Showing posts with label elections. Show all posts
Showing posts with label elections. Show all posts

Saturday, February 28, 2015

Parliamentary Elections


Оромтарину бесарусадотарин корзори интихоботии ҷаҳон поён ёфт ва то соъоте дигар дурӯғтарин намоиши демукросӣ дар ҷаҳон баргузор мешавад. 

Рӯзи якшанбе, даҳуми исфанд (якуми морс) оҳоди миллат пои сандуқҳои раъй хоҳанд рафт, то таркиби ҳамешагии порлумонро бори дигар таъйид кунанд. 

Як порлумони муҳрбадасту ахтаи такҳизбӣ бо чанд кумунисти ҳамраъй бо ҳизби ҳоким (бо номҳои “кумунист”, “ислоҳоти иқтисодӣ”, “кишоварзӣ”) ва ду наҳзатии нотавону ъоҷиз. 

Порлумони Ҳизби Халқи Демукрот, ки тайи 23 сол ҳукуматаш халқро ба бадтарин наҳви мумкин ба диёри хорию хиффату дарбадарӣ фиристода ва бештари аъзояш “демукросӣ” ва арзишҳои онро як дуккону масолеҳи фурӯшӣ фарз кардаанд. 

Фардо рӯзи раъйгирист. 

Чи раъй бидиҳеду чи на, наздик ба 90 дарсади мову шумо дар он ҳузур хоҳем ёфт ва беш аз 80 дарсади мову шумо ба тарафдорӣ аз ҳизби ҳоким раъй хоҳем дод ва дастикам 55-то аз 63 курсии маҷлисро бо мотаҳти ҲХДТ пур хоҳем кард.

Thursday, July 24, 2014

RAHMAN’S FAMILY AND POWER IN TAJIKISTAN




5 November 2013


A giant poster covers the façade of the Agriculture Ministry in central Dushanbe. It shows President Emamali Rahman standing in a field at harvest-time with a sheaf of wheat in his arms. 

The imposing poster – one of hundreds throughout the country – is meant to remind people of the benefits Tajiks have reaped from their president’s 21 year- rule.

The more cynical among them, however, point out that when it comes to reaping the benefits, the president’s family seem to have had a particularly successful harvest.

President Rahman  has nine children. Most Tajiks can name all seven of his daughters and his two sons. But two of them are particularly well known – his daughter Azada Rahmanova, , and his son Rustam Emamali.

Azada who is Rahman’s second child, served as cultural attaché in the Tajik embassy in Washington before moving to her current role as  deputy Foreign Minister.

Azada is married to Jamaliddin Nuraliev – currently deputy Finance Minister and reportedly one of the wealthiest men in the country.

Azada’s brother Rustam, 26, is a former professional football player for Dushanbe’s Istiqlal club. He now heads deputy head of the Tajik  Customs Service, and is also president of Tajikistan’s Football Federation.

Many observers are now asking if Emamali Rahman might have presidential ambitions of a higher kind for his son.

Following the precedent set by the ruling Aliyev family in Azerbaijan, there’s much speculation that Rustam is being groomed to succeed his father in the next elections in 2020.

The husbands of some of President Rahman’s other daughters have also landed top jobs.

One, Shamsullah Sahibov,  is currently Tajikistan’s commercial attaché in London. Another, Mahmadzahir Sahibov, is in charge of the country’s overseas trade missions.

It’s a situation which infuriates some of Tajikistan’s opposition leaders.

“Over 50% of economic opportunities and facilities in the country belong to this single family,” says Rahmatullah Zairov, the head of the Social Democratic Party. “They regulate them, they possess them. It’s too much.”

Another member of the family who has frequently been in the headlines in Tajikistan is the president’s brother in law Hasan Asadullahzade.

He runs one of the country’s major banks, Oryonbank, which is widely reported in the Tajik media, to have a controlling stake in some of the country’s biggest businesses.

However Deputy Economy Minister Umed Dawlatzad, who used to be the deputy head of Oryonbank, plays down the links between the bank, the family and big business.

“It’s more important for me to know that all companies that you say belong to Oryonbank are working well, he said. [And that they are] increasing our productivity and creating more jobs for our people and contributing to the budget of the country.”

Other supporters of the president,  like veteran politician Sultan Mirzashaev,  argue that it’s natural that Mr Rahman should want to surround himself with competent and reliable people and that it’s irrelevant that some also happen to be his relatives.. 

“Our President has many children and relations,” he told the BBC. “Do you think they shouldn’t work in Tajikistan just because they are from the presidential family? Of course they should. Besides, they are not ignorant and all of them are well-educated and experienced people”.

Access to the Tajik first family is strictly controlled by the security services, but occasional glimpses into their lifestyles do sometimes emerge.

Earlier this year some footage was leaked to social media sites, showing President Rahman leading the celebrations at his son Rustam’s wedding.

The footage showing the president dancing enthusiastically, banging out a tune with a spoon on an official’s head and singing out of tune with a professional singer,  prompted much hilarity in Tajik cyberspace.

But observers were also quick to point out that the  lavish eight-hour party at an official government guest house, was a far cry from the modest three-hour celebrations, which Mr Rahman himself has decreed the acceptable norm for ordinary Tajiks in a new law to curb the tradition of spending huge amounts of money on weddings.

Dadajan Atavullaev, is the Berlin-based opposition activist who got hold of the wedding video and broadcast it on his internet TV channel. After the footage was aired he was briefly detained at Moscow airport, and later denied entry to Georgia on a business trip, events which he claims were retaliation for the video.

“I found out later that Rahman’s regime has put my name on Interpol’s wanted list as a terrorist,” he says  “All I wanted to do was to show that this government based on family ties doesn’t care about people. They have turned Tajikistan into a family business.”

But few Tajiks based inside the country are willing to openly express their discontent with the concentration of power in the hands of a few from a single family.

Some see the privileges of the ruling family as an unavoidable fact of life in a post-Soviet country, and most  fear the possible consequences of speaking out.

Those that do, often refer to the country’s anti-corruption law that prohibits state officials from giving jobs to their close relatives.  Why, they wonder, doesn’t the president abide by his own law?

Tuesday, November 05, 2013

Фардо...

Аждаҳои ҷаҳл имсолро ҳам балъид.
Аз фардо дубора
"Жувачка" меҷавему
Русия медавему
Дуруд мефиристем, рӯ ба Шарқ,
Ва чанд сиккае рӯи суфраи кулбаҳои ҳақир
Бо шиъори "Зинда бод ҷаҳолат,
Ки ъайни саъодат аст!"


***


Парандаҳои хӯгирифта бо қафас,
Фароратон хуҷаста бод
Зи шохаҳову баргҳо,
Зи пар гушудани раҳо,
Ба ъумқи бодҳои саркаши ҳаво,
Барои синае нафас...
 

Tuesday, November 06, 2012

«انتخاب رئیس جمهوری آمریکا باید با جهانیان باشد»


(برای رادیو بی بی سی)
 
اینهایی که میگویم، شاید فکر و ذکر خیلی‌ها در این روز سرنوشت‌ساز باشد.

