Women in Islam (Cyr Persian)

Хушдор: Агар тоби шунидани суханони як шаккокро надоред, лутфан ин матлабро нахонед, чун бароятон ба гирифтории зехнии алиме табдил хохад шуд.

Шояд ин навиштахо эхсосоти бархе азизонро чарехадор кунад, аммо чун рох дар чахон якест ва он рохи ростист, умедворам накли далоилеро бар камин бо бузургворитон бибахшед.

Дар огоз аз тафсиру талкин худдорй мекунам ва оётеро аз сураи "Нисо" (Зан)-и Куръон шохид меоварам, то чойгохи зан дар китоби мукаддаси ислом бароямон равшантар шавад:

«Агар метарсед, ки дар бораи ятимон ба адолат рафтор накунед, бо заноне, ки барои шумо поку дилхохатон хастанд, издивоч кунед. Бо дуто ва сето ва чахорто. Агар метарсед, ки беъадолатй кунед, ба як зан ё ба канизакон иктифо кунед. Ин кор барои ин ки зулм накунед, бехтар аст. (3)»

«Худо дар бораи фарзандонатон ба шумо супориш мекунад, ки писар ду баробари сахми духтарро дорад.»

«Агар хама духтар ва беш аз дуто буданд, ду севуми ирс мутаъаллик ба онхост ва агар факат як духтар буд, нисфи ирс ба у мерасад."

Афроде аз занони шумо, ки муртакиби кори зиште шаванд, чахор шохид бар хатои онхо бигиред. Агар шаходат доданд, онхоро то вакти марг дар хона нигах доред ё ин ки Худо рохе барои онхо карор дихад. (15)»

«Ду марде аз шуморо, ки муртакиби кори зишт мешаванд (хамчинсбозй), бо азияту озор мучозот кунед. Агар тавба карданду корашонро ислох карданд, аз онхо сарфи назар кунед. Чун Худо тавбапазири мехрубон аст. (16)»

«Модаронатон ва духтаронатон ва хохаронатон ва аммахоятон ва холахоятон ва духтари бародарон ва духтари хохаронатон ва модархои разоъии шумо, ки ба шумо шир додаанд ва хохархои ширии шумо ва модарзанхоятон, ки дар хонаи шумо хастанд, дар сурате ки бо модари онхо хамбистар шудаед, бар шумо харом хастанд. Магар ин ки факат акд карда бошед ва хамхобагй анчом нагирифта бошад, чун дар ин сурат ишколе бар шумо нест.»

«Ба хотири ин ки баъзеро бар баъзе бартарй додаем ва ба хотири харче, ки мекунанд, мардон бар занон бартаранд (аз занон мурокибат мекунанд). Бино бар ин, занони солехи фармонбардор дар гиёби шавхаронашон хофизи он чи Худо барои онон хифз карда хастанд. Занонеро, ки аз нашуз (нофармонй)-и онхо метарсед, аввал онхоро насихат кунед, дар рахтхоб аз онхо канорачуйи кунед ва онхоро бизанед. Агар аз шумо итоъат карданд, дунболи рохе бар алайхи онхо нагардед. Чун Худо баландмартаба ва бузург аст. (34)»

Сураи «Ахзоб»

«Эй Пайгамбар, мо занонатро, ки махрияи онхоро додайи ва канизонатро низ ки Худо насибат карда ва духтаръаму ва духтаръамма ва духтардойи ва духтархолае, ки бо ту мухочират кардаанд, барои ту халол кардем. Ва зани муъминеро, ки худашро бидуни махрия ба Пайгамбар бибахшад, дар сурате ки Пайгамбар бихохад бо у издивоч кунад. Ин хукми охир факат ба ту ихтисос дорад, на ба муъминин. Мо медонем, барои муъминин дар мавриди хамсарон ва канизонашон чи дастуре додаем, то бар ту ишколе набошад. Мусалламан, Худо омурзанда ва мехрубон аст. (50)»

Дар «Аходис»-и Имом Бухорй (vol. Iv, p.91) накли кавле аз Мухаммад хаст, ки гуфтааст, дар шаби баъсат ба малакут “мутаваччех шудааст, ки сокинони дузах бештар аз зумраи занон хастанд”.


