминаш хабар надоштааст. Таъкиди вай бар ин ки худи Покистон пайваста қурбонии ҳамалоти теруристӣ буда ва бештар аз нерӯҳои НОТУ (NATO) талафоти ҷонӣ додааст, фазои шакку шубҳаро ба ҳам назад ва ҳанӯз фарзияҳое ҳокӣ аз ҳамкории нерӯҳои амниятии Покистон бо шабакаи Алқоъида матраҳ аст. Ба назари бисёре аз коршиносон, дар кишваре, ки фасоди молӣ ва таъассуботи мазҳабӣ бедод мекунад, заминаи чунин ҳамкорӣ фароҳам аст.

Таъкиди давлати Покистон ба даст надоштан дар амалиёти қатли Бин Лодин ҳам парда аз воқеъиятҳои дигар бар медорад. Покистон, ки саршор аз амвоҷи гуногуни таъассуби мазҳабист ва хонаи тундравони бисёри ҳаводори Усома аст, башиддат нигарони паёмадҳо ва талофиҷӯии эҳтимолии он нерӯҳост ва тарҷеҳ медиҳад “ифтихор”-и куштани Усома бин Лодинро бо нерӯҳои омрикоӣ қисмат накунад.

Аммо нафси достони қатли Усома бин Лодин ҳам шигифтангез аст. Ба назари бисёре баъид аст, ки нерӯҳои омрикоӣ бо он ҳама даму дастгоҳи ҷосусӣ аз маҳалли сукунати душмани шумораи яки худ то кунун хабаре надоштаанд. Оё лаҳзаи чашм пӯшидан аз Усома бин Лодин ва канор гузоштанаш акнун муносибтару мусоъидтар буд? Ва чаро Усома ба ҷои ин ки боздошт шавад, ба сина ва болои чашми чапаш ду гулӯла хурд, нисфи ҷумҷума (косахонаи сар)-ашро аз даст дод ва ба ҳолате расид, ки тақрибан намешуд шиносоиаш кард? Магар намешуд ӯро боздошт кард ва мисли ҷинояткорони ҷаҳонии дигар ба Додгоҳи Лоҳа бурд? Магар ин ҳамон Усома бин Лодине набуд, ки замоне аз марҳамати соҳибони омрикоиаш бархурдор буд, то айши Шӯравиро талх кунад? Додаҳо ё иттилоъоти марбут ба як чунин шахсиятеро мақомоти амниятии Омрико маъмулан бояд аз бар балад бошанд. Шароити қатли Усома бин Лодин ба тавтеапиндориҳои фаровоне доман задааст ва баъид нест, ки фардо чандин фарзияи пиндорӣ бар мабнои ин пурсишҳо тарҳ шавад.

Дейвид Камерун, нахуствазири Бритониё, ки дар нимашаб бо занги телефуни раисиҷумҳурии Омрико бедор шуда буд, то хабари қатли Бин Лодинро бишнавад, ин рӯйдодро “комгории бузург” ва тавҷеҳпазир номид ва изҳори хушнудӣ кард. Бритониё солҳост, ки ҳукми эъдом ё қатлро лағв карда ва бино ба қонунҳои он, иҷрои қатл ё эъдом таҳти ҳеч шароите пазируфта нест. Аз нахуствазири як чунин кишваре шунидани нидоҳои тамҷиду тамҳид ба хотири қатли як тан (муҳим нест чи касе буда) бисёр аҷиб ва зананда аст. Яъне он чи бар худ намеписандад, бар дигарон писандидааст. Ва ба ҳамин шева, шодбошу ситоишҳои давлатакҳое, ки ба шумор ҳам намеоянд, хоркунанда ва қабеҳ аст.

Дар шарорату дижхимӣ ва ниҳоди дӯзахии Усома бин Лодин, ки бо такя ба андешаҳои тирааш мехост ҷаҳонро ба ҷаҳаннаме табдил кунад, шакке нест. Аммо шодӣ аз марги ӯ чизе ҷуз баёни ин воқеъият нест, ки ҷаҳон ҳанӯз аз ҷангали таваҳҳуш (ваҳшигарӣ) берун наомадааст ва дар дарёе аз тазодҳо дасту по мезанад. Усома бин Лодин бояд ба сазои аъмолаш мерасид, аммо тавассути як ҷомеъаи инсонӣ, ки қатлро кори ваҳшиҳо медонад ва роҳҳои башаритареро барои расидагӣ ба одамони бадсиголу бадсиришт ниҳодина кардааст. Бо қатли Усома решаи бадсиголӣ жарфтар меравад ва хушунат чизе ҷуз хушунат намезояд. Ва ҷаҳон ҳамчунон дар оташи девонагии бачаҳояш месӯзад.

In Search of Mother's Happiness

Дар ҷустуҷӯи хушбахтии модар

(вижаи "Ногуфтаҳо"-и ҳафтаномаи "Нигоҳ")

Ин навиштаамро ба модарам тақдим мекунам ва дар симои ӯ рухсори нуронии модарони бурдбори тоҷикро мебӯсам. Ин навишта ки ҳеч, ҳатто тақдими тамоми буду набудам ба пешгоҳи модар маро аз дайни фарзандӣ дар баробари ин офаридаи малакутӣ бар замин раҳо нахоҳад кард. Модаре, ки бори ғами як хонадонро ба рӯи шонаҳои зарифаш мекашад, солиёни сол бо ду дасти барафроштаи дуъо роҳи фарзанди роҳдурашро мепояд ва аз Парвардигор чизе ба ҷуз саъодати фарзандонаш намехоҳад, ки гӯӣ вуҷуди ӯ аз гиле дигар сириштаанд…

Шаш сол пеш дар ҳамин рӯзҳо шеъргунае гуфта будам:

Шаҳри ман пушти ҳамон кӯҳи баланд аст,
Ҳамон!

Модаре ҳаст он ҷо
Пур аз бӯи биҳишт.
Тобиши шуълаи хуршед аз ӯст,
Мохро меҳри мунираш ба фазо меорад,
Гул бари дидани ӯ мерӯяд,
Осмон ғуссаи ӯ меборад,
Лола бо шодии ӯ механдад,
Булбул аз қиссаи ӯ мегӯяд…
Модаре ҳаст, ки номуси Худост...

Аммо ҳамаи ин гуфтаҳо ҳамчунон саробест дар баробари муроди мо; нахудест дар баробари кӯҳи мақсуди мо. Ва эй кош аз марзи шеъру шиъор фаротар рафта будем ва воқеъиятро меъёр медонистем. Кош медонистем, ки ин ҳазор ман вожа давои дарди модаре намешавад, ки чашми умед ба ояндаи равшани фарзандонаш дӯхтааст. Ва эй кош медонистем, ки бо “Рӯзи Модар” номидани Рӯзи байнулмилалии зан ҳам зиндагии модар осудатар ва дағдағаи хотири ӯ бартараф намешавад.

Фарзандони шоистатаре дар сомонҳои дигар коре карданд, ки миёнгини тӯли умри модаронашон ба 81 сол (Омрико) ё 82 сол (Бритониё) ё 84 сол (Фаронса) ё ҳатто ба 86 сол (Жопун) бирасад. Дар ҳоле ки миёнгини умри як зан дар Тоҷикистон бештар аз 69 сол нест. Мо дар шеъру шиъор умри дарози модаронамонро орзу мекунем; онҳо дар амал ба модарон умри дарозу босаъодате ба армуғон овардаанд.

Ёдам намеравад, ки дар нахустин рӯзҳои иқоматам дар Ландан бо як дӯсти солмандам ба як зиёфати вижаи солмандон рафта будам. То садои мусиқӣ баланд шуд, пирмардону пирзанони болои 80 сол баланд шуданду рақсиданд. Пиртарин рақсандаи он ҷамъ бонуи қоматбаланде буд, ки 96 сол дошт ва дар конуни таваҷҷуҳи ҳамагон буду аз ин рӯ бештар аз дигарон мечархиду мерақсид. Пас аз ҷашну зиёфат ҳам ин солмандони хушбахти инглисӣ савори мошину дучарха шуданду рафтанд; иддае ба хонаҳояшон, шуморе ҳам ба варзишгоҳу истахри шино. Чи рӯсапеданд фарзандони сарзамине, ки барои мӯсапедонашон чунин шароитеро фароҳам кардаанд!

Албатта, чунин шароите якшаба фароҳам нашудааст. Ва худи ин мӯсапедон дар чидани заминаи пирии бовиқорашон саҳми боризтаре доранд. Онҳо ҳам замоне дар мулке зиндагӣ мекарданд, ки моломол аз дарди башарӣ буд; зулму ситаму истибдоду фасоди молию хешовандсолорию хӯи барбарӣ ҳукумат мекард. Аммо бо ташхис ва дарки арзишҳои инсонӣ ва бо талош барои даст ёфтан ба онҳо дастикам то ҷое пеш рафтаанд, ки имрӯз мояи ҳасодати мо шудаанд. Арҷ гузоштан ба ҳуқуқи зан аз ҷумлаи арзишҳои бунёдинест, ки дунёи ғарбиҳоро дигаргун кард. Андешаварон ва сипас фармонравоёни ин сарзамин замоне дарёфтанд, ки набуди занон дар ҳамаи арсаҳои зиндагӣ, баростӣ, ҳамонанди буридани яке аз ду боли паранда аст. Дарёфтанд, ки занон, яъне дуруст нисфи ҷомеъа, бояд ба андозаи мардон аз ҳуқуқу озодиҳо бархурдор бошанд. Вуруди занон ба арсаҳои пешрафт хаёли пешрафтро воқеъӣ кард. Он боли мафлуҷ (фалаҷшуда) дармон ёфт ва паранда ба вусъати осмон пар кашид.

Пас шеъру шиъорро канор бигзорем ва хуб андеша кунем, ки чигуна метавон ба модар арҷи лозимро гузошт. Ин арҷгузорӣ аз эҳтиром ба ҳуқуқи зан оғоз мегирад, ки фалсафаи таҷлил аз рӯзи 8 морс (март) аст. Нахустин фарёдҳои “озодӣ, баробарӣ, бародарӣ” аз гулӯи занон дар поёни садаи 18 дар ҷараёни Инқилоби Фаронса баланд шуд; шиъоре, ки имрӯз то ба ҳадде ба самар расидааст. Аммо бас дур аз сарзамини мо, ки рӯзе-рӯзгоре ҷашни Сипандормузгон (Исфандгон) дошт. Абӯрайҳони Берунӣ дар “Осор-ул-боқия” менависад, ки ин рӯз (5 исфанд баробар бо 24 феврие) пеши эрониёни бостон рӯзи бузургдошти зан ва замин буд. Бо гузашти садсолаҳо порае аз ин сарзамин “Рӯзи Зан”-ро аз занон дареғ медорад ва онро бо баёне суннатитар “Рӯзи Модар” меномад; ғофил аз ин ки эҳтиром ба модар аз эҳтиром ба ҷинси ӯ оғоз мегирад. Ҳатто нигоҳе сатҳӣ ба вожаи “зан”, ки бо “зиндагӣ” ва “зояндагӣ” ҳамреша аст, эҳтиромбарангез аст. Ин монандӣ дар забони русӣ ҳам побарҷост (женщина – жизнь). Дар ҳоле ки мард қавию пуртавон, аммо мирост (мард – марг, мурдан; мужчина – смерть), зани зарифу латиф зояндаву поёст.