من باید امروز پای صندوق رأی می‌‌رفتم. شما هم. با این که من و بسیاری از شما آمریکایی نیستیم، اما باید رأی می‌دادیم. این «باید» شرعی و قانونی نیست، بلکه یک «باید» ِ منطقی است. نامزدی که امروز به کاخ سفید راه می‌یابد یا همان‌جا می‌ماند، به همان اندازه‌ای که بر
ای شهروندان آمریکا تعیین تکلیف می‌کند، برای دیگر کشورهای جهان هم سرنوشت‌ساز است. هموست که تصمیم خواهد گرفت تحریم‌های ایران را شدیدتر کند یا شل‌تر، به ایران لشکرکشی کند یا درِ مراودات و مودت را بگشاید، نیروهای آمریکایی را در افغانستان نگه دارد یا طبق برنامۀ فعلی به آمریکا باز آرد، به مناطق قبیله‌نشین پاکستان پهپاد یا جنگنده‌های بی‌سرنشینِ بمب‌افکن بفرستد یا نفرستد، بر سر اوضاع و جریان‌های آسیای میانه با کرملین کنار بیاید یا نیاید... رهبری که خود را در تداخل در امور جهانی محق می‌داند، می‌سزد که توسط جهانیان برگزیده شود.

بلاخره، مناظراتی که نامزدها در کارزار انتخاباتی داشتند، به مسائل داخلی آمریکا محدود نمی‌شد و همه‌اش سر وضعیت آموزش و پرورش و ارتش و بهداشت نبود. در واقع، در سه مناظره از چهار بحثی که برگزار شد، مسائل فرامرزی آمریکا مطرح بود و مناظرۀ آخر در کل به سیاست خارجی آمریکا اختصاص داشت... مناظرۀ دو مدعی ریاست جمهوری یک کشور که پر از نام کشورهای خارجی‌ای مثل ایران و سوریه و لیبی و روسیه و عراق و افغانستان بود. و میت رامنی رقیبش را سرزنش می‌کرد که چنین و چنان نکردی تا به جهان اسلام در راستای پیشبرد اهداف دموکراتیک کمک کنی... هر دو نامزد تلاش می‌کردند نشان دهند که برای ادارۀ امور جهان مستعدتر و مناسب‌ترند، گو این که مسابقه بر سر تصاحب کرسی دبیری کل سازمان ملل متحد بود. و آیا انصافاً جهان و جهانیان برای انتخاب دبیر کل سازمان ملل این همه اهمیتی قائلند که برای انتخابات آمریکا شاهدش هستیم؟ نه. چرا؟ چونکه در معادلات جهانی گاه یا شاید غالباً کفۀ آمریکا سنگین‌تر از کفۀ سازمان ملل است.

خبرنگار گلوبال پست از اسلام‌آباد گزارش می‌دهد که بر اساس یک نظرسنجی محلی، 43 درصد مردم پاکستان معتقدند که در انتخاب رئیس‌جمهوری آمریکا آنها هم باید رأی دهند. چون به باور آنها، به هر روی، فرمانروای راستین آن سرزمین، رئیس‌جمهوری آمریکاست. البته، شکی نیست که این دیدگاه، اغراق‌آمیز است. اسلام‌آباد و واشنگتن هم بگو مگوهای اندکی نداشته‌اند. اما این پاکستانی‌ها می‌گویند، آمریکا هر گاه خواسته عملیاتی را در پاکستان انجام دهد، منتظر اجازۀ اسلام‌آباد نمانده است و با حملات هوایی و زمینی بارها حاکمیت پاکستان را زیر سوال برده که معروف‌ترین موردش کشتن اسامه بن لادن در خاک آن کشور بود. یا وابستگی این ابرقدرت به منابع انرژی جهان که جایگاه کشورهای نفت و گازخیز را روی نقشۀ سیاسی جهان تعیین می‌کند، مگر نه؟ آیا واقعاً بدون شرکت نفت آرامکوی سعودی که ریشه در قراردادهای کالیفرنیایی و تکزاسی دارد، موقعیت عربستان در جهان تغییر نمی‌کرد؟ یا کوتاهی‌های دولت عربستان در تأمین حقوق بشر به خطری در بقای سلطنت آل سعود تبدیل نمی‌شد و این خاندان با سرنوشت شوم صدام حسین یا وضعیت کنونی بشار اسد دچار نمی‌آمد؟ پس آیا مردم عربستان هم نباید در تعیین رئیس‌جمهوری کشوری که حامی سرسخت دولت کشورشان تلقی می‌شود، رأی داشته باشند؟

یا پشتیبانی نظامی و حمایت مالی آمریکا از اسرائیل نمی‌شد، اوضاع در خاور میانه به همین شکل باقی می‌ماند؟ پس آیا مردم خاور میانه هم مستحق رأی دادن در این انتخابات نیستند؟

یادمان نرود، صحبت از انتخاب رهبر کشوری است که سالانه 14 میلیون دلار درآمد ناخالص ملی دارد؛ یعنی حدود یک چهارم درآمد ناخالص تمام کشورهای جهان، از آن اوست. بیشترین انباشتگی ثروت جهان، همان‌جاست. 

همین موردهاست که برخی نا آمریکایی‌ها را به فکر رأی دادن در انتخابات ریاست جمهوری آمریکا واداشته... فکری که فعلاً در حد خواب و خیال است. اما یکی از این مدعیان بر سر سازوکار آن هم اندیشیده بود و می‌گفت: دست‌کم به نمایندگان همۀ کشورهای جهان در سازمان ملل متحد حق رأی در انتخاب رئیس‌جمهوری آمریکا را بدهند تا عدالتی هرچند نسبی برقرار شود، تا ما در انتخاب ساکن کاخ سفید نقش داشته باشیم و او

Wednesday, May 12, 2010

Saving Face by Stepping Down

Канорагирӣ, яъне ҳифзи обрӯ

вижаи "Ногуфтаниҳо"-и Нигоҳ

Интихобот ин ҷо баргузор шуд; дар Бритониё. Рӯзи панҷшанбеи гузашта ҳеч як аз се ҳизби умдаи ин кишвар шумори лозими курсиҳои Маҷлиси Авомро ба даст наовард. Натиҷаи ин интихобот, ба истилоҳи инглисӣ, як маҷлиси овангон ё овезон шуд.

Аз 649 курсии порлумон 306-тоашро Ҳизби Муҳофизакор ба худаш ихтисос дод, ки барои ин ташаккули мухолифи давлат пешрафти бузурге ба шумор меояд. Аммо дар айни ҳол ҳизби ҳокими Коргар 258 курсӣ ва Ҳизби Либерол-Демукрот 57 курсӣ ба даст оварданд, ки ҷамъи онҳо бештар аз шумори намояндагони Ҳизби Муҳофизакор аст, ки ба порлумон роҳ ёфтаанд. Бад-ин гуна, порлумони Бритониё дучори буҳроне шудааст, ки роҳи ҳалли он дар дасти ҳизби начандон муҳимми Либерол-Демукрот аст, ки акнун зоҳиран ба муҳимтарин ҳизби ин кишвар табдил шудааст. Тасмими ин ҳизби нисбатан кӯчак акнун сарнавиштсозтар аз ҳар замони дигар аст. Ҳар ду ҳизби қудратмандтари Муҳофизакор ва Коргар ба ин ҳамтои камтар маҳбуби худ чашми умед дӯхтаанд, ки ба яке аз онҳо бипайвандад ва ба порлумон ва давлат шаклу шамоили нисбатан якдасту ҳамнавотаре бидиҳад.