Мавзуъи сатр ё хичобро дар ду сураи Куръон мебинем: сураи “Ахзоб” ва бо тафсили бештар дар сураи “Нур”:

و َقُل لِّلْمُؤْمِنَاتِ يغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَيحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَلَا يبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَلْيضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيوبِهِنَّ وَلَا يبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبَائِهِنَّ أَوْ آبَاء بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنَائِهِنَّ أَوْ أَبْنَاء بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِى إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِى أَخَوَاتِهِنَّ أَوْ نِسَائِهِنَّ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيمَانُهُنَّ أَوِ التَّابِعِينَ غَيرِ أُوْلِى الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ أَوِ الطِّفْلِ الَّذِينَ لَمْ يظْهَرُوا عَلَى عَوْرَاتِ النِّسَاء وَلَا يضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيعْلَمَ مَا يخْفِينَ مِن زِينَتِهِنَّ وَتُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعًا أَيهَا الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ

«Ва ба занони боимон бигу дидагони худро фуру банданд ва покдоманй варзанд ва зевархои худро ошкор нагардонанд, магар он чи табъан аз он пайдост. Ва бояд русарии худро бар гардани хеш андозанд ва зевархояшонро чуз барои шавхаронашон ё падаронашон ё занони худ ё канизонашон ё хидматикорони мард, ки (аз зан) бениёзанд ё кудаконе, ки бар авратхои занон вукуф хосил накардаанд, ошкор накунанд ва похои худро накубанд, то он чи аз зинатхошон нухуфта доранд, маълум гардад. Эй муъминон! Хамагй ба даргохи Худо тавба кунед. Умед, ки растагор шавед.»

وَ الْقَوَاعِدُ مِنَ النِّسَاء اللَّاتِى لَا يرْجُونَ نِكَاحًا فَلَيسَ عَلَيهِنَّ جُنَاحٌ أَن يضَعْنَ ثِيابَهُنَّ غَيرَ مُتَبَرِّجَات بِزِينَة وَ أَن يسْتَعْفِفْنَ خَيرٌ لَّهُنَّ وَ اللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ

«Ва бар занони азкоруфтодае, ки (дигар) умеди заношуйи надоранд, гунохе нест, ки пушиши худро канор ниханд, (ба шарте, ки) зинатеро ошкор накунанд ва иффат варзидан барои онхо бехтар аст ва Худо шунавои доност.”

Холо бибинем, ки шаъни нузули ояи 30-и сураи “Нур” чи будааст. Ба истинод ба Имом Бокир дар ин бора омадааст:

“Чавоне аз чамоъати Ансор дар шахри Мадина бо зане рубару шуд. Дар он замон занон пушиши сари худро пушти гушхои худ меандохтанд (дар натича, баногуш ва гардани эшон ҳувайдо буд). Вакте зан аз канори вай гузашт, чавон сарро ба акиб баргардонд ва хамчунон ки рох мерафт, вайро назора мекард ва вориди кучае шуд ва дар холе ки ба пушти сари худ нигох мекард, ба рохи худ идома дод, ки сураташ ба устухон ё тиккаи шишае, ки аз девор берун зада буд, бархурд кард ва шикаст. Вакте он зан аз назараш махв шуд, нигох кард ва дид, ки бадан ва либосаш хунин шуд. Ва гуфт: Ба Худо савганд, хидмати Расули Худо мерасам ва уро аз ин масъала хабардор мекунам. Пас хидмати Расули Худо шарафёб шуд. Паёмбар аз холи вай чуё шуд ва у чараёнро ба иттилоъи он чаноб расонд. Пас Чабраил нозил шуд ва ин ояро овард».