Пас ба зиндагию зояндагӣ арҷ бигзорем; бо шикастани тилисми сукуту ситами зан, бо ҳамсанг шинохтани ҳуқуқи зан бо мард ва бо рондани андешаҳои сангвораии занситезона. Он гоҳ модарон хушбахт мешаванд.

'Outsiders' Warn Tajikistan

Ҳушдорҳои "бегонагон" ба “Тоҷикистони озоди ман”

(вижаи "Ногуфтаҳо"-и ҳафтаномаи "Нигоҳ")

Солҳост, ки бегонагон ба мо ҳушдор медиҳанд. Мегӯянд, ки агар кор ба ҳамин ривол идома дошта бошад ва ислоҳоте сурат нагирад, рӯ ба шикасту нокомӣ ҳастем. Мегӯянд, ки ҳатман бояд илоҷи воқеъаро пеш аз вуқӯъи он ёфту пиёда кард, вагарна вовайлои пинҳонӣ давои дардамон нахоҳад шуд. Таъкид мекунанд, ки агар авзоъ бетағйир бимонад, нооромиҳои Қирғизистон гули баҳмани як силсила таҳаввулоти фарогири минтақаист; гӯ ин ки Аскар Оқоев ва Қурбонбек Боқиев дар интизори расидани ҳамсарнавиштонашон аз минтақа нишастаанд. Бегонагон мегӯянд ва гуфтаҳояшон ба гӯши шунавое намешинад. Чун бегонаанд ва Худо медонад ангезаи ростинашон аз ин ҳама нигаронӣ ва шояд ҳам воҳима чист. Онҳо ки тоҷик ё узбак ё ҳатто қирғиз нестанд, ки сарнавишти мардуми минтақаи мо барояшон ин ҳама аҳамият дошта бошад!

Тоза ба ин намунаҳои тарснок шабаҳҳои гурезон ё парешони раҳбарони Тунису Урдуну Яману Миср изофа шудаанд. Ва боз бегонаҳо ҷор мезананд, ки “Оҳон! Коре кунед, вагарна саранҷоматон чунин асту чунон аст!” Мо ин ҳушдорҳоро ба роҳатӣ пушти гӯш меандозему кашкӯли гадоӣ даври гардан, ва бо лабханде малеҳ дубора дарюзагарӣ мекунему шоҳона зиндагӣ мекунем ва сангеро такон намедиҳему хореро намеканем, ки то бод чунин бодо!

Аммо агар барои як лаҳза пардаи бадгумониҳоро канор бизанем ва ба нури хирад маҷол диҳем, ки ба даруни сарҳои гаронамон биборад, шояд дарёбем, ки қазия аз чи қарор аст. Шояд ҳоҷу воҷу ҳайрон бимонем, ки “бегонагон” чи беҳтар аз бачаҳои Саъдӣ ба дарки ин мисраъҳо расидаанд, ки “Банӣ Одам аъзои якдигаранд, ки дар офариниш зи як гавҳаранд. Чу узве ба дард оварад рӯзгор, дигар узвҳоро намонад қарор”. Ва ин ки мани тоҷики навъӣ имрӯз дучори балое шавам, баночор он бало ба ҳамсояҳои дуру наздикам сироят хоҳад кард. Чун кураи Замин яке бештар надорем ва аз як ҳаво танаффус мекунем ва бо ҳазорон ришта ба ҳам васлем. Бо дарки ин нукта мафҳуми “бегона” ҳам таъбире дигар пайдо мекунад ва паёми “бегона” ҳам ба гунае дигар ба гӯшҳо фурӯ меравад.

Тозатарин ҳушдори “бегонагон” аз Гурӯҳи Буҳрони Байнулмилалӣ (ГББ) расид, ки рисолаташ пешгирӣ ва ҳалли муноқишоти маргбор дар саросари ҷаҳон аст. Ҳарфи ҳисоби ин гурӯҳи байнулмилалӣ ин аст, ки агар давлатҳои Осиёи Миёна шоистасолориро мароми кори худ накунанд, дар ояндаи қобили пешбинӣ дучори бало хоҳанд шуд. Шоистасолорӣ, яъне ин ки як троктурчӣ набояд раиси, масалан, идораи пулис шавад, балки бояд ба пушти фармони ҳамон троктураш баргардад. Яъне танҳо ононе, ки тавоноӣ ва салоҳияти анҷоми як корро доранд, ба анҷоми он кор гумошта шаванд.

Бино ба арзёбии ин гурӯҳ, дар миёни панҷ кишвари Осиёи Миёна Қирғизистону Тоҷикистон бадтарин мавқеъиятро доранд. Коршиносони ин ду кишвар ба ГББ гуфтаанд, ки то чанд соли оянда дигар омӯзгори хубе барои парвариши кӯдакон ва пизишки ҳозиқе барои дармони беморон пайдо нахоҳад шуд. Чун гувоҳиномаи донишро мешавад ба содагӣ дар изои чанд баргаи сомонӣ харид ва дониш ҳақиру беарзиш шудааст. Аз сӯи дигар, зерсохтҳо (инфраструктура)-и ҷомеъа, ба монанди роҳҳову дабистонҳову бемористонҳо, дар ҳоли фарсоишанд. Дар ин гузориш мехонем:

“Муҳимтар аз ҳама ин ки давлатҳо дар саросари минтақа зоҳиран ба ин хаёл буданд, ки мероси онҳо аз Иттиҳоди Шӯравӣ барои ҳамеша давом хоҳад овард ва пулҳое, ки барои анҷоми ислоҳот, беҳбуди омӯзишу парвариш ва таъмиру нигаҳдорӣ ихтисос ёфта буд, маъмулан ба ҳадар мерафту басанда набуд.”

Гузориши ГББ бо таъкиди бештар бар мавзӯъи фарсоиши зерсохтҳо ва паёмадҳои ногувор ва маргбори он меафзояд:

“Фарсоиши сареъи зерсохтҳо шиддати нодорӣ ва бегонагии мардум аз давлатро бештар мекунад. Нопадидии хадамоти аввалия тундравони исломиро, ки ҳамакнун ҳам нерӯе ҷиддӣ дар бисёре аз кишварҳои Осиёи Марказӣ маҳсуб мешаванд, бо муҳиммоти бештар алайҳи раҳбарони минтақа таъмин мекунад ва бунияи иҷтимоъии онҳоро тавсеъа медиҳад. Рушди иқтисодӣ ва коҳиши фақр ба хобу хаёл табдил мешавад; фақиртарини ин кишварҳо беш аз пеш ба содироти нерӯи корӣ вобаста мешаванд. Хашм бар сари коҳиши шадиди хадамоти асосӣ дар нооромиҳои Қирғизистон дар оврил (апрел)-и 2010, ки ба сарнагунии Қурбонбек Боқиев анҷомид, нақши муҳимме дошт. Ин омил метавонад дар кишварҳои дигар, бахусус Тоҷикистон ҳам, дар ояндаи начандон дур нақши мушобеҳеро бозӣ кунад”.

Кадом фарзанди ин обу хок аз хондани сатрҳои боло хурсанд мешавад? Мусалламан, барои якояки мо хондану шунидани чунин пешгӯиҳое ногувор аст ва барои тоҷикони бурунмарзӣ - шармовар. Аммо оё бӯи ҳақиқате аз тавсифи мушкилоти мо дар ин гузориш намеояд? Оё ин ҳақиқатро ба хотири талхиаш бояд тард кард ва нодида гирифт? Ва агар гӯшҳоямонро ба ин гузориш бибандем, мушкилотамон ҳал хоҳад шуд? Гумон аст. Пас шояд “чашмҳоро бояд шуст” ва авзоъро ҷӯри дигар, воқеъитар дид ва ба ислоҳи он андешид.

Гузориши ГББ ба умеди ҷилавгирӣ аз вуқӯъи бало барои давлатҳои Осиёи Миёна, созмонҳои байнулмилалию кишварҳои кумаккунанда ва давлатҳои Чину Русия тавсияҳое ироа кардааст. ГББ аз давлатҳои минтақаи мо мехоҳад, ки ба шеваи кишварҳои Болтик ва Гурҷистон барномаи муфассал ва дарозмуддатеро барои решакании фасоди молӣ тадвин ва иҷро кунанд, тавоноии мудириятии ҳукуматҳои маҳаллиро афзоиш диҳанд, аз баҳракашӣ аз пизишкону омӯзгорон барои анҷоми корҳои номарбуте чун даъват ба раъйдиҳӣ ва хадамоти иҷтимоъии дигар худдорӣ кунанд, ба заминаи омӯзишу парвариш таваҷҷуҳи бештар кунанд ва ба ҷои насби “тахтаҳои сафеди рақамӣ” дар мактабҳо нахуст донишомӯзонро бо китобҳои дарсии муносиб таъмин кунанд ва як ришта ислоҳоти дигарро анҷом диҳанд, ки бояд, дар воқеъ, ибтикори худи мо барои беҳбуди зиндагии мардумамон бошад, на пешниҳоди “бегонагон”.

Ва вақте ки дар яке аз шумораҳои ахири маҷаллаи “Тойм”-и Омрико чеҳраи раҳбари Тоҷикистонро ба унвони яке аз 10 ҳокими худкомаи ҷаҳон мебинӣ, беш аз пеш дар нигаронию сарафкандагӣ фурӯ меравӣ.

Зиндагӣ дар хориҷ пайванди одам бо кишвари зодгоҳашро намегусалад; чи басо ки онро устувортар мекунад. Дар хориҷ мазоҳире чун фарҳанги мардум, фарҳанги давлат ва ҳокими кишвар мизони эҳтироми шумо дар баробари дигаронро таъйин мекунад. Аз ин рӯ тоҷикони бурунмарзӣ ташнаи расидан ба Тоҷикистоне озоду обод ҳастанд, ки мояи сарбаландию ифтихори фарзандони ин сарзамин бошад. Барои расидан ба он ормоншаҳр ногузир бояд ба тавсияҳои созанда гӯш дод ва ислоҳоти лозимро пиёда кард, то ваҷҳаи байнулмилалии кишвар тармим шавад ва мо бо сари баланду садоқати калом канори ҳам меҳанамонро чунин тавсиф кунем: Тоҷикистони озоди ман!

The Green Death of Khomeni's "Fruit of Life"

Марги сабзи “меваи умр”-и Хумайнӣ

(вижаи "Ногуфтаниҳо"-и ҳафтаномаи Нигоҳ)


Эрон хаёли оромиш надорад. То мустабиддони режим мехоҳанд ба хоби харгӯшӣ бираванд, дигарбора наъраи эътирози мардум гӯши фалакро пур мекунад. Ин бор даргузашти яке аз поягузорони режим, ки бо гузашти замон ба сарсахттарин мунтақиди он табдил шуд, баҳонаи эътирозотро фароҳам кардааст.

Оятуллоҳ Ҳусейналии Мунтазирӣ сайид набуд ва дастори сиёҳ ба сар надошт. Ҳаштоду ҳафт сол пеш дар хонаводаи кишоварзе дар шаҳри Наҷафободи устони Исфаҳон ба дунё омад, ба ҳавзаи илмияи Қум рафт ва шогирди Оятуллоҳ Хумайнӣ шуд. Ба муддати чаҳор сол заҷри зиндони вопасин шоҳи Паҳлавиро кашид ва соли 1978 озод шуд, то назарияи “вилояти фақеҳ”-ро ниҳодина кунад ва заминаи Ҷумҳурии Исломиро бичинад.