Инглисиҳо ҳамеша бо дирояти сиёсӣ ҷаҳониёнро ғофилгир кардаанд. Ин бор ҳам ин иттифоқ уфтод. Гордон Браун - раҳбари ҳизби ҳокими Коргар барои ҷилавгирӣ аз бохти қудрат эълом кард, ки ҳозир аст аз мақоми раҳбарии ҳизб ва нахуствазирӣ канорагирӣ кунад ва раванди ташкили як давлати эътилофӣ бо Ҳизби Либерол-Демукротро ба фарҷом бирасонад. Яъне касе, ки ҳамакнун қудратро дар даст дорад, ҳозир аст қудратро канор бигзорад, то ҳизби худашро дар сари қудрат ҳифз кунад. Чунин рӯйкард ба масъала танҳо дар кишварҳое иттифоқ меуфтад, ки ба дарки аҳамияти созмон ё ҳизби худ расида бошанд ва иттиҳодро рамзи пирӯзӣ бидонанд ва дарёфта бошанд, ки ҳадафи онҳо нишастан бар курсии нахуствазирӣ нест, балки нишондани андешаашон бар курсии қудрат аст.

Дар ҷомеъаҳои вопасмондае чун ҷомеъаи мо андешаи ҳизбҳо маъмулан нақши чандоне надорад; чи басо ин ки аслан равшан набошад, ки барномаи интихоботии як ҳизб дақиқан чи бандҳои муҳимме дорад ва кадом як аз онҳо барои ҷомеъаи гирифтор роҳкорҳоеро тадорук дидааст. Оё ҳаргиз мешавад тасаввур кард, ки масалан, натиҷаи интихоботро дар Тоҷикистон дақиқу бе дахлу харҷ эълом кунанд ва дар сурати эҳтимоли бурузи як “порлумони овангон”, ки аксарияте надорад, раҳбари давлат эъломи истеъфо кунад, то ҳизби ҳоким бо эҷоди як эътилоф бо ҳизбе дигар сари қудрат боқӣ бимонад? Мо қасд надорем афсонанигорӣ кунем. Фақат мехостем дақиқан бигӯем, ки дар Бритониё чи иттифоқе уфтод. Раҳбари ҳукумати Бритониё собит кард, ки мисли раҳбарони Осиёи Миёна канавор ба мақому курсиаш намечаспад ва ҳар замон манофеъи ҳизбиаш тақозо кунад, канор меравад.

Бигзарем аз ин ки ин раванд то чи андоза демукротик ва баёнгари назароту хостаҳои мардум аст. Чун бархе ин иттиҳоди тозаро “эътилофи бозандагони як мусобиқа” унвон кардаанд. Он чи барои мо муҳимму омӯзанда аст, пеш аз ҳама шаффофияту садоқати интихобот ва сониян, омодагии нахуствазир ба канорагирӣ аз мақомаш аст. Гордон Браун бо хифзи ҳайсияту эътибораш, бидуни ин ки базӯр ронда шавад, канор рафт ва пеш аз ин ки биравад, барои ҳизби худ фасли тозаеро гушуд.

Бритониё як салтанати машрутаи порлумонист. Аммо интихобот дар ин кишвар бар мабнои усули мардумсолорӣ баргузор мешавад ва имкони тақаллуб дар раъйҳои мардум вуҷуд надорад. Ин сомона (система), ки дар тӯли садаҳо шакл гирифта, суботи сиёсии кишварро таъмин кардааст. Аз ин ҷост, ки дар ин бахш аз курраи хокӣ хабаре аз ошӯбҳои сиёсӣ нест. Давлатҳо меоянду мераванд ва ҳеч кадом табдил ба кана намешаванд.

Албатта, сомонаи интихоботии ҳатто инҷо беъайбу комил нест. Ҳамин ки эҳтимол дорад нахуствазири дигаре бидуни раъйи мустақими мардум сари қудрат биёяд, суолҳоеро матраҳ кардааст. Аммо ба ҳар рӯй, нахуствазире, ки баргузида мешавад, дар натиҷаи ташкили аксарият аз роҳи эътилофи ду ҳизби мунтахаб рӯи кор меояд. Бад-ин гуна заминае барои нохушнудиҳои фурӯкуфтаи сиёсӣ фароҳам намешавад. Ҳамон нохушнудиҳои фурӯкубида аст, ки пояҳои давлатҳоро сусту мутазалзил мекунад. Дар воқеъ, худи давлатҳои “кана” ҳастанд, ки гӯри худро ба дасти худ мекананд.

Муҳйиддин Кабирй, ки ба унвони нозири интихоботӣ ба Ландан омада буд, мушоҳидоти ҷолибе дорад. Аз ҷумла мегӯяд, ки истилоҳи “нозирони ҳизбӣ” барои мутасаддиёни интихоботи Бритониё як мафҳуми гунг аст. Мегӯяд, инҳо ҳатто намефаҳмиданд, ки манзури мо аз “нозирони ҳизбӣ” чист. Вақте ки барояшон тавзеҳ доданд, ки дар кишварҳои камбахттар нозирон аз ҳизбҳои мухталиф мувозибанд, ки дар интихобот тавассути ҳизби ҳоким тақаллубе сурат нагирад, масъулони интихоботии Бритониё сар такон доданду гуфтанд, ки тақаллуби раъйи мардум номумкин аст, яъне шуданӣ нест.

Ҷолиб аст, ки фарҳангҳои сиёсӣ дар кишварҳои мухталиф истилоҳотеро падид меоваранд ва истилоҳоте дигарро нопадид мекунанд. Ҳамин Бритониё ҳам дар гузашта бо ҳокимони “канагуна” дасту панҷа нарм мекард. Ҳокимоне, ки раъйи мардумро медуздиданду то бениҳоят ба сарири қудрат такя медоданду ситам мекарданд. Аммо акнун ин мардум аз тасаввури тақаллуби раъйи мардум оҷизанд ва фикр мекунанд, ки мо дар бораи қарнҳои миёна суҳбат мекунем.

Бегумон, давраи “қарнҳои миёна” барои кишварҳои камбахттар ҳам сипарӣ хохад шуд, бо давлатҳои канагунаашон.

10.05.2010

Wednesday, March 17, 2010

Prize for Serving HM

Подоши хидмат ба раҳбар

Сухани рӯз мутаъаллиқ ба Шукурҷон Зуҳуров, раиси нави Маҷлиси Намояндагон аст:

«Муддати 18 соли ахир дар паҳлӯи президенти мӯҳтарам ва дар вазифаҳои мухталиф дар ҳукумат кор кардам. Ва мо солҳои бисёр вазнинро пушти сар кардем. Ҳолатҳои бисёр мушкил ва вазнин ҳам шахсан ба сари ман омаданд. Аммо ҳамавақт пуштибонӣ , дастгирӣ ва ғамхории ин шахсиятро эҳсос мекардам ва аз маслиҳату машварати вай бархӯрдор будам, ки то имрӯз расидем».


Софу пӯстканда баён шудааст, ки маҷлис тобеъи ҳукумати иҷроия аст ва оқои Зуҳуров аз роҳи «18 сол» хидмат ба «президенти муҳтарам» «то ба имрӯз» расидааст.

Агар оқои Зуҳуров аз ин ба баъд ҳам ба «президенти муҳтарам» ба таври бояду шояд хидмат кунад, пас аз панҷ соли дигар аҷаб нест, ки ба монанди салафаш Сайдулло Хайруллоев дар курсии роҳати Маҷлиси Миллӣ ором бигирад.