Ин хам калофи дарозест, ки метавон соъатхо дар борааш гуфту навишт. Вале шаъни нузули он чолиб аст. Нахваи бастани русарй миёни занони чохилия дар ин тафсир ба нахваи ороиши сари бештари бонувони точик шабохат дорад, ки русариро аз пушти сар мебанданд. Ман то кунун касеро надидаам, ки бо дидани зане инчунин сари худро хуншор карда бошад. Чун мо ба ин навъи пушиш ху гирифтаем. Ва агар касе бо гузори хар зане ба ин шакл шахваташ барангехта шавад, бояд хатман дар мавриди саломати равонаш тардид кунад.

Холо дар Фарангистон. Мардхои фарангиро наметавон ба номардй муттахам кард, албатта, ки бо дидани зане зебо ба у дубора назар накунанд. Вале андак мавридеро метавон дид, ки пушиши зане касеро ба маталак гуфтан ба он зан водорад. Озодии зан дар мавриди пушиш як амри пазируфташуда ва табиъист. Мутмаиннан, сохтори магзашон аз мо мутафовит нест, аммо дидгоххои фархангишон табакабандии хоссе дорад ва медонанд, ки масалан, катор бошгохи шабона нест, ки бо духтарон лос бизанй. Тахарруки чинсй дар кучаву хиёбонхои Фаранг замоне рух медихад, ки тараф аз кишвари бастае омада бошад ё ба истилохи мардумй, нодида бошад. Ин як пахлуи мавзуъ аст.

Аммо эътирози ман ба эъмоли дидгоххои мардон бар занон аст ва кафасй кардани иродаи занон. Занхо, ки бузургтарин вазифаи башариро анчом медиханд, ба андозаи мардхо хиради онро доранд, ки чи гуна рафтор кунанду чи гуна либос бипушанд. Чаро мо бояд ба ин пиндори галат бошем, ки мардхо бояд ин чомеъаро кунтрул кунанд? Чаро фикри баробарй бо зан моро битарсонад? Чаро хамзистии шоиста ва боэхтиром бо занон муяссар набошад? Агар зан бо иродаи худ тарчех медихад хичоб бипушад, чаро монеъи у шавем? Ва агар боз хам у хост хичобашро канор бигзорад, чаро уро ба беъиффатй муттахам кунем? Ба ёди достони Эрач Мирзо уфтодам дар бораи зани мухаччабае, ки бо ин ки дар паскучае бо як мард амали чинсй анчом дод, боз хам хушхол буд, ки хичобашро хифз кардааст. Чи басо занони бехичобе, ки аз иффати бештар бархурдоранд ва чи басо мухаччабахое, ки аъмоли мармузи чинсй барояшон фикри музохим (навязчивая идея) ва укда шуда ва зиндагиашонро махдуш кардааст.

Кутохи калом, мард метавонад ба хамсари худ дар бораи пушишаш назар бидихад, хамон тавре ки зан мекунад. Аммо хакки маънавии тахмили як пушиши вижа бар занро наметавонад дошта бошад.

Happy 8 March! Happy? (Persian)

Шараре дар нигохи ту ба ман наметобад,
Ки бо шарораи калбам чахон бисузонем.
Дили нопоки ситамкор пора-пора кунем,
Шамъи хомуши туро боз барфурузонем.

شرری در نگاه تو به من نمی تابد
که با شراره قلبم جهان بسوزانيم
دل ناپاک ستمکار پاره پاره کنيم
شمع خاموش تو را باز برفروزانيم

The Women's Question (Cyr Persian)

Чанд руз пеш (020308)дар Бритониё рузи Модар буд, ки аз айёми мазхабист ва хар сол пешу акиб мешавад. Имсол он такрибан бо 8-морс мусодиф шуд.

Давру барам азизоне нестанд, ки барояшон яке аз фароизи мардони шуравиро адо кунам. Ростй, аз Шуравй агар хич чиз хам ба ёдгор намемонд, хамин рузаш хам мояи дилдорй буд.