Инояти Хумайнӣ ба Мунтазирӣ то ба андозае буд, ки раҳбари Инқилоби Исломӣ ӯро “меваи зиндагӣ”-и худаш хитоб мекард. Дар соли 1983 тасмим бар ин шуд, ки дар паи марги Хумайнӣ шогирди барӯманди ӯ Мунтазирӣ раҳбарии Ҷумҳурии Исломиро ба дӯш бигирад. Аммо дар соли 1989, дуруст се моҳ пеш аз даргузашти раҳбари инқилоб, “меваи зиндагӣ” дар коми Хумайнӣ таъми талхе ба ҷо гузошт ва мавриди бемеҳрии ӯ воқеъ шуд.

Оятулоҳ Мунтазирӣ бо ин дидгоҳи Хумайнӣ мувофиқ набуд, ки “валии фақеҳ” ё раҳбари Ҷумҳурии Исломӣ ҳамакораи кишвар аст, ихтиёроти беҳадду ҳасре дорад ва дар ҳар заминае метавонад эъмоли нуфуз кунад. Бино ба дидгоҳи Мунтазирӣ, раҳбари рӯҳонӣ метавонист танҳо дар мақоми мушовир ба ниҳодҳое, ки аз сӯи мардум интихоб шудаанд, машварат диҳад.

Ихтилофи умдаи дигари ӯ бар сари силсилаи эъдом (қатл)-ҳое буд, ки дар соли 1988 ба авҷи худ расид. Ҳар касе, ки бо кӯчактарин иттиҳоми мухолифат бо режим боздошт мешуд, бидуни муҳокима кушта мешуд. Ҳаммоми хуни Ҷумҳурии Исломӣ боъиси ошуфтагии виждони Мунтазирӣ - дардошнои зиндониён шуда буд ва ӯ дар ниҳояти асабоният хитоб ба Имом Хумайнӣ гуфта буд, ки рафтори Ҷумҳурии Исломӣ бо боздоштшудагон бадтар аз рафтори маъмурони шоҳ аст ва худи ӯ бадтар аз худи шоҳ аст.

Ҳамин басанда буд, ки Мунтазириро аз чашми Хумайнӣ биандозад. Се моҳ монда ба маргаш, Хумайнӣ шогирдашро аз мақоми ҷонишинии раҳбар барканор кард ва пас аз даргузашти ӯ Алии Хоманаӣ бар тахти вилоят нишаст, ки аз тахти подшоҳӣ тафовути андаке дорад.

Аммо ишколи кор дар он буд, ки Хоманаӣ “оятуллоҳ” ё “марҷаъи тақлид” набуд. Яъне ба мақоми иҷтиҳод ва раъйдиҳӣ дар умури мазҳабӣ нарасида буд. Барои ин кор бояд дастикам 20 сол дар яке аз беҳтарин мадрасаҳои исломӣ дарс мехонд, ки нахонда буд. Барои нишастани Хоманаӣ бар маснади раҳбарӣ ин аслро тағйир доданд, то дастгоҳи сиёсӣ ба муродаш бирасад. Яъне мақоми фиқҳии раҳбар аз ҷойгоҳи Мунтазирӣ ва чандин марҷаъи дигари шиъа бамаротиб поинтар буд ва усулан, намешуд вазифаи раҳбарии маънавии миллатро ба ӯ вогузор кард. Аммо чун ин амр муқтазои сиёсат буд, пазируфта шуд, ҳарчанд афроде чун Мунтазирӣ ҳаргиз ин амрро напазируфтанд.

Оятуллоҳ Мунтазирӣ аз он зумра инсонҳои нобе буд, ки ҳаргиз ба ҳарфи зӯр сари итоъат фуруд намеоваранд. Ӯ ҳаргиз минбари интиқод аз режими исломиро тарк накард. Давлати Хоманаӣ, ки дар баробари интиқодҳои кӯбандаи Мунтазирӣ бечора монда буд, ӯро барои шаш сол (1997-2003) ба ҳабси хонагӣ маҳкум кард. Аммо Оятуллоҳ Мунтазирӣ ин ҳисорро ҳам шикаст. Дар тӯли муддати маҳкумияташ ӯ ба шабакаи ҷаҳонии Интернет роҳ ёфт ва хотироташро барои ҷаҳониён мунташир кард. Ба ростӣ, ӯ нахустин марҷаъи тақлиди мусалмонон буд, ки ба фазои маҷозӣ (Интернет) роҳ ёфт ва аз он баҳра бурд. Навиштаҳову гуфтаҳои интернетии ӯ асбоби шармандагии режим буд, аммо бо таваҷҷуҳ ба мақоми мазҳабии Мунтазирӣ давлат дар анҷоми коре алайҳи ӯ бечора буд. Дар Эрон марҷаъи тақлид дорои ҳаводорони бешуморест ва азияту озори ӯ метавонад нохушнудиҳои густардаеро дар миёни мардум барангезад.

Порае аз ин нохушнудиҳоро дар рӯзҳои ахир дидем. Мардум аз саросари Эрон ба шаҳри Қум – маҳалли зиндагӣ ва марги Мунтазирӣ гирди ҳам омаданд. Шумори сӯгворон то ҳадде буд, ки ҳатто хабаргузориҳои расмии Эрон онҳоро “садҳо ҳазор нафар” тавсиф карданд. Агар маҳдудиятҳои эъмолшудаи Ҷумҳурии Исломӣ набуд, шояд саҳнаҳои шигифтангези дафни пайкари Хумайнӣ такрор мешуд. Шиъорҳое, ки дар таҷаммуъоти анбӯҳи мардумӣ садо дод, табли расвоии давлатдоронро навохт.

Аммо шукӯҳи шахсияти Мунтазирӣ ба андозае буд, ки ҳатто душмани шумораи яки ӯ (Хоманаӣ) бо интишори паёми таслияте (ҳарчанд кинатӯзона) ба ҷойгоҳи ӯ арҷ гузошт.

Мунтазирӣ аз он даст одамонест, ки арзиши торихиашон пас аз маргашон ошкор мешавад. Шояд пас аз солҳо аз ӯ ба унвони Гондӣ ё Монделлои Эрон ёд шавад; шояд бо ин тафовут, ки хостаҳои ӯ пас аз маргаш бароварда хоҳад шуд. Ӯ касе буд, ки ба хотири дифоъ аз ҳуқуқи башар ба болотарин мақоми давлат пушти по зад ва умреро дар азияту уқубат гузаронд, то шояд рӯзе партави озодӣ бар фарози кишвари ӯ ҳам битобад. Ӯ метавонист подшоҳи исломии он сарзамини паҳновар бошад, дуруст ба монанди Хоманаӣ. Аммо чашми серу қалби башарпарваре дошт ва атои раҳбариро ба лиқояш бахшид ва шуғли ҳимояту дифоъ аз ситамдидагонро бар шуғли раҳбарии кишвар ва карию кӯрӣ бар гилояҳо тарҷеҳ дод.

Акнун, ки ӯ даргузаштааст, тоза оғози маҳбубияти фарогираш дар Эрон аст ва бегумон, фардо, ки Эрон роҳи тозаеро ихтиёр хоҳад кард, аз ӯ ба унвони яке аз роҳгушоёни андешаи интиқодӣ дар фазои хафақонии Ҷумҳурии Исломӣ ёд хоҳад шуд. Дар воқеъ, Оятуллоҳ Мунтазирӣ ҳатто бо даргузашти худ нафаси тозаеро бар рамақи Ҷунбиши Сабзи Эрон дамид.










Амвочи хурушони хашмро худ бибинеду бишнавед:

Iranian Turmoil Not Over Yet. Why?

Почему не прекращаются протесты в Иране

Радио Свобода

29.09.2009 22:00

Ирина Лагунина: Выборы президента Ирана 12 июня этого года впервые обернулись серьезными неприятностями для клерикалов, которые за несколько месяцев до этого отпраздновали 30-летний юбилей исламской революции и установление теократического государства.

В Тегеране и других городах прошли массовые митинги и манифестации, которые жестоко подавлялись полицией и добровольными военизированными отрядами «басиджей», сторонников власти. По данным правозащитных организаций, были убиты 19 человек, более 300 арестованы. Среди них студенты, профессора университетов, активисты правозащитных организаций и те, кто пытался расследовать убийства и аресты в ходе демонстраций. Российские средства информации довольно скупо освещали все эти события. Так кто, почему и за что выходит на улицы Тегерана. Я передаю микрофон Олегу Панфилову.

Олег Панфилов: Прояснить ситуацию мне поможет Салим Аюбзод, мой коллега из таджикской службы Радио «Свобода», он по телефону из Праги, и Дариюш Раджабиян, журналист, живущий в Лондоне.

Салим, как вам удавалось получать информацию из Ирана?

Салим Аюбзод: Было очень сложно. Потому что после выборов и начала демонстраций в Тегеране многие зарубежные журналисты сначала были ограничены в передвижении и не могли непосредственно наблюдать за событиями, сидели в своих офисах. Я помню, первые передачи были очень интересные, отсюда звонили людям, живущим около тегеранского университета, в центре и просили рассказывать, что они видят через окно. Они рассказывали про то, как люди выходят на улицу, как полиция разгоняет их. И с каждым днем становилось все труднее и труднее найти информацию правдивую, объективную информацию о ситуации на улицах Тегерана и других городов. Единственная помощь была в том, что находилась масса желающих отвечать на вопросы.

Олег Панфилов: Салим, был ли под контролем интернет, могли ли люди с помощью интернета передавать информацию?

Салим Аюбзод: В начале была такая возможность, люди рассказывали, мои коллеги получали информацию по э-мейлу, получали короткие видеоролики, снятые на мобильные телефоны. Но со временем, видимо, ужесточался контроль в Тегеране и таких возможностей стало меньше и меньше. Молодежь Ирана опубликовала свои видеоролики, снятые на мобильные телефоны или голоса, записанные с улицы, они все это вешали на Youtube. Но это тоже до того момента, пока эти сайты были закрыты в Тегеране.

Олег Панфилов: Салим предугадал мой вопрос, который я хотел задать Дариюшу, это вопрос, касающийся гражданской журналистики. Потому что во время событий в Тегеране я наблюдал очень странное явление, как формирование непосредственно гражданской журналистики, когда с помощью мобильных телефонов снимались акции и иногда я в Youtube видел сразу по несколько десятков съемок с разных мобильных телефонов одного и того же события. Дариюш, насколько иранская диаспора способна была получать информацию или каким-то образом ее распространять?

Дариюш Раджабиян: Я думаю, уличные события в Иране дали новое понятие гражданской журналистике. Если эти события добились бы значительных политических перемен, безусловно, можно было бы их назвать первой интернет-революцией. Несмотря на все попытки властей, очень было интересно, что власти пытались перекрыть каналы утечки информации из страны. Но ежедневно публиковались десятки видеороликов и статей, подготовленных в самом Иране или за рубежом самими же недовольными гражданами этой страны. Этот канал до сих пор функционирует и такие инструменты, вэб-сайты сыграли такую же значительную роль, как настоящая штаб-квартира революционного движения.

Олег Панфилов: Что сейчас происходит с иранской журналистикой? В первые недели массовых выступлений населения говорилось о том, что были арестованы журналисты, даже были закрыты несколько газет. Какая сейчас ситуация? Способна ли сейчас пресса выходить, издаваться, могут ли люди покупать газеты?