Намоиши "истиқлол"-и шохаҳои иҷроия ва қонунгузории Тоҷикистон дар нишасти дирӯзи маҷлис маҳшар буд. Ба вижа пас аз он ки раҳбар интихоботи «90 дарсадӣ»-ро “шаффофу демукротик” унвон кард.

Wednesday, March 10, 2010

2010 Election Messages

Паёмҳои интихоботи 2010

вижаи ҳафтаномаи Нигоҳ

Интихобот гузашт. Орому бесарусадо. Гӯӣ замон дар Тоҷикистон боз истода ва бори дигар соли 2005-ро таҷруба кардем. Бо ин тафовут ки ду ҳизби кишоварзӣ ва ислоҳоти иқтисодӣ ҳам ба порлумон роҳ ёфтанд. Аммо, ба эҳтимоли қариб ба яқин, ҳузури намояндагони ин ҳизбҳо дар порлумон тафовутеро эҷод нахоҳад кард. Чӣ касе намедонад, ки ин ду ҳизб сояҳое гусехта аз ҳизби ҳоким ҳастанд ва дар порлумон ҳам зери сояи ҳизби ҳоким хоҳанд монд? Пас тафовутеро намебинем.

Ин бор ҳам Мирзоалӣ Болтуев бо эъломи натиҷаҳои интихобот ҷаҳониёнро дар буҳту ҳайрат афканд. Дар ҳоле ки қофиласолорони демукросӣ аз мизони поини ҳузури мардум дар раъйгириҳояшон нола мекунанд, Тоҷикистон рақами ғулғулаосои 90.3 дарсади ҳузури раъйдиҳандагонро эълом кард, ки ҳатто аз мизони мушорикати мардум дар интихоботи саросарии соли 2005 ҳам (85.2%) болотар аст.

Бечора омрикоиҳо пас аз интихоботи раёсати ҷумҳуришон дар соли 2008 лоф мезаданд, ки 63 дарсади воҷидони шароит раъй додаанд, ки дар 40 сол торихи Омрико собиқа надоштааст. Дар интихоботи саросарии соли 2005 дар Инглистон ҳам танҳо 61.3 дарсад раъйҳояшонро ба сандуқҳо рехтанд. Ва бадтар аз ҳама интихоботи порлумони Урупо (2009) буд, ки танҳо 34.7 дарсади воҷидони шароити раъй дар Бритониё ҳавсала ба харҷ доданд дар он ширкат кунанд. Бояд ба сафоратхонаҳои ин кишварҳои дармонда баёния фиристод ва аз онҳо хост, ки шеваҳои ҷалби мардум ба сандуқҳои раъйро аз Кумисиюни оқои Болтуев ёд бигиранд. (Ба эҳтимоли зиёд, ин кумисиюн пас аз сари оқои Болтуев ба номи эшон номгузорӣ хоҳад шуд; ба эҳтироми мӯйҳое, ки эшон таи ин ҳама сол дар шумориши раъйҳо сафед кардаанд).

Аммо тафовути умдаи ин итихобот аз давраҳои пешини интихоботро аз шоҳидони айнӣ мешунавам, ки рӯзи 28 феврал дар хиёбонҳои Душанбе гаштугузор мекарданд ва аз дидани анбӯҳи ҳаводорони Ҳизби Наҳзати Исломӣ дар шигифт буданд. Бедалел нест, ки Муҳйиддини Кабирӣ дам аз пирӯзӣ мезанад. Аз ӯ баъид буд, ки ошуфта шавад, аммо эъломияи оқои Болтуев, ҳатто пеш аз ин ки қироат шавад, оқои Кабириро башиддат асабонӣ карда буд. Дар натиҷа ӯ сардамдорони интихоботро талвеҳан “золим” ва ҳизбашро “мазлум” хонд, аммо “мазлуми ҷасур”, ки дар садади интиқом аст.

Шадидтарин ҳадди интиқоми ӯ, ки то кунун шунидаем, тарки Шӯрои ҷамъиятии ҳизбҳои сиёсист, ки тасаввур намекунам аз осмони сиёсати Тоҷикистон абреро дур карда бошад. Чораи эҳтимолии баъдӣ, ки ба эҳтимоли зиёд, ба вуқӯъ нахоҳад пайваст (аммо эълом шудааст), қаҳри ҳар ду намояндаи барандаи ҲНИТ аз курсиҳои порлумонист. Фикр намекунам пур кардани он ду курсӣ барои кумисиюни Болтуев маъмурияти сахте бошад. Ва шояд ҳатто ин иқдом асбоби хушнудии ин кумисиюн ва аксарияти порлумон ва раддаҳои болотари қудратро ҳам фароҳам кунад. Андак касе дар он болоҳо то кунун нигарони обрӯи байнулмилалии Тоҷикистон будааст.

Аммо сархурдагӣ ё дилсардии ҲНИТ аз бархурди созишкорона бо давлат метавонад заминаи муносибе барои эҷоди нерӯи оппозисиюни корсоз бошад. Борҳо гуфтему боз ҳам мегӯем, ки як чароғро наметавон бо ду нерӯи мусбат равшан кард; чӣ расад ба чароғи давлате, ки мехоҳад хонаи 7 милюн танро равшан кунад. Ҳузури нерӯи мухолифи корсоз дар як ҷомеъаи солим ба ҳамон андозаи ҳузури нерӯи манфӣ дар сомона (систем)-и чароғ зарур аст. Шояд таконе, ки Кабирию ҳизби ӯ хурданд, “Роғун”-и арсаи сиёсии Тоҷикистонро роҳ андозад ва дар оянда шоҳиди таъомулоти созанда миёни давлату мухолифонаш бошем.

Ҳоло натиҷаҳои расмии интихоботро барои муддате канор бигзорему ба ин қазия нигоҳе воқеъбинона биандозем. Натиҷаҳои расмӣ барои дилхушии давлатдорон аст. Аммо ин интихобот паёмҳое дошт, ки бегумон ба таваҷҷуҳи давлатдорон ҳам расидааст.

Паёме, ки давлат аз ин интихобот гирифт, пеш аз ҳама бемайлии мардум ба мушорикат дар раъйгирӣ буд (он рақамҳои осмониро фаромӯш кунед; масхара аст ва дигар касеро бовар намешавад). Рихват ё бемайлии сиёсӣ дар ҷомеъаи Тоҷикистон ҳарфи тозае нест ва аз соли 1992, ба маҳзи оғози ҷанг, то кунун домони моро гирифтааст. Ин вазъият ба монанди корди дудама аст: аз як сӯ давлатдоронро хушнуд медорад, ки ноогоҳию бемайлии сиёсии мардум бар умри сиёсии онҳо меафзояд; аз сӯи дигар дар дарозмуддат давлатро дучори фарсоиш мекунад.

Паёми дигар афзоиши якбораи ҳаводорони Ҳизби Наҳзати Исломист, ки сирфан иддаъои раҳбари он нест, балки муътақидони бешумори дигаре ҳам дорад. Интихоботи 2010 (на натиҷаҳои расмии он) барои ҲНИТ озмоише буд, ки зоҳиран аз он хушнуд берун омад. Нерӯи худро санҷид, эътимод ба нафс (худбоварӣ) ҳосил кард ва акнун ба худаш иҷоза медиҳад, ки бо оҳанги хашму исён давлатро мухотаб қарор диҳад.