Дар сарзамине, ки «занро бизан; агар намурад, сахттар бизан!» (ин хам як фурмули мазхабист) ба вуфур ба гуш мерасад, дар хамин як руз муштхои гирехшуда, пеш аз ин ки бар фарки зан фуруд ояд, тааммул мекунад. Дар хиттае, ки дар васфи зан гуши замонаро пур карда ва шояд хич сарзамини дигаре ин кадр хадиси зебоиву чамоли чинси латифро нагуфтаву нашунида бошад, зан аст, ки лутфи андак мебинад. Дар кишваре, ки бори рузгораш ба души занхо уфтода, аммо ачре барояшон намерасад, ин руз бехамтост.

Як дусти хубам яке-ду руз пеш навишта буд: Бо ин ки худуди шаст дарсади чамъияти Точикистонро занон ташкил медиханд, дар Мачлиси Намояндагон танхо 18 дарсад зан хастанд ва дар Мачлиси Миллй 12 дарсад. Ин омор дар Точикистон камтар маънй медихад. Хатто агар дар хар ду мачлис хам 60 дарсадй занон хузур доштанд, боз хам авзоъ бехтар аз ин намешуд. Чун вазъияти зан маълули фарханги мардсолори мост, ки дар вучуди так-таки мо, чи марду чи зан фазои фарохеро ишгол кардааст.

Худи занон дар мавориде бештар аз мардон мураввичи ин фарханги галатанд ва худро кехтар аз чинси музаккар мебинанд ва ситами мардро як чизи табиъй ва хатто зарурй медонанд. Бо ин ки бори рузгор хам ба душашон уфтодааст, хануз муътакиданд, ки факат шонахои мард аст, ки метавонад бурдбор бошад. Дар холе ки солиёни ахир иктидори занро ба намоиш гузошт ва дидем, ки зан хам дар хадди мард ва хатто бархе бехтар аз мард тавони анчоми корхоеро доранд, ки мо мекунем. Мантикан дигар бояд решаи он фарханг бихушкад. Вале зохиран хануз хам фурсаташ фаро нарасида ва ломасаб чонсахт аст.

Бархе аз навиштахои расонахо ва пажухандахои Гарб дар бораи занро мурур мекардам, аз солиёни пеш, то бибинам ру ба рохем ё ру ба чох. Дар соли 2000 як пажухишгар навишта: «Шумори физояндаи занон, ба вижа берун аз шахрхои умдаи Точикистон, хичоби исломиро риъоят мекунанд, харчанд дидани зане, ки комилан мастур бошад, як амри нодир аст. Хамчунин ба таври рузафзун мушохида мешавад, ки мардон дидгоххои худ дар мавриди мавозини исломро бар занон тахмил мекунанд. Шуморе аз занони чавон дар Душанбе хам акнун русарй доранд, чун аз хушунати мардони чавон бим доранд. Занон акнун осебпазиртаранд, ба ду иллат. Нахуст ин ки химояти давлат аз онхо заъифтар шуда ва дуввум ин ки дар бисёре аз маворид худи занхо аз хукукашон дар шариъати исломй огох нестанд ва наметавонанд бар мабнои усули ислом аз хукуки худ дифоъ кунанд.» (Women and Gender Relations in Tajikistan, Jane Falkingham, April 2000).

Дар ин хашт сол чизе тагйир карда? Оре. Бадтар шуда. Дар холе ки дар Чумхурии Исломии Эрон бо вучуди султаи даступогири мазхабй шумори занони донишчу дар донишгоххо 65 дарсад шудааст. Пеш аз инкилоб ин ракам давру бари 35 дарсад буд. Яъне огохии физояндаи занон ин оморро дуруст воруна кардааст, ба суди занхо. Тавре ки макомоти давлатй нигарон шудаанд ва аз Ахмадинажод хостаанд, ки чорае биандешад ва чилави вуруди фаваронии занхо ба донишгоххоро бигирад. Таъаччуб нахохам кард, агар фардо (фардои фарзй) хатто рахбари Эрон хам зан шавад. Чун аксарияти бузурге аз занони Эрон бандхои зехнии худро шикастаанд ва талош мекунанд аз зулму ситам ба куллй рахо шаванд.