Дарьюш Раджабиен: Ситуация не улучшилась, до сих пор остается такой же, и журналисты до сих пор очень многие или в тюрьмах или же журналисты не способны писать материалы. Множество сайтов заблокированы, газеты закрыты. Но в этом плане тоже, я думаю, гражданское общество выигрывает у властей и даже, можно сказать, гражданская журналистика была более способной, чем профессиональная. Потому что профессиональные журналисты не могли быть там, где были люди, где была масса. Но люди, которые были там, они записывали, писали статьи и передавали по всему миру. Ежедневно в Иране, это очень интересно, придумываются различные способы обхода правительственного фильтра, так, как я сказал, очень много сайтов заблокировано. По-персидски это называется фильтролом. С помощью этих фильтроломов вы можете попасть куда угодно по виртуальному простору. Одна из основных задач иранской внутренней разведки – это, наверное, ликвидирование обходных путей в интернете. В свою очередь иранские компьютерные знатоки, которых немало, считают создание новых фильтроломов своей основной задачей. Одно сообщение, которое было передано агентством «Рейтер», о 20-летнем британце иранского происхождения, этот человек перебрался в Нью-Йорк на встречу Ахмадинежада, и он сильно уверен, что его компьютерные навыки смогут свернуть Ахмадинежада с власти. Он говорит, что до сих пор создавал десятки оппозиционных сайтов и все они были перекрыты властями. На следующее утро все содержание предыдущего сайта украшало страницы свежего сайта. На этих сайтах формируются интернет-группировки оппозиции и эти группировки коллективно переходят с одного разбитого сайта на новый сайт. Поэтому неудивительно, что демонстрации протеста в иранских городах кажутся скоординированные до ниточки. Ребята занимаются хактивизмом, они сами так называют эту деятельность, то есть это группа хакеров или сетевых взломщиков, разбросанных по всему миру, которые вредят официальным сайтам исламской республики. То есть настоящая виртуальная борьба со своими стратегиями и тактиками.

Салим Аюбзод: Я бы добавил еще одно предложение относительно влияния гражданской журналистики на официальные средства массовой информации Ирана. Надо видеть обе стороны, потому что когда такой наплыв и такой взрыв информации произошел относительно уличных волнений в Иране, естественно, в это время официальные средства массовой информации находились в шоке, они не знали, что делать. Впервые телевидение исламской республики начало давать более или менее объективную информацию, допустим, о количестве первых убитых в ходе уличных волнений впервые заговорила именно эта телестанция и отсюда пошла информация, которая позже была подтверждена другими агентствами.

Олег Панфилов: Когда стали появляться видеосъемки в Youtube по поводу этих событий, то видно было или слышно было, как протестующие произносили не только слова «Марг бар диктатор», но и произносили слова «Марг бар Русие», то есть «смерть России». И многие русскоязычные блогеры были возмущены и не понимали, что происходит. Дариюш, что вы скажете по поводу лозунгов манифестантов?

Дариюш Раджабиян: Даже этим вопросом задавались иранские аналитики, так как устрашающий лозунг «Марг бар Русие!» появился внезапно в этих протестах. Хотя под словом «смерть» в этом контексте подразумевается не физическая смерть, правильный перевод слогана ближе к «долой Россию». У Ирана с Россией, как вы знаете, были свои счеты с давних пор, с 18-19 столетия, когда Персидская империя проиграла войну России и лишилась кавказских земель, как Грузии, части Азербайджана, Армении и тому подобное. Поэтому это сохранилось какое-то историческое воспоминание. Но то, что сейчас, скорее всего не имеет ничего общего с этим воспоминанием. Просто это подтекст, наверное, этого горького чувства. Так как мы видели после того, как Ахмадинежад объявил себя победителем выборов, с первым визитом он отправился в Россию, то есть Медведев его пригласил в Россию, он туда отправился, чтобы участвовать в международном заседании. Но после того, как все люди увидели, каким образом его встретили и как он пожимал руку Ахмадинежаду, иранцы, иранская оппозиция подумала, что таким образом Россия поддерживает Ахмадинежада, хотя в то время Медведев еще ничего не говорил. Но потом стало ясно, что действительно Москва, Кремль более придерживается позиции Ахмадинежада, нежели оппозиции иранской. Это, наверное, является самой главной причиной этого негодования.

Celebrating the Fall of Religious Tyranny

Чашни заволи истибдоди динй

به دبيرۀ پارسی

Номи дуктур Абдулкарими Сурушро бисёре чун яке аз фархехтагони давр ва ситезандагони чавр шунидаанд. Файласуфест пурмагз бо гуфтору навишторе нагз, ки намунаашро инак хохед дид.

Тозатарин матлаби у, ки дар торнамои у мунташир шуда, бонги баланди бузургмардест хирадёр хитоб бар вопасгароёни рузгор. Мурод аз насри нокобили мои гофил дар дебочаи суханони гаррои устод истинод аст ба мусаччаъи маргуби у.Номаи дуктур Суруш ба Алии Хоманайи – рахбари Чумхурии Исломии Эронро метавон паёме ба мустабиддони чахон номид. Фишурдаи ин номаи баландро меоварам, ки саршор аз панд асту хушдор аз газанди истибдод, ки саранчом баночор барбод меравад.

***

Арусии хунин поён ёфт ва домоди дуругин ба хичла даромад.

Сандукхо бар худ ларзиданд ва девон дар торикй раксиданд.

Курбониён дар кафанхои сапед ба назора истоданд ва зиндониён бо дастхои бурида каф заданд.

Ва чахониён як чашм хашм ва як чашм нафрат домодро бадрака (гусел) карданд.

Чашми рузгор фош гирйист ва хун аз сари айвони чумхурй гузашт.

Шайтон хандид ва он гох ситорахо хомуш шуданд ва фазилат ба хоб рафт.

Окои Хоманайи,

Кй ин кунад, ки ту кардй ба заъфи химмату рой?
Зи ганчхона шуда, хайма бар хароб зада.
Висоли давлати бедор тарсамат надиханд,
Ки хуфтайи ту дар огуши бахти хобзада.

Дар ин кахтсоли фазилату адолат хама аз Шумо шокианд (шикоят доранд) ва ман аз Шумо муташаккирам. «З-он ёри дилнавозам шукрест бо шикоят.» На ин ки шикояте надошта бошам. Дорам ва бисёр дорам, аммо онхоро бо Худо дар миён ниходаам. Гушхои Шумо чандон аз ситоишу навозиши маддохон пуру сангин шудааст, ки чое барои садои шокиён надорад. Вале ман аз Шумо бисёр муташаккирам. Шумо гуфтед, ки «хурмати низом хатк (шикаста) шуд» ва обруи он ба ягмо рафт. Бовар кунед, ки дар тамоми умри худ хабаре бад-ин хушй аз касе нашунида будам. Офарин бар Шумо, ки накбат (бадбахтй)-у зиллат (хорй)-и истибдоди диниро изъон ва эълом кардед.

Шодам, ки охируламр охи сахархезон ба гардун расид ва оташи интикоми илохиро барафрухт. Шумо хозир будед обруи Худо биравад, аммо обруи Шумо наравад. Мардум ба диёнату нубувват пушт кунанд, аммо ба вилояти Шумо пушт накунанд. Шариъату тарикату хакикат мучола (пачак) шаванд, аммо ридо (чома)-и раёсати Шумо чину чурук нахурад. Аммо Худо нахост. Дилхои сухтаву лабхои духтаву хунхои рехтаву дастхои буридаву домонхои дарида нахостанд ва нагузоштанд. Покону порсоёну паёмбарон нахостанд. Махрумону муслехону ситамкашидагону ситамситезон нагузоштанд.

Окои Хоманайи,

Медонам, ки рузхои талху сахтеро мегузаронед. Хато кардаед. Хатое сахт. Тадбири ин хаторо ман 12 сол пеш ба Шумо нишон додам. Гуфтам, озодиро чун равиш баргиред. Аз хакк будану фазилат буданаш бигзаред. Онро барои расидан ба хукумате комёб ба кор гиред. Инро ки мехохед? Чаро шайпурро аз сари гушод (чапана) мезанед? Чаро миёни мардум асасону хуфянависону чосусон мегуморед, то замири ононро бихонанд ё ба хилаву тарфанд суханеро аз зери забонашон бикашанд ва росту дуругу норасу нокис ба Шумо гузориш диханд? Матбуъотро, ахзобро, анчуманхоро, нокидонро, муфассиронро, муъаллимонро, нависандагонро... озод бигузоред, мардум ба сад забон хикояти худро ошкоро хоханд гуфт ва панчарахои хабару назарро бар руи Шумо хоханд гушуд ва Шуморо дар тадбири мулку танзими низом ёрй хоханд кард. Матбуъотро хафа накунед. Онхо рия (шуш)-хои чомеъаанд.

Аммо Шумо аз бероха ва кажроха рафтед. Ва инак дар тилисми тахлукае уфтодаед ва курбонии низоми бастае шудаед, ки дергохест худ онро офаридаед, ки на накд дар он меруяд, на назар, на илм, на хабар. Гумон мекунед бо хондани бултенхои махрамона ва гуш кардан ба мушовирони гушбафармон хабархои комилу чомеъро ба чанг меоваред. Аммо хам интихоби Хотамй, хам интихоби сабзи Мусавй бояд ба Шумо намуда бошад, ки афюни истигно ва афсуни истибдод зиракй ва доноиро аз Шумо ситондааст. Ва инак барои чуброни он гунохи ношй (баромада) аз чахл, ношй аз истибдод, даст ба иртикоби гунохони бузургтар мезанед. Ва хунро ба хун мешуед, магар тахорате хосил кунед.

Хиёнат ва такаллуб кам буд, даст ба катлу чиноят бурдед. Хиёнату чиноят бас набуд, тачовуз ба зиндониёнро бар он афзудед. Катлу тачовузу такаллуб хануз кам буд, тухматхои чосусию номусиро хам бар он изофа кардед. Дарвешону рухониёну нависандагону донишчуёнро хам амон надодед ва аз дами тег гузарондед. Окибат хам ба чониён (чинояткорон)-у бониён (химоятгарон) чоиза додед ва ба реши хама хандидед ва риши сарбози бенавоеро гирифтед, ки чаро мошини риштароширо ба сиркат бурдааст (дуздидааст)!

Аз сабри Худо дар шигифт будам. Медонистам, ки:

Лутфи Хак бо ту мадорохо кунад,
Чунки аз хад бигзарад, расво кунад.

Нидои Окосултон, ки ба хоки шаходат уфтоду ханчара (гулу)-яш ба гулулаи ситам сурох шуд, ба даргохи Султони Олам нолидам, ки боз хам нидои халоикро намешунавй! Чун Исо бар салиб гила кардам, ки «Худоё, чаро моро рахо кардайи?» Магар сиёхкоронро намебинй, ки сабзхоро сурх кардаанд? Магар абусону туршруёнро наменигарй, ки ширинихоро талх кардаанд? Сухтани хирмани амнияту каромати инсонро менигарй ва зиллати эътирофи зиндониён ва шавкати шариронаи ситамгаронро мебинй ва боз хам истигно меварзй?

То рузе, ки икрори мачбурона ва макрухона, яъне он калимоти сегонаро шунидам: «хатки хурмати низом», ки чун хадиси сарву гулу лола ва чун салосаи гассола чонбахш буд. Гуйи калимоти он хатиб набуд. Калимоти ту буд, Худоё, ки дар хитоба чорй шуд. Донистам, ки даст ба кори ичобат шудайи ва бодро фармон додайи, то оташро ба киштзори фурумоягон бибарад. Сачда кардаму сипос гузорам, ки:

Офаринхо бар ту бодо, эй Худо,
Бандаи худро зи гам кардй чудо.
Оташе зад у ба кишти дигарон,
Бод оташро ба кишти у барон.