Паёми севуме, ки то ҳадде пинҳон аст ва аз гуфтугӯҳои маҷозӣ ё гӯшонаҳои хиёбонӣ бармеояд, тақрибан ба сар расидани таҳаммули бархе аз гурӯҳҳои иҷтимоъист. Ин паёми нохушояндро бояд ҷиддитар аз ҳар паёми дигаре гирифт: радикализм ё гароиш ба сиёсати ифротӣ. Гурӯҳҳое, ки дар гузашта дам аз таҳаммул мезаданд, акнун фикр мекунанд, ки равишҳои қонунӣ ба Тоҷикистон маҷоли тағйир намедиҳад ва бояд роҳи дигареро ҷӯё шуд. Ҳар навъ тундравию ифрот паёмадҳои баде дорад. Аммо агар ҳамаи роҳҳои тағйиру таҳаввули қонунӣ барои солиёни сол баста бимонад, ифрот худ ба худ реша медавонаду по мегирад. Ин як амри табиъист ва бо он намешавад коре кард.

Дар Тоҷикистон касе бо шиъори “Раъйи ман куҷост?” ба хиёбон нарафт. Бояд нигарон шуд. Чун эътирози ороми шаҳрвандӣ танҳо дар ҷомеъаи мадании солим анҷом мегирад. Набуди эътирозоти сулҳомез метавонад нишонаи бемории ҷомеъа бошад, ки замоне ба шакли ифроти бисёр зишт буруз хоҳад кард.

Дар ҳамин бора:

Интихобот ё таҷовуз ба раъйи мардум?

Tuesday, March 09, 2010

Election or Vote Rape?

Интихобот ё таҷовуз ба раъйи мардум?

Мунаввари МУНАВВАРЗОД
узви комисияи ҳавзавии якмандатии
интихоботии Сино № 4


Инак, интихоботи навбатӣ ба Маҷлиси намояндагони кишвар, асосан, ба охир расид (ба ғайр аз дар як ҳавза). Баъзе ашхос хушнудона хабар доданд, ки маҷлиси поёнии порлумони Тоҷикистон ин дафъа, билохира, бисёрҳизбӣ (чӣ ифтихоре!) гардид: яъне иборат шуд аз намояндагони 5 ҳизб. Албатта, агар натиҷаи чанд рўз баъд маълумшавандаи даври дувуми интихобот дар ҳавзаи № 19 (Конибодом)-ро ба инобат нагирем.

Пешсухан

Нахуст, биёед ба ин иддаъо бовар кунему як ба феҳристи вакилони «тозаинтихобшуда»-и порлумони кишвар назар андозем. Хуб, ин феҳристи 62-нафариро мурур мекунему возеҳ мебинем, ки дунафарии онро намояндагони аҳзоби неҳзати исломӣ (ҲНИТ), коммунистӣ (ҲКТ), кишоварзӣ (ҲАТ) ва ислоҳоти иқтисодӣ (ҲИИТ) ташкил намуда, боқӣ… 54 (!!!) нафар халқӣ-демократичиён (ҲХДТ) мебошанд. Арз кунам, ки барои адади 54-и «назарногир»-ро ба 55-и рамзӣ (путке ба фарқи сари демократияи тоҷик) расонидан барои ҳизби «ҳоким» «пирўзии эҳтиётӣ» дар ҳамон ҳавзаи Конибодом лозим аст.

Лекин, агар (фарз кардем) дар ин ҳавза намояндаи сосиал-демократҳои кишвар (ҲСДТ) дастболо шавад, Маҷлиси намояндагони Маҷлиси олии Тоҷикистон, ба фикри баъзеҳо, «гул» мекунад ва дигар ҳеч касе дар сайёраи Замин ҷиҳати дар Тоҷикистон – ин кишвари ақибмондаи осиёӣ – воқиъан мавҷуд будани демократияву арзишҳои инсониву сиёсӣ шакке нахоҳад кард.

Вале, бадеҳист, ки як идда дар роҳандозии мардумсолорӣ ё демократия дар Тоҷикистон ҳамоно машкук хоҳад монд. Аз ҷумла, ман. Шарҳ медиҳам.

Нахуст, ба иттилоъатон натоиҷи интихоботи порлумонии соли 2005-ро мерасонам: ҲХДТ – 74, 9 % (17 ҷой дар Маҷлиси намояндагон), ҲКТ – 13,64 % (3 ҷой), ҲНИТ – 8, 94 % (2 ҷой). Тамом. Албатта, дар ҳамаи интихоботҳои миёндавраии он даъват намояндагони ҲХДТ – ин ҳизби, ба истилоҳ, хираду шараф ва виҷдони замон – «пирўз» шуда, курсиҳои холишудаи порлумониро «бегона» накард. Бадеҳист, ки маҷлиси болоии порлумон – Маҷлиси миллӣ – комилан аз аъзои ин ҳизб (шояд ба истиснои Қ. Маҳкамов, ки замоне котиби якуми ҳизби коммунистии кишвар буд ва шояд ҳанўз ҳам узви ин ҳизб бошад) таркиб ёфта буд.

Дувум. Мутаассифона, «қоъидаи бозӣ» тақрибан (ё аслан) тағйире наёфт – ҳарчанд ҲКТ кўшиши бебароре кард, то бо даровардани тағйироти ҷузъӣ ба қонуни интихоботии кишвар (ворид кардани намояндагони аҳзоби сиёсии кишвар дар қитъаҳои интихоботӣ) дар низоми интихобот тағйироте эҷод кунад. Аслан, чи бадие дошт қабул кардани ин пешниҳод? Воқиъан, ҳам, ба истилоҳ, демократия мешуду ҳам даҳони аҳзоби «мухолиф» баста. Ин ҳам дар ҳоле, ки аъзои комиссияҳои бисёр қитъаҳои интихоботӣ аксаран ва ё сирфан аз ҳисоби аъзои ҲХДТ ташкил карда шуданд. Воқиъан, нафаре аз ҳизбҳои ғайр аз ҲХДТ шомили узвийяти одии ягон комиссияи қитъавӣ (аз 3067 қитъаи интихоботӣ дар саросари Тоҷикистон) нашуд – чи расад ба раис, ҷонишин ё котиби он шудан!

Севум. Ҳарчанд бо фармони раисҷумҳур Эмомалӣ Раҳмон гўиё якнафарӣ аз 7 ҳизби сиёсии кишвар низ ба Комиссияи марказии интихобот ва раъйдиҳии Тоҷикистон ворид карда шуданд, вале, аз чӣ бошад, касе аз ҲСДТ ба ин «лутф» сазовор нагардид.

Чаҳорум. Чунонки Муҳйиддин Кабирӣ, сарвари неҳзатиён ва як нафар порлумонии феълии онҳо, зикр намуд, боваркарданӣ нест, ки ҲНИТ дар соли 2005 бо тақрибан 20 ҳазор узву тарафдори худ дар интихобот 8, 94 дарсади орои раъйдиҳандагонро ба даст меораду имсол бо наздики 40 ҳазор узву ҳаводор – ҳамагӣ 7, 77 %. Инҷо, воқиъан, ё мантиқи ў хароб аст, ё – (мулойим карда гўем) шеваи шумориши ороъ дар интихоботи имсола.

Панҷум. Чиро баргаҳои раъй (ҳамон бюллетенҳо) дар Тоҷикистон ва бидуни назорати намояндагони ҳама ҳизбҳои сиёсии ин кишвар чоп гардид (ва ин амалест аслан машкук)? Дар бораи дараҷаҳои воқиъан ҳифозатии баргаҳои интихоботӣ алҳол ҳарф намезанем.