Холо бибинем расонахо дар бораи вазъияти зан дар солхои наздиктар ба мо чи навиштаанд:

«Хушунати хонаводагй дар Точикистон бедод мекунад. Мизони худкушй афзоиш меёбад. Шахноза, яке аз донишчуёни точик мегуяд: «Далели он инзивои беш аз хадди занхост. Агар занеро дар хона кутак бизананд (лату куб кунанд), у касеро надорад, ки бо у дарди дил кунад. Ачаб нест, ки занхо навмеду афсурда мешаванд ва дар бархе маворид касди худкушй мекунанд.» Мутарчими мо Таня бо ин суханон мувофикат карду гуфт: «Зан дар Точикистон эхтироме надорад. Ману хохарам бо фарзандонамон дар охири хафта рафта будем пикник ва як гурух мардон ба мо хамла карданд. Одамони атроф факат истода буданду тамошо мекарданд. Хохари ман баъд аз он ходиса ду мох дар бемористон буд.»
(Tough Life for Tajik Women, Rachel Ellison, BBC, Tajikistan, 23 July 2005).

Мумкин аст ин гузориш ба 33 забони Би-Би-Си баргардон ва барои даххо кишвари чахон пахш шуда бошад ва барои садхо хазор тан аз фарханги мо чунин тасвиреро ба даст дода бошад. На, 33-то холост. Он хамон Би-Би-Си 43 бахши забонй дошт.

Агар барои хич касу хич чизе хакки такаддус коил набошем, шояд боз хам Модар мустасно бошад. Яъне мукаддастарин мавчуди руи Замин дар Точикистони мо инчунин хол дорад. Зане, ки номи у бо «зиндагй» хамреша аст (дар холе ки «мард» аз «мурдан» меояд ва ба маънои «миро»-ст. Албатта, дар гузашта «мард» ба маънои «инсон» буда ва хар инсоне мирост. Дар забонхои бостонии эронй барои маънои мард аз вожаи «нара» кор мегирифтанд. Аммо пайванди миёни «женщина» ва «жизнь»-и русй ва «мард»-и мову «смерть»-и русй ва «marido»-ву «morir»-и испониёйи ба маънои «шавхар» ва «мурдан» хам кобили мулохиза аст).

Пас дар остонаи Рузи Зан ва Модар таманное дорам, ки завлонахои зехнии так-таки зояндагони миллат бишканад ва хама гом бар пайрохаи талошу мучохидат бигзоранд. Сарнавишти миллат то андозаи зиёде банди хамин монеъ аст. Тамоми кишвархои Фаранг танхо замоне ба холати кунунии худ расиданд, ки занон дар инкилоби санъатй далерона вориди майдони омузишу кор шуданд ва дар баробари мардон карор гирифтанд. Нируи тавлидоти зехниву чисмии Фарангистон якбора ду баробар шуд ва ин кишвархоро ба осмони тараккй савк дод. Занхо то хадди зиёде мухтори сарнавишти худ шуданд. Дар авоили садаи бист хич як аз ин кишвархо хам ба занон хакки раъй намедоданд. Холо занонашон ба болотарин макомхои рахбарй мерасанд (мисли Тотчеру Меркел; Омрико хануз вопасмонда аст). Наметавон иддаъо кард, ки занони фарангй дигар мушкиле надоранд. Аммо тафовути чойгохи занони ин чо ва занони Точикистон аз замин то ба Парвин аст. Ва агар фикр мекунед «одобу русуми динию миллиро бояд хифз кард», метавон аз занони Эрон дарси ибрат гирифт, ки бо хамон одобу русум калби охундхоро ба ларза афкандаанд. Сари ин мавзуъ борхо метавон баргашт. Пас ба умеди дидор.

Пайнавишт: Талош кардам наворхои видеуйии ин хафта хам хатталимкон вижаи занон бошад.

Tajiks Feeding Russian Fascism (Cyr Persian)

Навиштаи имрузи Точвар боз хам андешабарангез буд. Юрий Лужков – шахрдори Маскав хам парда аз танаффури кавмиаш бардошта ва ошкоро ба точикон тавхин раво дидааст. Ба гуфта у, Маскав бояд махалли бехтаринхо бошад, на танхо точикон. «Точикон» дар ин чумла дар баробари «бехтаринхо» ба маънии «бадтаринхо» ба кор рафтааст.