Окои Хоманайи,

Мехохам ба Шумо бигуям, дафтари айём варак хурдааст ва бахт аз низом баргаштааст. Обруяш ба ягмо рафтааст ва ташти расвоиаш аз боми торих уфтодааст. Кашфи аврат шудааст (Шармгохаш падидор шудааст). Худо хам аз Шумо ругардон шуда ва сатторияти худро боз гирифтааст. Он далерихо, ки дар кунчи хилват ва дар пардаи тазвир мекардед, фош шудааст. Охи чигарсухтагону чонбохтагону дахондухтагон коргар уфтодааст ва домону гиребони Шуморо сухтааст.

Солхо аъвону ансор (ёрон)-и Шумо зери чатри химояту вилояти Шумо чун шаголони гурусна дар пустини халк уфтоданд ва амнияту адолатро аз мардум рабуданд, дахонашонро бастанд, иззаташонро ситонданд, рохаташонро гирифтанд, гулуяшонро фишурданд, хун дар дилу ашк дар чашмонашон нишонданд, захри касоватро ба онон чашонданд ва чун кавме ишголшуда ба асораташон гирифтанд, хукукашонро поймол карданд, озодишонро ба тороч бурданд, хурматашонро шикастанд, афкорашонро ба сухра (масхара) гирифтанд, динашонро воруна карданд, корхонаи мукаддастарошй тарошиданд ва ба номи дин хурофа фурухтанд, комашонро талху рузашонро шаб карданд, дасти хиёнат дар сандуки ороашон гушуданд ва пои ихонат бар кароматашон ниходанд, донишгоххоро ба даст чухол (чохилон) супурданд ва байт-ул-азхон (фигонистон)-е ба номи «Садову Симо»-ро аз дуругу тухмат анбоштанд ва дарси гуломию гамнокй ба мардум доданд. Назар харом намуданд ва хуни халк халол, ичтимоъоти дуругину газоф барпо карданд ва лофзанон ба мардуми дунё фурухтанд, ки хамагон ошики синачоки низоми вилоятанд.

Дар зиндонхо ва катлгоххо аз катлу тачовузу таъаддию зарбу шатму чарх (захм задан)-у шиканча он карданд, ки мугулон накарданд, шаръу конунро зери по гузоштанд ва алам (парчам)-и чахлу таъассуб барафроштанд, нодононро бар кашиданд ва доноёнро фуру куфтанд, лаззатро аз чавонон ва хурматро аз пирон дарег доштанд, оятуллоххои рангин сохтанд ва фатвои сангин аз онон гирифтанд, то нависандагону нокидонро ба таноби таваххуш хафа кунанд ва ба сотур (табар)-и сабъият (вахшигарй) банд аз банд бигушоянд. Дар паи молихулиёи душманситезй хар руз мухликае ва маъракае тарошиданд ва чамъеро ба банд кашиданд ва акорир (икрорхо)-и музхик (хандадор) бар забонашон ниходанд ва кайфар (чурм)-хои мухлик бар чонашон.

Ин макрхои сарду риндихои вожгуна ва зиракихои аблахона ва ситамхои ошкору нихон ва зуру тазвирхои гарон ва хаккушихову одамкушихо ва такаллубхову тахаллуфхои пуръуфунату дарозмуддат оташе дар виждони раъият афрухт, ки кошонаи вилоятро бисухт.

Окои Хоманайи,

Чунбиши Сабз барои офаридани Эроне сабз акнун махкамниход шудааст. Чун шачараи тайибае, ки пое дар замину саре дар осмон дорад ва ба изни Худо дар самарбахшист. Ин чунбиш шахиди сабзи худ, шеъру шоъири сабзи худ, адабу хунару гуяндаву гуфтмони сабзи худро пайдо кардааст. Махсули 20 сол чиходи фархангию дардмандонаи равшанфикрону пайкоргарони арсаи сиёсату фарханг аст. Бехуда мекушед бо низомигарй ва анварипарварй басаби Султон Санчар ва Султон Махмуд онро дархам бишканед. Худро магар бишканед.

Фуру рехтани руъб (тарс)-и раъият ва заволи машруъияти вилоят бузургтарин дастоварди шуриши гайрат бар горат буд ва шери хуфтаи шучоъату муковиматро бедор кард. На татовули низомиён, на тачовузи харомиён, на хок афшондан дар чашми мурувват, на бод афкандан дар остини жандаи кудрат, на такя бар сабъияти хайвонй, на хамла ба улуми инсонй, на маддохии маддохони муздур, на шоъирии шеърфурушони камшуъур, хеч кадом комати муковиматро хам нахохад кард. Истибдоди динй расвои куфру дин шудааст. Ва дар мазраъи сабзи чунбиш хангоми дарави он расидааст. Мо инро ба дуъо аз Худо хостаем ва Худо бо мост.

Баргаштани бахту рузгор шохиде ширинтар аз ин надорад, ки идхои Шумо хама азо шудааст. Ва хар чи рузе Шуморо механдонд, инак мегирёнаду меларзонад. Донишгохй, ки мехостед ба побуси Шумо биёяд, акнун ба кобуси Шумо табдил шудааст. Тазохуроти хиёбонй, ичтимоъоти ойинй, рамазону мухаррам, хаччу равзаву мотам, хама барои Шумо намоди нухусат (нахсй) шудаанд ва ба зиёни Шумо равон мешаванд.

Мо насли комкорй хастем. Мо заволи истибдоди диниро чашн хохем гирифт. Чомеъае ахлокй ва хукумате фародинй толеъи тобноки мардуми сабзи мост.

Мо озодиро арч хохем ниход ва кадр хохем донист. Хамон озодиро, ки Шумо ба он зулм кардед ва кадрашро надонистед ва акнун мазламаашро мебаред (товонашро пас медихед). Фошизммашрабон ба Шумо фурухтанд, ки озодй, яъне булхавасию ибохигарию лоуболиравишй. Ва надонистед, ки шифои амрози мухлики низоми Шумо дар ин хучаста Озодй аст. Бечихат дунболи муфсидони иктисодй мегардед ( ки дар он хам азме ва чиддияте нест). Агар матбуъотро озод мегузоштед, фасодхоро ру мекарданд ва муфсидон чуръати фасод намекарданд. Мегузоштед накди Шуморо бигуянд, то Шумо хам ба вартаи истибдоди раъйу нухувват (гурур)-и шавкату фасоди кудрат дар намеуфтодед. Мегузоштед сухани ростини мардумро бо Шумо дар миён бигзоранд, то мастии бехабарй аз саратон бипарад. Онхо мадориси Механанд, на «пойгохи душман». Ва чи бок, ки дархои мадорис боз бошад ва Шумо хам дар он шогирдй кунед?

Хукумат бар мардуме шоду озоду огоху чолок ифтихор дорад, на раъияте дарбанду гамнок.

Iranian boy tells of prison rape ordeal

Писаре эронй аз тачовуз ба худаш мегуяд*

Рузномаи Times чопи Ландан дар шумораи рузи шанбеи худ матлабе мунташир кардааст, ки хокй аз гирифторихои як навчавон дар зиндонхои Эрон аст. Матлаби зер матни комили он гузориш аст.

Хумо Хумоюн

in English

به دبيرۀ پارسی

Писари 15-солае дар як хонаи амн дар маркази Эрон бо пайкару равони шикаста нишаставу гиря мекунад. Ризо берун намеравад ва аз танхойи метарсад. Мегуяд, ки мехохад ба зиндагиаш поён дихад ва дарки далели ин тамоюлаш мушкил нест: у танхо ба хотири ин ки мучбанд (дастбанд)-и сабзи мухолифони давлати Эронро дар даст дошта, ба муддати бист руз дарбанд буда ва мукарраран мавриди лату куб ва тачовуз карор гирифтааст. Озори чинсие, ки Ризо мутахаммил шуда, ба шиканчахои зиндони Абу Гурайб мемонад; хамон шиканчахое, ки макомоти эронй ба хотири он давлати Омрикоро такбех карда буданд.

Ризо дар гуфтугу бо рузномаи «Тоймз»-и Ландан он рузхои сахтро ба ёд оварду гуфт: «Зиндагии ман ба сар расида. Фикр намекунам, ки рузе битавонам аз ин холат рахо шавам.» Ризо ба шарте мувофикат кард бо Тоймз гуфтугу кунад, ки хувияташ ошкор нашавад. Пизишки муъоличи вай бо такаббули хатаре, ки худи уро тахдид мекунад, таъйид кард, ки Ризо тамоюл ба худкушй дорад ва пайкараш пур аз захмхоест, ки бо чузъиёти достони у хамхонй дорад. Хонаводаи Ризо навмедона мекушанд хар чи зудтар Эронро тарк кунанд.

Ризо аз шавохиди зиндаи иттихомотест, ки ахиран Мехдии Каррубй, яке аз рахбарони мухолифон, матрах кардааст. Вай макомоти зиндонхои Эронро ба тачовузи мустамарри зиндониёни марду зан барои шикастани иродаи онхо муттахам мекунад. Режим ба навбаи худ мегуяд, ки окои Каррубй бо дуругпароканй об ба осиёби душманони Эрон мерезад ва тахдид кардааст, ки уро боздошт хохад кард.

Бархурд бо ин писарбача гуёи ин хакикат аст, ки як режими муддаъии дифоъ аз арзишхои исломй барои саркуби милюнхо тан аз шахрвандонаш, ки интихоби дубораи Махмуди Ахмадинажодро такаллубй медонанд, аз хеч талоше фуругузор намекунад.

Гирифторихои Ризо дар авосити мохи жуие (июл) замоне огоз шуд, ки уро хамрох бо 40 навчавони дигар дар чараёни тазохуроти эътирозй дар яке аз шахрхои бузурги Эрон боздошт карданд. Бештари ин навчавонон вочиди шароити раъй набуданд. Онхоро ба чое бурданд, ки ба бовари Ризо, як пойгохи басечихо буд; чашмонашонро бастанд, либоси руро аз танашон дароварданд, бо кобл шаллокашон заданд ва баъдан дар як контейнери пулодин махбусашон карданд. Дар хамон шаби нахуст се марди либосшахсй, ки худро зиндонй вонамуд мекарданд, Ризоро дар баробари чашми хамрохонаш ба замин андохтанд. Дар холе ки яке аз мардон сари уро ба зер фишор медод, дуввумй бар пушташ савор шуд ва севвумй руи бадани Ризо шошид ва ба у тачовуз кард.

Ризо мегуяд:

«Онхо ба мо гуфтанд, ки ин корро дар рохи Худо мекунанд ва ин ки мо бо чи хиёле ба худамон хакк дода будем алайхи давлат эътироз кунем.»

Он се мард ба дигар бачахо хушдор доданд, ки агар фардои он руз бо бозпурсон хамкорй накунанд, хамин бало ба сари онхо хам хохад омад.

Пас аз он Ризоро беруни контейнер бурданд ва ба як милаи филизй бастанд ва то субх рахояш карданд.

Субх яке аз он мардхо омаду аз Ризо пурсид, ки оё аз иттифоки шаби гузашта дарс гирифта ё на.

«Ман хашмгин будам. Ба сурати он мард туф кардам ва душномаш додам. У бо оринчу кафи дасташ яке-ду бор ба суратам зад.»