Шашум. Масоили, ба истилоҳ, «ҷонҳои мурда»: ашхосе, ки аслан дар интихобот иштирок накардаанд (бисёр занҳо ё аҳли хонавода, инчунин ҳадди ақалл ҳудуди 2 миллион муҳоҷири кории дохилӣ ва «хориҷӣ»,…).

Ҳафтум. Шеваҳо ва замони баргузоршавии интихобот. Ин масъала хеле доманадору баҳсхоҳ аст, ки, аслан, мавзўъи мақолаи алоҳида аст.

Ҳаштум. «Қартабозӣ» бо иштироки бозигарон-номзадҳои ҲХДТ дар чандин ҳавзаҳои интихоботии сатҳҳои мухталиф, ки машкук ва дур аз меъёри сабқати ҳақиқии интихоботӣ буд ва чиро масъулини интихоботӣ ба ин роҳ доданд?

Нуҳум. Чиро дар маъракаи пешазинтихоботӣ садду мавонеъи мутаъаддиди маснўъӣ дар роҳи таблиғи номзадҳо ва аҳзоби «мухолиф» рух дод, вале касе ба амали ғайриқонунияш сазои муносибе нагирифт?

Даҳум. Чиро дар қитъаҳову ҳавзаҳои зиёди интихоботӣ амалҳои муғойир ва мухолиф ба Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи интихоботи Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон» сурат гирифтанду касе аз масъулони онҳо ҷазое нагирифт?

Чанд нукта

Нуктаи аввал. 1-уми марти соли 2005 дар як нишасти хабарии КМИР-и Тоҷикистон аз раиси он М. Болтуев пурсидам, ки «Ба гуфтаи шумо, дар ҷараёни ин интихобот «баъзе хатову камбудиҳо» ҷой доштанд. Дар ҳамин маврид, агар вайрон кардани Қонуни конститутсионии кишвар «Дар бораи интихобот ба Маҷлиси олии Ҷумҳурии Тоҷикистон» ин «хатову камбудӣ» бошад, пас ҷиноят чист?» Дар ҳамин вақт узви кумисиюни марказии интихобот А. Абдуманнонов, чун дид, ки раисаш дар посух додан оҷизӣ мекашад, чолокона аз ҷояш боло шуду чунин як посух дод: «Хоҳиш мекунам, саволҳои фалсафӣ надиҳед. Марҳамат, боз кӣ савол дорад…» (Воқиъан, раиси ҲНИТ М. Кабирӣ дар суханронии худ 3-вуми марти соли 2010 дар ҷаласаи фаъъолони интихоботии ҳизб чунин аъмоли ношоистаи аъзои қитъаҳои интихоботиро чанд бор «иштибоҳ» унвон кард, ва аз ин рў суоли чанд сол қабл ба М. Болтуев додаам барои ў низ матраҳ мемонад: «Пас ҷиноят чист?»).

Нуктаи дувум. Ҳангоми маъракаи қаблазинтихоботӣ фаъъолони ҲНИТ мебинанд, ки варақаҳои таблиғотии часпонидаашон ҳамагӣ баъди чанд дақиқа ё соъате «ғайб» мезананд. Сипас онҳо варақаеро дар ҷое мечаспонанду дуртар истода назора мекунанд. Баъди чанд дақиқае як мактаббачаи 13-14-сола омада, он варақаро меканад. Ин фаъъолон дар сари «кор» ўро даст гирифта, ба милисахона мебаранд. Дар онҷо писарбача иқрор мекунад, ки чунин корро ба вай муъаллимааш фармудааст. Муъаллима ва директори мактаб ба милисахона даъват мешаванд. Хулоса, баъди онки омўзгорон аз ў пуштигирӣ мекунанд («Ҳанўз хурд аст, баччагӣ кардааст…»), милиса худи онҳоро сарзаниш мекунад: «Шумо, омўзгор шуда, ба ҷои дониш додану ба роҳи рост ҳидоят кардан аз хурдсолияш ин мактабхонро ба роҳи ҷиноят даровардед-ку! Ҳайф ба шумо номи омўзгор!..»

Нуктаи севум. Муҳаммадшоҳ Ясавиев, ки, дар яке аз ҳавзаҳои ноҳияи Синои шаҳри Душанбе то се рўз қабл аз интихобот номзади ягона буд, ва, аксари интихобкунандагони ин ҳавза дар мулоқотҳо итминонаш дода буданд, ки ҳатман раъйи худро ба ў медиҳанд, ҳамагӣ се рўз пеш аз интихобот «соҳиб»-и рақиб мешавад. Ва чи мегўед, ки ў, билохира, аз як «рақиб»-и, ба масал, дар лаҳзаи ахир вориди сабқат шудаву таблиғоти интихоботӣ набурда «шикаст» мехўрад…

Нуктаи чорум. Дар рўзи интихоботи ахир дар комиссияи қитъавии № 42-и воқеъ дар мактаби шумораи 66-и шаҳри Душанбе ҳамчун узви комиссияи интихоботии ҳавзавӣ ба раиси ин қитъа фаҳмонидам, ки акси калони Эмомалӣ Раҳмонро, чун раиси як ҳизби дар интихобот иштироккунанда хам хаст, муваққатан аз девори қитъаи интихоботӣ гирад. Сахт ба ҳайрат омаду, ба қавле, неву нестон кард. Ба болои ин, як зани ҳиҷобпўш, ки зоҳиран муъаллимаи ин мактаб буд, иддаъои «қонунӣ» ҳам намуд: «Чаро онро бояд гирем? Охир, акси Ҷаноби Олӣ зеби мактаби мост!..»

Нуктаи панҷум. Раиси кадом як қитъаи интихоботӣ дар дохили бинои ҳавзаи Сино дошт протоколи ҷамъбастии қитъавиро беистиҳолаву бепарво «пур» мекард. Ба ў муроҷиъат кардам, ки ин кораш ҷиноят-ку ҳаст, вале магар вай ақаллан шарм намекунад? Мисли инки суханам ба ў таъсир кард – «шарм» дошт: коғазҳояшро ғундошта гурехт. Албатта, дур не – фақат то берун: то баъди 15-20 дақиқа аз нав ворид шавад.

Нуктаи шашум. 9-10 нафар узви як хонаводаи пойтахти кишвари «демокративу ҳуқуқбунёд» ба интихобот расман даъват нашуданд ва, бадеҳист, ки дар интихобот ширкат накарданд (ҳарчанд манзили зисташон аз қитъаи интихоботӣ ҳамагӣ ҳудуди 200 метр дуртар буд).

Эврика!

Дар хориҷи Тоҷикистон интихоботи имсола дар «сатҳи баланди ташкилӣ» гузаронида шуд. Масалан, дар шаҳри Уфа (Русия) дар қитъаи интихоботӣ умуман ғурфа ё кабинаи овоздиҳии пинҳонӣ мавҷуд набуд ва интихобкунандагони тоҷик, яке бо шиносномаи тоҷикистонӣ ва дигаре бо паспорти русиягӣ, баргаҳои раъй гирифта, онро рўшоду аланӣ дар назди раиси комиссия «пур» мекарданд ва 1 метр дуртар ба сандуқҳои аз замони шўравӣ мондаи «шаффоф» партофта, бо гуфтану шунидани «Муборак шавад!»-у эҳсоси ифтихорбарангези адои қарзи шаҳрвандӣ утоқро тарк мекарданд. Ва ҳамин тавр, ба таъйиди раиси ҳамон комиссияи интихоботӣ, гўиё 5000 интихобкунандаи тоҷикистонӣ дар инҷо раъйи худро барои аҳзоб (ё ҳамон як ҳизб?)-и сиёсии Ватани «ҷоноҷон»-ашон доданд.