Бист дакика баъд хамон мард бо як кисаи пур аз мадфуъ дубора баргашт ва он кисаро руи сурати Ризо собид ва тахдид кард, ки ба хурдани мадфуъ водораш хохад кард.

Дертар Ризоро ба утоки бозпурсй бурданд. У ба бозпурсаш мочарои тачовузро таъриф кард. Акнун Ризо муътакид аст, ки таърифи он мочаро кори иштибохе буд.

«Бозпурс хушбархурд буд, аммо чашмхои ман баста буд. У гуфт, ки казияро пайгирй хохад кард ва ман умедвор шудам.»

Ба чои пайгирй бозпурс дастур дод, ки дасту пои Ризоро бибанданд, то бори дигар ба у тачовуз шавад.

«Ин бор худи ман ин корро мекунам, то бифахмй, ки ин достонхоро набояд чои дигар бигуйи. Ин кор хаккат аст. Ба шумохо бояд то дами маргатон тачовуз кард.»

Бори дигар у мавриди тачовузи вахшиёна вокеъ шуд. Барои се руз у дар як силлул (камера)-и инфиродй махбус буд.

Сипас мачбураш карданд зери «эътироф»-е имзо кунад. Дар «номаи эътироф» омада буд, ки хоричихо аз у ва дустонаш хоста буданд, ки бонкхо ва сохтмони расонахои давлатиро ба оташ бикашанд. Аз у хостанд, ки як дусти 16-солаашро ба унвони саркардаи гурух муъаррифй кунад. Он дусташро ба хадде лату пор карда буданд, ки дар бемористон бистарй буд.

«Ман сахт меларзидам, ба хадде, ки намешунидам ба ман чи мегуянд. Бидуни ин ки номаро хонда бошам, зери он имзо кардам. Тарсам ин буд, ки онхо дубора ба ман тачовуз хоханд кард.»

Рузи баъдй Ризо ва дигар боздоштиёнро ба як боздоштгохи пулис мунтакил карданд ва як хафтаи дигар он чо монд.

Дар нимашаби рузи севвум афсарони пулис вориди силлул шуданд, чашмонашро бастанд ва уро ба дастшуйи бурданд ва дар он чо бори дигар ба у тачовуз карданд. «Дастони ман ба ларза уфтода буд ва пойхоям лак (заъиф) шуда буд. Наметавонистам сари по биистам. Уфтодаму сарамро сахт ба каф кубидам, то бимирам. Чегу фарёд задам ва аз онхо мехостам, ки манро бикушанд. Дигар тахаммулашро надоштам ва аз худам мутанаффир будам.» Ризо мегуяду ашк мерезад.

Фардои он руз як фармондехи пулис уро фаро хонд ва пурсид, ки чаро шаби гузашта он хама фарёд мезад. Баъд аз ин ки у далели фарёдашро тавзех дод, фармондех аз у пурсид, ки чи касе ба у тачовуз кардааст. Писарбача гуфт, ки бо чашмони баста наметавонист мутачовизонашро бибинад. Фармондех уро кутак зад ва ба дуруггуйи муттахамаш кард ва Ризоро водошт, ки зери як номаи дигар имзо кунад. Дар он нома Ризо «эътироф» мекард ки алайхи нерухои амниятй иттихомоти бепояеро матрах кардааст.

Аммо ин поёни мусибатхои Ризо набуд. Уро хамрох бо худуди 130 зиндонии дигар ба мухавватаи Додгохи Инкилоби шахр бурданд. Козй эълом кард, ки мухолифони сарсахти Инкилоби Исломиро ба дор хохад овехт. Вай номи дах навчавонро бархонд, ки Ризо хам дар он миён буд. Паёми козй равшан буд: Агар бачахо бори дигар дам аз тачовуз ба номусашон бизананд, эъдом хоханд шуд.

Козй онхоро ба зиндони марказии шахр фиристод. Ба Ризо дастбанд заданд ва барои дах руз бо шаш писари дигар дар як силлули кучак нигах доштанд. Шомгохон афсарон бачахоро кутак мезаданд ва бо тамасхур мегуфтанд: «Шумо мехохед инкилоб кунед?»

Дар мавориде аршадтарини афсарон се тан аз бачахоро бо худ мебурд. Ризо мегуяд:

«Вакте бачахо бар мегаштанд, хеле орому норохат буданд.» Вакте навбат ба Ризо расид, у ва ду бачаи дигарро ба як утоки кучак бурданд ва дастур доданд либосашонро дарбиёранд ва бо хам амали чинсй анчом диханд.

«У ба мо гуфт, ки аз ин тарик мо ба тазкия (покй)-и нафс хохем расид ва дигар ёрои нигох кардан ба чашмони хамдигарро нахохем дошт. Мегуфт, ин кор моро ором хохад кард.»

Пас аз 20 руз саранчом хонаводаи Ризо муваффак шуданд бо пардохти васикае 45 хазор пундй уро аз зиндон дар биёваранд. Кабл аз озодй ба Ризо бори дигар хушдор доданд, ки дар бораи иттифокоте, ки бо у уфтода, ба касе чизе нагуяд. Бародари Ризо мегуяд: «Як дусти ман, ки нигахбони зиндони Ризо буд, ба ман гуфт, ки у бемор шуда. Шабе, ки озодаш карданд, беихтиёр гиря мекард; баъдан хамаи мочароро ба модарам таъриф кард.»

Хонаводаи Ризо як пизишкро мутакоъид карданд, ки алорагми хатаре, ки мутаваччехаш хохад шуд, уро муъолича кунад. Пизишк захмхои сатхи бадани Ризоро дармон карда ва ба у антибиутик ва дору дода, вале наметавонад муъоинаи дарунй анчом дихад. Ризо амикан зарба хурда, аз эхтимоли бозгашт ба зиндон вахшат дорад ва шабхо бехобй мекашад.

Пизишки у ба рузномаи Тоймз гуфт, ки дигар боздоштиён хам хамин сарнавиштро доштаанд:

«Мо дар бемористон мавориди мушобехи бисёре дорем, вале наметавонем он маворидро гузориш кунем. Онхо ба мо ичоза намедиханд, ки барояшон парванда боз кунем ва чузъиётеро руи когаз оварем.»

Дрюрй Дойк, пажухишгари созмони Афви Байнулмилал дар умури Эрон мегуяд, ки достони Ризо бо дигар гузоришхое, ки ин созмон дарёфт кардааст, хамхонй дорад; гузоришхое, ки хокй аз поймол кардани шарафу номуси инсонй, озори бекайду банд ва бидуни ручуъ ба додгох ва хатто хамдастии макомоти казойи дар тачовуз ба номуси зиндониён ва нодида гирифтани хакки ибтидоии дастрасй ба мурокибати пизишкист.

Ризо лоакал аз ин мусибат зинда берун омад, то достонашро барои чахониён таъриф кунад. Аммо дусти 16-солааш, ки у мачбур буд ба унвони рахбари гурухашон муъаррифй кунад, аз шиддати захмхое, ки бардошта буд, дар бемористон чон дод.

*Хувияти афроде, ки дар макола зикрашон рафтааст, махфуз аст.

Yas - Ba Man Bash

Ёс - Бо ман бош!

Хануз поёни коила нест:

Molla Hasani: Two Raka’ahs of Sexual Assault

Ахиран Мехдии Каррубй – аз номзадхои муътариз ба натичахои интихоботи Эрон бо ирсоли номае ба Акбар Хошимии Рафсанчонй – раиси Мачлиси Хубрагон хостори тахкики шоеъот дар бораи тачовуз ба духтарону писарон дар боздоштгоххо шуд.

Вай дар ин нома аз чумла навиштааст:

«Иддае аз афроди боздоштшуда матрах намудаанд, ки бархе афрод ба духтарони боздоштй бо шиддате тачовуз намудаанд, ки мунчар ба эчоди чарохот ва порагй дар системи таносулии онон гардидааст. Аз суи дигар, афроде ба писархои чавони зиндонй бо холате вахшиёна тачовуз кардаанд, ба тавре, ки бархе дучори афсурдагй ва мушкилоти чиддии рухию чисмй гардидаанд ва дар кунчи хонахои худ хазидаанд.»

Матни зер навиштаи торнигори «Мулло Хасанй» аст, ки ба хамин мавзуъ ихтисос дорад.

***

Ду ракъат тачовузи чинсй

به دبيرۀ پارسی

Агарчи тачовузи чинсй ба зиндониён ва боздоштшудагон мавзуъи тозае нест, вале ин ки аз он ба унвони хурд кардани шахсияти зиндонй ва эътирофгирй истифода шавад ва табдил ба як шева ва рохкори мукобила бо мухолифон гардад, вокеъан як мусибат аст.

Ман хамеша ин нуктаро гуфтаам, ки катлу чурму чиноят дар хама чо хаст ва мумкин аст аз хар одами одию маъмулй сар бизанад. Вале торих гувох аст, ки катлу чурму чинояте, ки ба номи мазхаб ва барои хушнудии Худо сурат мегирад, бисёр хавлноктар ва вахшиёнатар аст. Ин аст, ки дар номаи Мехдии Каррубй ба ин нукта ишора шуда, ки ба зиндониёни чи марду чи зан ба сурати чамъй ончунон тачовуз мешавад, ки порагии андоми тахтонии онхоро дар пай доштааст.

Фикр накунед он мавчудоти инсоннамое, ки муртакиби чунин чиноятхое мешаванд, аз кураи Миррих омадаанд ё, масалан, аъзои Хизбуллохи Лубнон ва Хамос ва сарбозони рус хастанд, ки инчунин вахшиёна бо хамватанони мо рафтор мекунанд. Хайр, инхо хамон бародарони посдори (инкилоби исломии) худамон хастанд. Хамонхое, ки як ман риш доранд ва шабхои чумъа дуъои Кумайлашон тарк намешавад ва рузхои чумъа дар дуъои нудба ончунон дар фироки «Око» («имоми замон») гиря мекунанд, ки сураташон аз шиддати ашк хис мешавад. Инхо хамон касоне хастанд, ки мавкеъи мувочеха бо як хонуми бадхичоб, ки, масалан, русариаш каме аз хадди стондорд акибтар рафта, фавран сарашонро ба зер меандозанд ва «астагфуриллох» мегуянд. Касоне муртакиби ин тачовуз шудаанд, ки дар мохи рамазон руза мегиранд ва дар шабхои Ахё ба даргохи Худо зачча мезананд.

Албатта, намехохам бигуям, хар кас руза бигирад, хатман даст ба чунин чинояте мезанад. На, манзурам ин аст, ки он гох ки мазхабу шаръу ризои Худо ва намояндаи Худо пушти як чиноят карор мегирад, шиддати чиноят хавлноктар ва вахшиёнатар аст.

Инхо аз шигифтии торих ва эъчози тадохули дин дар сиёсату кудрат аст. Бидуни шак, бузургону рахбарони ин чиноятпешахо ба онхо чароги сабз медиханд, ки агарчи зинову лавот (хамчинсбозй)-у катл аз гунохони кабираанд, вале он чо ки пои хифзи низоми ислом ва вилояти факех ба миён меояд, хамаи ин корхо бар шумо халол ва балки вочиб мешавад. Лобуд ба инхо гуфтаанд: «Бигиред ин фалон-фалоншудахоро чунон тартибашонро бидихед, ки аз хичолат натавонанд аз хона берун биёянд ва дигар хаваси тазохуроту эътироз ба макоми шомихи вилоят (Хоманайи)-ро накунанд. Хисобй бизанед, бикунед, бикушед, то низом пойдор бимонад!»