Воқиъан, дар ин шаҳри дури воқеъ дар як кишвари хориҷӣ аслан омода намудани кадом як қуттии плостикии шаффоф ва ё «кабинаи овоздиҳӣ»-и серхарҷ чи лозим? Хосса, дар ин шабу рўзе, ки барои сохтани як нерўгоҳи барқӣ ҳукумати Тоҷикистон ба маблағи бе ин ҳам ками шаҳрвандонаш чашм ало кардааст! Сарфи беҳуда ё исроф ҳаром аст, мегўянд. Дуруст. Ва аз ҳамин сабаб ҳам лозим аст, ки аслан ҳамин интихоботҳои серхарҷу пурзаҳмат низ гузаронида нашаванд.

Ба ин интихобот чи миқдор маблағ сарф шудааст? Шахсан ман дақиқ намедонам, вале касони худро ҳолдон ҳисобкунанда мегўянд, ки чизе дар ҳудуди 29 миллион сомониву 98 дирам (ё камтар аз ин).

Ҳо, дар ин росто, агар, ҳақиқатан, НБО «Роғун» барои ин миллат аз чунин интихоботҳо заруртар аст (чун обу ҳаво), магар намешуд, ки чунин «маърака»-и дурўғин дойир карда намешуду маблағи он ба ҳамон сохтмони «тақдирсоз» равона мегардид? Идея!

Идеяи дигар: аслан, ҳамин порлумон-морлумонаш барои ин миллати дар асри 21 бебарқ чи лозим?! Чун як ватанпарасти асил, арз кунам, ки ман дар ин давраи бекориву бепулиям барои «идея»-ҳои наҷибам ҳатто патенту пул талаб намекунам (дар роҳи ризову рушди миллати сарбаланд ройгон мебахшам онҳоро).

Ё шумо, хонандаи азиз, мегўед, ки баргузорсозии интихоботҳо як навъ «бизнес»-и ҳукумат мебошад (ва далел меоред, ки, мисол, дар ҳамин интихоботи ахир ба хазинаи ҳукумати кишвар тақрибан ним миллион сомонӣ ворид шудааст?).

Чиро бояд дар ҳавзаи Сино интихобот аз нав баргузор гардад?

Ман, агар иддаъо бикунам, ки дар аксари қитъа (участка)-ҳои ҳавзаи Сино № 4 (ҳамагӣ 48 адад) 28-уми феврали соли 2010 тақаллубкорӣ ва қонуншиканиҳои густурда рух дод, мисли он хоҳад буд, ки аз нав дучархаро ихтироъ ё Амрикоро кашф карда бошам…

Ростӣ, ман ба ҳамааш омода будам: ба тақаллубкориҳо дар қитъаҳо (баргаҳои аз қабл пуркардашуда, бюллетенҳо ва сандуқҳои сайёри «сеҳрнок», интихоботи «оилавӣ», «ҷонҳои мурда», интихобкунандагони «виртуалӣ», ҳисобҳои дурўғини баргаҳои раъй, арқоми дур аз ҳақиқат дар протоколҳои ҷамъбастӣ, протоколҳои ҳаргиз дар девори қитъа овехтанашаванда...). Вале на ба ин: раисону намояндагони аксари қитъаҳо дупротоколӣ дар даст ба комиссияи ҳавзавӣ меоянду (аввалинаш – дар соъати расо 23-и 28-уми феврал ва охиринаш – соъати 5-у 40 дақиқаи субҳи 1-уми март) онҳоро бо «роҳнамоӣ»-и чанд масъули ин комиссия «дурусту бехато» пур мекунанд (!!!). Ростӣ, ин «ноу-ҳау»-и интихоботи имсола буд: дар қитъаҳои интихоботӣ на, дар ҳузури аъзои кумисиюнҳои қитъавӣ ва нозирони аҳзоб ва номзадҳо на, балки дар дафтари комиссияи ҳавзавӣ (!) протоколҳо бо арқоми заруру лозим пур карда мешаванд (албатта, ҷойҳои даркории ин протоколҳои муҳрдору бо имзои аъзои комиссияҳои қитъавӣ музайян бо қалам пур карда шудаанд ё аслан он ҳам нест).

Мо, ду нафар аъзои ин комиссия, чанд протоколи холӣ ва ё бо қалам пуркардашударо аз пеши ин ашхос гирифта дар пеши нозирони байнулмилалӣ гузоштем. Онҳо аз чунин воқеъийяти тоҷикӣ (тоҷикистонӣ) возеҳан огоҳ шуда, мулойим карда гўем, ангушти ҳайрат мегазиданд ва филфавр дар дафтарҳои худ ҳодисаро ёддошт мекарданд.

Раиси комиссияи ҳавзавӣ А. Ҳабибов ба ишораи ман дар робита бо ин қонуншиканиҳо «бетаҷрибагии занону мардони бечора»-ро, ки «бори нахуст раиси комиссияҳои қитъавии интихоботӣ таъйин шудаанд», «далел» пеш меовард ва дар посух ба ин иддаъоям, ки дар мавриди чунин «бетаҷрибагиҳо» дар қонуни интихобот чизе наомадааст, танҳо бо табассуми малеҳе «ҷавоб» медод.

Масъулони қитъаҳо бо навбат пушти мизи «сеҳрнок» нишаста (аз 10 то 20 дақиқа) баъд аз «ҳалоҷӣ»-и ашхоси махсус дар роёна ва мошинҳисоб арқоми лозимро ба ҳарду протокол ворид мекунанд ва яке аз онҳоро таҳвили кумисиюни ҳавзавӣ намуда, дигарашро бо худ ба хона мебаранд (то фардо субҳ ба дафтари қитъаи интихоботӣ бурда, «ҳиммат» кунанд, ки ба девори он овезанд).

Ана ҳамин хел: равед, ба куҷое ва ба касе арз мекунед, кардан гиред! (?!)

Воқиъан, чанд нозири дохилӣ ва ё хориҷӣ ба виҷдонаш ё муқаддасоташ (масалан, хоҳар, модар, дин, Ҷаноби Олӣ, Его Величество…) қасам мехўрад, ки чанд нусхаи протоколҳои ҷамъбастӣ баъд аз шумориши орои интихобкунандагон фавран ба девори утоқи комиссияи қитъаи интихоботӣ овехта шуд?

Инчунин, мутазаккир мешавам, ки ман ва дигар намояндаи комиссия Рустам Алиев чанд маротиба ба раиси комиссияи ҳавзавӣ Абдулло Ҳабибов муроҷиъат кардем, ки моро бо муҳтавои протоколҳои ба комиссия воридшуда шинос кунад, вале ў ин корро анҷом надод. Гузашта аз ин, вақте соъати 7-у 35 дақиқаи субҳи 1-уми март мо ду нафар аз вай талаб намудем, ки якнусхаӣ протоколи ҷамъбастии интихобот дар ҳавзаи Синоро таҳвиламон кунад, вале…

Инҷо иддаъои раиси ҲСДТ Р. Зойиров ба зеҳнам меояд, ки дар нишасти ахири матбуъотияш ин қонуншиканиҳои фоҳишро танҳо «тақаллуби моҳирона» эълом кард. Вале, ба ақидаи ман, он ҳамаро метавон фақат «қонуншиканӣ» ва «ҷинояти огоҳона» унвон кард.