Chatam House on Iranian Election

Ахмадинажод интихоби аксарият набуд

Дустоне дар торнигористони точик гилоя кардаанд, ки Як Дарвеш дар бораи Эрон дидгохе яктарафа дорад ва бар Ахмадинажоду бозгузиниши у меситезад ва аз як номзади бахусус ва Чунбиши Сабз химоят мекунад. Дар айни тархи ин иттихомот мушохида мешавад, ки дустоне чун Сайидюнуси Истаравшанй, аз сохибназарони сутуданй дар масоили исломй, худнохоста дар самти дигари ин сангар чабха гирифтаанд ва аз давлати кудетои Ахмадинажод химоят кардаанд.

Ман дар ин чихатгирихои интернетй ишколе намебинам. Мо дар ин фазои мачозй хар кадом хонаи худро дорем ва дуст дорем дар хонаи худ садову симои асилу ростини худро дошта бошем. Ба дур аз хар навъ махдудияте, ки дар фазои хакикй бар мо тахмил мешавад.

Аз ин ру он чи дар Як Дарвеш мунташир мешавад, дидгохи Як Дарвеш аст, магар он ки макола ба калами каси дигаре таъаллук дошта бошад ва дар ин сурат ишора хохад шуд.

Лутфан аз Як Дарвеш интизор надошта бошед, ки дидгоххои хамаро маъкул бидонад, чун маъкул нест. Як Дарвеш расонаи хамагонй нест. Як торнигор аст ва ба "як дарвеш" ин хакку имконро медихад, ки дар он ба тархи дидгоххои худ бипардозад. Дар мавриди интихоботи Эрон хам дидгохи Як Дарвеш мушаххасу равшану дакик аст, на чистонию «кач дору марез»-у «на инварию на онварй».

Як Дарвеш аз огоз муътакид буд ва хаст, ки дар интихоботи ахири Эрон такаллуботи бесобикае рух додааст. Дар бораи ангезахои он дар навишторе дигар батафсил тааммул хохем кард. Аммо дар матлаби зер нигохе хохем андохт ба гузориши як муассисаи мутолеъотии мустакил, ки бо далоили мубархан вучуди такаллуботи густарда дар интихоботи 22 хурдод (12.06.09)-и Эронро собит мекунад.

***

Чатам Хоус, муассисаи мустакилли умури байнулмилалии Бритониё, дар гузорише ба тахлили натоичи дахумин давраи интихоботи раёсати чумхурии Эрон бар мабнои омори эъломшуда аз суи вазорати кишвар пардохтааст.

Ин гузориш ба сарпарастии Алии Ансорй, мудири Маркази мутолеъоти эронии Донишгохи Сант-Андрюз (St. Andrews) ва бо хамкории Дониел Берман ва Тумос Ринтул аз хамин марказ тахия шудааст.

Ин гузориш бар мабнои омори устон ба устони эъломшудаи Вазорати кишвар (дохила)-и Эрон дар ду интихоботи ахири раёсати чумхурй ва омори расмии Маркази Омори Эрон дар соли 2006 тахия шудааст.

Гузориши ин муассисаи тахкикотии Бритониё мегуяд, ки дар ду устони Мозандарон ва Язд, ки аз онхо ба унвони ду устони мухофизакор ёд карда, дарсади мушорикати мардум беш аз 100 дарсад гузориш шудааст.

Дар сатхи устонй низ хеч иртиботе миёни афзоиши мушорикат бо чархиши оро ба суи Махмуди Ахмадинажод дида намешавад, ки ин масъала тасаввури мавчуд мабнй бар пирузии Ахмадинажод бо хузури густардаи аксарияти хомуши мухофизакорро бо чолиш мувочех мекунад.

Тибки ин гузориш, дар як севум (1/3)-и устонхо натичахои расмии эъломшуда ниёзманди он аст, ки Ахмадинажод на танхо раъйи тамоми мухофизакорони даври гузашта, балки орои миёнаравхо ва тамоми раъйдихандагони чадид, илова бар 44 дарсади орои раъйдихандагони ислохталабро ба даст оварда бошад.

Ин гузориш мегуяд, дар соли 2005 ба монанди соли 2001 ва соли 1997 номзадхои мухофизакор ва бахусус Махмуди Ахмадинажод ошкоро дар манотики рустойи фокиди махбубият буд. Ин ки навохии рустойи хамвора ба мухофизакорон раъй медиханд, як таваххум аст. Ин иддаъо, ки имсол хам окои Ахмадинажод бештари орои манотики рустоиро аз они худ кард, бар хилофи ин додахост.

Беназмихо дар мизони мушорикати оро

Дар ду устон мизони мушорикат фаротар аз 100 дарсад аст ва дар чахор устон низ ин мизон болои 90 дарсад гузориш шудааст. Хеч иртиботе миёни афзоиши теъдоди ширкаткунандагон ва чархиши оро ба самти окои Ахмадинажод дида намешавад.

Дар соли 2005 ва дар интихоботи он давра шикофе миёни мизони мушорикат дида мешуд. Дар хафт устони Эрон мизони мушорикат зери 60 дарсад ва дар 10 устон болои 70 дарсад буд. Дар соли 2009 танхо ду устон зери 70 дарсад аст ва 24 устони дигар болои 80 дарсад гузориш шуд. Бо ин омор тафовутхои минтакайи дар мизони мушорикат дигар дида намешавад.

Тибки гузориши Чатам Хоус, иртиботи чашмгире миёни афзоиши мушорикати мардум дар интихобот дар як устон ва чархиши оро ба самти Ахмадинажод дида намешавад. Набуди ин иртибот боъис мешавад, то ин истидлол, ки орои аксарияти мухофизакорони хомуш боъиси пирузии Махмуди Ахмадинажод шуда, бо мушкил рубару шавад.

Ин гузориш мегуяд, дар мавриди омори эъломшуда низ нигаронихое вучуд дорад. Дар 2 устони Язду Мозандарон натичахои эъломшуда нишон медихад, ки орои ба сандук рехта шуда дар рузи интихобот бештар аз мизони вочидони шароити раъйидихй аст ва дар чахор устон мизони мушорикат беш аз 90 дарсад аст.

Ин гузориш меафзояд, дар кишваре, ки истифода аз раъйи мурдагон марсум аст, истифода аз шиносномаи мутаваффиён (мурдагон) барои рехтани раъйи бештар ба сандукхо ба сурати густарда дар чараён аст. Ин амр мушкилсоз аст, аммо гайри мунтазира нест. Чунин мушкиле бо Ахмадинажод шуруъ нашудааст.

Раъйи Ахмадинажод аз кучо омад?

Гузориши Чатам Хоус мегуяд, тибки омори расмии эъломшуда, Ахмадинажод дар ин интихобот 13 милюн раъй бештар аз давраи пеш ба даст овардааст.

Бо фарзи ин ки у тавониста тамомии 11.5 милюн раъйи соли 2005-и худро нигах дорад, ин 13 милюн раъйи изофй аз се манбаъ метавонад ба даст ояд:

Худуди 10.6 милюн шахрванде, ки дар соли 2005 раъй надоданд, аммо дар ин интихобот ширкат карданд;

6.2 милюн тане, ки дар интихоботи даври пеш ба Рафсанчонй раъй доданд;

10.4 милюн тане, ки дар даври пешини интихобот ба номзадхои ислохталаб раъй доданд.

Барои ин ки ин омори эъломшуда дуруст бошад, Ахмадинажод бояд тамоми раъйдихандагони чадидро ба худ чазб мекард, орои Хошимии Рафсанчониро ба худ ихтисос медод ва 44 дарсади орои раъйдихандагон ба ислохталабон дар давраи пешро аз они худ мекард.

Тибки гузориши Чатам Хоус, ин нукта хоизи ахамият аст, ки дар бархе аз устонхо Мехдии Каррубй – рухонии ислохталаб дар соли 2005 раъйи болое ба даст овард ва омори эъломшудаи давлатй хокй аз он аст, ки хомиёни даври пешини у ин бор ба у, он гуна ки интизор мерафт, ба Мирхусейни Мусавй раъй надодаанд, балки ба Ахмадинажод мутамоил шудаанд.

Барои бисёре аз ислохталабон ин вазъият гайри мухтамал аст. Мехдии Каррубй як ислохталаби шинохташуда ва маъруф аст ва дидгоххое бар хилофи окои Ахмадинажод дар масоили сиёсй, фархангй, озодихо, мудирони иктисодй ва сиёсати хоричй дорад.

Оё манотики рустоинишин аз Ахмадинажод химоят мекунанд?

Агарчи бисёре аз тахлилгарон бар ин боваранд, ки кабл ва пас аз интихоботи ахир Ахмадинажод дар манотики рустойи махбубу пуртарафдор буда, аммо омори интихоботи соли 2005 ин амрро нишон намедихад. Балки омори интихоботи даври пеш нишон медихад, ки Ахмадинажод раъйи худро дар он сол умдатан аз манотики шахрй ва перомуни шахрй ба даст овард.

Тибки гузориши Чатам Хоус, омор нишон медихад, ки бар хилофи он чи расонахои гарбй мегуянд, рустонишинон хаводори Махмуди Ахмадинажод нестанд. Бисёре аз чамъияти рустоии Эрон таркибе аз акаллиятхои кавмист. Лурхо, балучхо, курдхо ва арабхо аз чумлаи ин кавмхо хастанд.

Ин кавмиятхои эронй ё маъмулан ба нафъи номзадхои ислохталаб раъй дода ва ё ба фарде аз кавми худ раъй додаанд. Раъйи онхо дар интихоби Хотамй дар соли 1997 ва 2001 мухим буд ва дар соли 2005 низ умдатан ба Мехдии Каррубй ва Мустафо Муъин раъй доданд.

Ин гузориш меафзояд, дар ин хол омори соли 2009 нишондихандаи тагйири ногахонй дар ин масъала аст. Ин омор нишон медихад, ки орои Мехдии Каррубй, ки дар нохияхои кавмй пуртарафдор аст, аз миён рафта ва хатто дар Луристон, зодгохи у, орои у аз 440 247 дар соли 2005 ба 44036 дар соли 2009 расидааст ва 50.9 дарсади раъйхо ба самти Ахмадинажод чархиш ёфтааст ва у 47.5 дарсади раъйхои ислохталабон дар даври пешро ба худ ихтисос додааст.

Full text in English

ПС: Ин нукта хам ёдамон бошад, ки Шурои Нигахбони Эрон вучуди се милюн раъйи изофй дар интихоботро эътироф кардааст, аммо ин мавридро хам барои ибтол (ботил кардан)-и натичахои интихобот басанда намедонад.

Keep an Eye on Iran

Аз Эрон чашм наканем

Матлаби тозаи «Андеша», ки имруз хондамаш, бар хасби тасодуф ба мавзуъе ихтисос дорад, ки муддатхост фикри манро ба худ машгул дошта: тахаввулоти мухимми Эрон ва бетаваччухии расонахои точикй ба он. Танхо ду-се торнигор дар бораи он рухдодхо назар доданд, ки хуб буд ва яке-ду рузноманигор дар Душанбе чизхое навиштанд, ки умдатан мубтанй бар донистахои дасти севуму чахорум буд ва бо вокеъиятхо намехонд. Албатта, боз хам бастагй дорад, ки вокеъиятро аз кучояш бибинй.