Як дўстам ин иддаъои манро «ғайрисиёсӣ» ва «ғайридипломатӣ» номид. Шояд. Вале шахсан ман бар инам, ки ҳама ашёъ ва зуҳуротро дуруст аст танҳо бо исми худаш ном бурд.

Инро ҳам ба арзи ҳузуратон бирасонам, ки як дўсти дигари хушбоварам тазмини президентро барои «одилонаву шаффофу қонуниву демократӣ» баргузор шудани интихоботи ахир кофӣ донист. Он дўстам «ривояти шаръӣ» пеш овард, ки 68 сол қабл И. Сталин низ дар мавриди ҳамлаи аҳдшиканонаи Олмони нозӣ то як ҳафта аз родию (он вақт телевизион набуд) суханроние накард. Вале охируламр ғалаба кард. «Президенти мо низ аз ҳамин сабаб хомўширо ихтиёр кардааст…», - ривояташро «мантиқан» ҷамъбаст кард дўсти ман.

Мегўянд, ки ҲХДТ-и Э. Раҳмон ин дафъа ҳам – чун чанд маротибаи қаблӣ – дар «интихобот» пирўз омад. Чун ҳамеша. Вале мардум чӣ? Оё ин пирўзиро метавон пирўзии онҳо ҳам талаққӣ кард? Фикр мекунам, таърих ҳатман посух медиҳад.

Охирсухан

Мутаҳаййирам: ё ман ба аҳаммийяти ин «навоварӣ» сарфаҳм намеравам, ё, воқиъан, ин ҳама қонуншиканиву ҷиноят буда, касе бояд барои ин ҳама аъмол посух диҳад. Дар назди қонун. Дар додгоҳ (суд). Ва, бадеҳист, ки кайфар низ барад.

То дарсе барои дигарон шавад. Дарси қонун. Дарси демократия.

Ва мо бояд ба ин одат кунем. Дер ё зуд.

Ба фикрам, беҳтараш – зудтар.

Ҳофизи бузургвор беҳуда нафармудааст: «Дар кори хайр ҳоҷати ҳеч истихора нест…»

Ё касе бар ин аст, ки бояд боз чандин панҷсолаи дигар сабр кард?

Вале, бигўед, ки дақиқан то кай?

То кай?!

P.S. Замоне, ки ин сатрҳоро менавиштам, аз барномаи телевизионии «Баҳористон» овозхони шинохта Зикруллоҳ сурудеро замзама мекард:

«Ҳамон дарде, ки дармонаш намебинам, ватандорист.
Ҳамон мушкил, ки осонаш намебинам, ватандорист…»

Воқиъан, ватандорӣ чист? Ватандорӣ аз чи шурўъ мешавад, ҳамватани ман?

***

ИЛОВАҲО

Конститутсияи (Сарқонуни) Ҷумҳурии Тоҷикистон

Моддаи 6. Дар Тоҷикистон халқ баёнгари соҳибихтиёрӣ ва сарчашмаи ягонаи ҳокимияти давлатӣ буда, онро бевосита ва ё ба воситаи вакилони худ амалӣ мегардонад.

Ифодаи олии бевоситаи халқ раъйпурсии умумихалқӣ ва интихобот аст…
Ҳеҷ як иттиҳодияи ҷамъиятӣ, ҳизбҳои сиёсӣ, гурўҳи одамон ва ё фарде ҳақ надорад, ки ҳокимияти давлатиро ғасб намояд.

Моддаи 8. …Мафкураи ҳеҷ як ҳизб, иттиҳодияи ҷамъиятӣ, дин, ҳаракат ва гурўҳе наметавонад ба ҳайси мафкураи давлатӣ эътироф шавад.

Моддаи 49. Интихоби Маҷлиси намояндагон ба таври умумӣ, баробар, мустақим ва бо овоздиҳии пинҳонӣ сурат мегирад…

Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи интихоботи Маҷлиси олии Ҷумҳурии Тоҷикистон»

Моддаи 7. Овоздиҳии пинҳонӣ

…Мудохила ба изҳори иродаи овоздиҳандагон манъ аст.

Моддаи 8-1. Мақом ва ваколатҳои нозирони миллӣ

Нозирони миллӣ дорои ҳуқуқҳои зерин мебошанд: …

- ҳисоби шумораи бюллетенҳои аз ҳисоб баровардашуда, бюллетенҳои дар қуттии овоздиҳӣ мавҷудбуда, ҳисоби овозҳои интихобкунандагонро дар шароите, ки ба мушоҳидаи ҷараёни ҳисоби бюллетенҳои овоздиҳӣ имкон медиҳад, мушоҳида менамояд;

- бо протоколҳои комиссияҳои участкавии интихобот оид ба натиҷаи овоздиҳӣ ва комиссияҳои ҳавзавии интихобот дар бораи натиҷаи интихобот шинос шаванд;

- аз қарор ва амали (беамалии) комиссияи интихобот ба комиссияи болоии интихобот ва ё суд шикоят намоянд;

- ҳангоми ҳисоби такрории овозҳои интихобкунандагон дар комиссияҳои дахлдори интихобот ҳузур дошта бошанд.

Моддаи 18. Узвият дар комиссияи интихобот

Узви комиссияи интихобот ҳангоми иҷрои ваколатҳояш бояд бетараф ва холис бошад…

Моддаи 42. Тартиби овоздиҳӣ дар интихоботи вакилони Маҷлиси намояндагон

…Ҳар як интихобкунанда худаш овоз медиҳад. Ба ҷои дигарон овоз додан мумкин нест.

… Додани бюллетенҳои иловагӣ ба интихобкунанда манъ аст.

Моддаи 58. Ҷавобгарӣ барои риоя накардани Қонун

Шахсоне, ки ба шаҳрванди Ҷумҳурии Тоҷикистон барои озодона истифода бурдан аз ҳуқуқи интихоб кардан ва интихоб шудан ва бурдани ташвиқоти пешазинтихоботӣ бо роҳи зурӣ, фиреб, таҳдид ё роҳи дигар монеъ мешаванд, инчунин аъзои комиссияҳои интихоботӣ, шахсони мансабдори мақомоти давлатӣ ва ҳизбҳои сиёсӣ, ки нисбати ҳуҷҷатҳои интихоботӣ ба сохтакорӣ роҳ медиҳанд ва овозҳоро қасдан нодуруст ҳисоб мекунанд, махфияти овоздиҳиро вайрон менамоянд ва ба дигар вайронкунии ин Қонун роҳ медиҳанд, мувофиқи муқаррароти қонун ба ҷавобгарӣ кашида мешаванд…

ПРЕЗИДЕНТИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН Э. РАҲМОНОВ

ш. Душанбе 10 декабри соли 1999
№ 856

(Воқиъан, дар Қонуни конститутсионии Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи интихоботи Маҷлиси олии Ҷумҳурии Тоҷикистон» калимаи «қитъа» ё ибораи «қитъаи интихоботӣ» ҳатто як маротиба оварда нашудааст (!) – дар ин мавридҳо аслан калимаи «участка» ё ибораи «участкаи интихоботӣ» (!!) оварда шудаасту халос. – М. М.).