Аммо дусти муштараки Андешаю Як Дарвеш Мунаввар, ба назари ман, аз Рустами Субхонй пурсиши мантикие кардааст: чаро торнигори Андеша дар бораи руйдодхои Эрон наменависад. Бо пузиш аз Рустами гиромй бояд бигуям, ки посухи у аз диди ман бо мантик созгории чандоне надошт. Посухи кутохи у, ки сипас батафсил ба шархи он пардохта, чунин аст:

«Замоне хохам навишт, ки хамаи мушкилоти Точикистон хал шуда бошад ва кори дигаре надошта бошам.»

То кунун мушкилоти чи кишваре бакуллй ба сар расида, ки Точикистон дувумаш бошад? Кош чунин чизе шуданй буд. Аммо аз бахти бад, хатто пешравтарин кишвархои чахон хам ки мояи рашку гибтаи моанд, пайваста бояд бо мушкилоти тоза ба тоза дасту панча нарм кунанд. Чи бирасад ба кишвари вомондае чун Точикистон, ки ба назар меояд чархи фалак дорад бо шитоб ба гузашта мебарадаш, на ба оянда. Шояд яке аз роххои табдили ин пасрафт ба пешрафт чалби таваччухи мардум ба руйдодхои Эрон бошад, ки бо контексту шароити кишвари мо хеле бегона нест. Танхо тафовут ин аст, ки чомеъаи маданй дар Эрон комилан шакл гирифта ва дар холи тагйир додани низом аст, аммо дар Точикистон чомеъаи маданй дар холати чанинй бо хатароти зиёде рубаруст ва низом мехохад онро «шакл бидихад», яъне аз шакл биандозад.

Ба гуфтаи муаллифи гиромии Андеша, «чизе ки дар Эрон мегузарад, ба хама рушан аст: мафияи Рафсанчонй мехохад, мафияи Хоманаиро аз сари косаи чулупалав дур кунад. That’s it!»

Шояд бишавад руйдодхои Точикистонро ин гуна ташрех кард: чамъе аз арбоби тавоиф, ки мофиёхоеро созмон додаанду умурро ба суди худу зиёни гуруххои бегона анчом медиханд. Аммо дар Эрон казия мутафовит аст ва умки бештаре дорад.

Хоманайиву Рафсанчониро худуди панчох сол дустй ба хам пайванд медихад ва агар Рафсанчонй набуд, гумон буд, ки Хоманайи бо дониши казоии исломиаш рахбар мешуд. Чун Алии Хоманайи ба дарачаи «марчаъи таклид» даст наёфта буд, ки аз болотарин макомхо дар ичтиходи ахли ташайюъ аст ва рахбари Чумхурии Исломй бояд аз зумраи марочеъи таклид баргузида мешуд. Дар паи гуфтушунуди Хошимии Рафсанчонй бо уламои ислом дар Куму Техрон ва ин изхороти у, ки Имом Хумайнй Алии Хоманаиро вориси худ медонист, Хоманайи бар маснади рахбарй такя зад ва Рафсанчонй ба чои Хоманайи раисичумхурй шуд.

Дар даврае, ки Хоманайи раисичумхурй буд, нахуствазире дошт Мирзусейни Мусавй ном, ки хамаи умурро кабза карда буд ва ба раисичумхурии беъурза мачоли кор кардан намедод. Хоманайи пайваста аз Мусавй ба Хумайнй гилоя мекард, аммо Хумайнй харгиз Мусавиро мавриди бемехриаш карор надод, чун хамон Мусавй буд, ки дар солхои тангдастии чанг бо Ирок метавонист умури кишварро ба сару сомон оварад. То Хоманайи имкони чавлон задан дар майдони фарохтари сиёсатро ёфт, макоми нахуствазириро лагв кард ва Мусавй охирин нахуствазири Чумхурии Исломй шуд.

Мусавй таи бист соли ахир саргарми меъморй буд ва сохтмонхои зебову дидании бисёре сохт. Сипас тасмим гирифт ба арсаи сиёсй баргардад ва кишварро аз дасти дуругхову сиёсатхои вайронгари Ахмадинажод, ки кишварро беш аз пеш мунзавй кардааст, начот дихад. Бештари чавонони тахсилкардаи Эрон аз Мусавй химоят карданд ва ин нукта руз то руз дорад равшантар мешавад. Худуди 50% вочидони шароити раъй дар Эрон зери 30 сол доранд. Дигар андак касе мондааст, ки дар вукуъи такаллуботи бесобика ва густарда дар интихоботи ахири Эрон кучактарин шакке дошта бошад. Шароити эъломи пирузии Ахмадинажод, бештар будани теъдоди баргахои раъйи имзошуда нисбат ба шумори раъйдихандагон, тозаву дастнахурда будани баргахо, хамсонии навиштахо дар баргахои мухталиф ва гайра аз чумлаи нишонахоест, ки машруъияти давлати Ахмадинажодро зери суол мебарад. Пас иддаъои Чунбиши Сабз бепоя нест. Агар бепоя буд ва агар Ахмадинажоду низом наметарсиданд, чаро ба кимати ин хама дардисар бо анчоми тахкики дакику муфассал мухолифат карданд? Чун медонанд, ки тахкикот ганди низомро дар хохад овард.

Рафсанчонй, ки аз пирони бозмонда аз садри инкилоби 30 сол пеш аст ва аз варзидатарин сиёсатмардони кишвар ба шумор меояд, аз муддатхо пеш эхсос мекард, ки низом ру ба инхитот ва натичатан, измихлол аст. Вай пешбинй мекунад, ки чомеъаи чавони Эрон бекарортар аз пеш аст ва дигар тахаммули ражими вопасмондаи исломй ва махдудиятхои куруни вустоии онро надорад. Аз ин ру у аз чахор сол пеш тагйири равиш дод ва ба чавонон наздиктар шуд, то бо чалби химояти онхо битавонад дубора сари кудрат ояд ва низомро хифз кунад. Чавонон, ки аз хашт сол хукумати Хотамии ислохталаб сархурда шуда буданд, голибан пои сандукхои раъй нарафтанд ва чахор сол пеш Ахмадинажод бар Хошимии Рафсанчонй пируз шуд.

Режим, ки ин бор «зиён»-и хукумати ислохталабонро чашида буд, хозир буд ба хар кимате аз бозгашти онхо ба кудрат чилавгирй кунад ва даст ба такаллуби оро зад, ки дар торихи чумхурии исломй собика надошт. Хамин чост, ки кишри хокими Эрон ба ду даста таксим мешаванд. Гурухе ба рахбарии Хоманайи муътакиданд, ки хукумати Хотамй ба низоми исломй осеб расонд ва чашму гуши чавононро ба чизхое гушуд, ки набояд мегушуд. Ба эътикоди онхо, дигар ба хеч руй набояд ичоза дод, ки ислохталабоне чун Мусавию Хотамй руи кор оянд, вагарна кори низоми исломй сохта аст ва заволи он дур нахохад буд.

Гурухи дувум ба рахбарии Хошимии Рафсанчонй бар ин боваранд, ки танхо афроди чавонписанде чун Мусавию Хотамй метавонанд режимро начот диханд. Ин гурух ислохталабонро ба масобехи супопи итминон мебинад, ки аз инфичори ичтимоъию сиёсй пешгирй мекунанд ва ба низом фурсате барои танаффусу тачдиди куво медиханд. Ба эътикоди ин гурух, агар неруе гайр аз ислохталабон барои муддати зиёде сари кудрат бокй бимонад, кишвар ба кахкарои бесуботию харчу марч хохад рафт ва саранчом, низоми чумхурии исломй муталошй хохад шуд. Зеро чамъияти чавонеро, ки худуди 65 дарсади донишчуёнаш зану духтар хастанд, наметавон бо сиёсатхои сй сол пеш идора кард. Ин чомеъа дунболи тахаввулоту дигаргунихост ва чи масъулони режим бихоханду чи нахоханд, ин тагйиротро анчом хоханд дод.

Бад-ин гуна хар ду чинохи даргири давлати Эрон як хадаф доранд: хифзи режими исломй. Аммо ихтилофи онхо бар сари чигунагии хифзи режим аст. Усулгароён мегуянд, ки вуруди ислохталабон ба сохтор иштибохе буд, ки набояд дигар такрор шавад. Ислохталабон мегуянд, ки бидуни хузури онхо низом зудтар фуру хохад пошид, чун чавонон ташнаи дигаргунианд. Сухбат сари ояндаи низом аст, на палави Рафсанчонй ё Хоманайи. Хар ду лукмахои чарбу гарме доранд, ки басе гундатар аз дахонашон аст. Гумон намеравад дигар ниёзе ба лукмае гундатар дошта бошанд.

Вале афроде хам дар берун аз ин ду чинох хастанд, ки муътакиданд талоши хар ду бенатича хохад буд. Ба назари онхо, низоми исломии Эрон дар хеч сурате давом нахохад овард ва хатман сарнагун хохад шуд. Як чомеъаи пешрафта наметавонад бештар аз ин низом ва конуни вопасмондаро тахаммул кунад. Эрон Осиёи Миёна нест, ки конунхои пешрафта ва чомеъаи акибмонда дошта бошад ва давлат хар галате бихохад бикунад. Эрон кишваре нест, ки 30 сол пеш инкилоби зиддисалтанатиашро ба ягмо бурданду касе нафахмид. Эрон дорои яке аз пешрафтатарин чомеъахои маданй дар чахон аст ва рузе аз хамин рузхо тазодди миёни давлати вопасмонда ва чомеъаи пешрафтаро пушти сар хохад гузошт. Аммо хуб аст, ки ин иттифок на ба шакли инкилоби тунду тез, балки батадричу шумурдашуда сурат бигирад, то ниходина шавад.

Руйдодхои имрузи Эрон дарсест барои кишвархои перомуни он, ба вижа барои чомеъахои маданй, ки бо хифзи истиклол ва ба танхойи сари пои худ биистанд ва таслими саркуби мустабиддони вопасмонда нашаванд. Пас пайгирии ин рухдодхо аз наздик ногузир аст.

Iason Athanasiadis on AJE

Ёсун дар Алчазира

Ёсун Отеносиадис, аз дустони Як Дарвеш, ки чанд руз пеш дар борааш матлабе навишта будем - хамон рузноманигори юнонитабор, ки рузи якшанбе аз зиндони Эрон рахо шуд - дар мусохибае бо телевизюни инглисизабони Алчазира дар бораи тачрубиёташ дар зиндон сухбат кард. Ба гуфтаи Ёсун, макомоти ЧИ уро ба чосусй муттахам карда буданд. Як акс аз Ёсун дар Кум дар соли 2005 ва чандто паёмаки телефунии ошикона танхо далелхои шайъии онхо будааст.

Саранчом хам, албатта, иттихомоти кудаконаи макомот ба чое нарасиду Ёсун озод шуд. Масалан, тасаввури макомот аз паёмакхои ошикона ин будааст, ки Ёсун ба чосусхои дигар паёмхои кудбандишуда фиристодааст. Сипас маълум шуд, ки он телефун каблан ба касе дигар таъаллук дошта ва паёмакхо хам аз они Ёсун набуда, балки аз як фарди вокеъан ошик, ки коре бо кудбандихои чосусона надошт ва рукку пустканда ба махбубаш изхори мухаббат мекард.

Оё мешавад номи ин найрангхои очизонаи ЧИ-ро сиёсат гузошт?

Гуфтугуи Ёсун бо Алчазира:



Муртабит: Дар чанги истибдод