Замоне буд, ки узбакхо бахонае намеёфтанд, то точикхоро кахрамони музхики латифахошон бикунанд ва товони латифахои точикиро биситонанд. Акнун аз бори «кахрамонй» душхои мо уфтодааст. Ба вижа вакте ки дар бозорхои Маскав бор мекашем.

Бегумон, Точвар дуруст мефармояд, ки микдори зиёде аз хисси точикситезй дар Русия аз суханони давлатмардони он кишвар сарчашма мегирад. Вале ичоза бидихед ин бор мавзуъро воруна матрах кунем.

Фарзро бар ин бигзоред, ки Русия даргири ошубхои сиёсию ичтимоъии шадиде шавад ва ба далели «пайвандхои ногусастанй»-и Точикистон бо абаркудрати мудоми мо селе аз панохчуёни бечораву бекори он кишвар ба сарзамини мо сарозер шаванд. Занхои худро дар рустохояшон рахо кунанд ва бо занони точик издивоч кунанд. Авзоъ дар Русия тадричан одитар шавад. Русхои фирорй андак-андак ба кишварашон сар бизананду дубора ба таври мавсимй сари хонаву зиндагии точикишон баргарданд. Фурсатхои шуглиро ба рохатй аз точикон бигиранд. Ва мутмаин бошед, чои онхо дар бозор нахохад буд. Чун дар Точикистони бегонапарвар бо забони русй, ки хамчунон роичтарин забони расмист, метавонанд умури Рахмонро низ бигардонанд. Оё дар Точикистон хисси русситезй авч нахохад гирифт? Ё боз хам мо муваффак мешавем мехмондории устурайимонро хифз кунем ва русхоро сари чой-чаппотимон бихонему зиёфаташон кунем?

Агар муваффак шавем, пас мо гурури миллй надорем. Яъне агар ичоза бидихем рус дубора дар дору надори мо ба таври физикй даст дошта бошад, пас мо аз ирки миллй бебахраем. Агар карор аст русситезй авч бигирад, пас дар тагйири маънои точик дар Русия боз хам мачбурем худамонро гунахкор бидонем.

Вакте киштй гарк мешавад, тамоми ганду гарди он якбора ба хаво мехезад. Пас мо то чи андоза гардолуд будаем, ки ин хама гандро ба намоиш гузоштем! То чи андоза бемоя будаем, ки бопоягии хуввиятамонро ошкор кардаем. Афродеро дар фурудгохи Маскав мебинем, ки навиштахои дару деворро намефахманд ва дунболи як одами «басаводи калладор» мегарданд (ангор каллаи худашон кучо рафта), то барояшон эъломияи гумрукро хонапурй кунад. Дуруст аст, ки русй забони бегона аст ва набояд аз хамаи точикон интизор дошт, ки онро бидонанд. Вале точике, ки бо касди кору зиндагй ба Русия сафар мекунад, то кай мехохад суроги «басаводи калладор»-ро бигирад, чои ин ки бибинад каллаи худаш кучо гуму гур шуда?

Як чеги вахшиёнаи хонуми гумрук тудаи азиме аз точикони низорро ба сукут вомедорад ва хама мисли кудакони дабистонй ба пич-пич меуфтанд. Як бор, ки шохиди ин холат будам ва баландтар аз хонуми гумрукй фарёд кашидаму доду бедод рох андохтам, нахуст, гумкури Русия дигар бо мо ситеза накард, сониян, точикони худамон гумон карданд, ки ман русам ва ба русии шикаста-баста ба ман сипос гуфтанд. Ангор дифоъ аз хукуки хаккаи башарй корест, ки танхо як рус аз паси он бармеояд.

Вакте аз Душанбе чори ориёйи мезананд ва дар Маскав «точик» дуруст мутазодд (антоним)-и «ориёйи»-ст, чаро русхо бо мо рударвосй ё хотирбинй кунанд? Маънои вожаи «ориёйи» бонангу ору нажода аст. Оё бо нидои «эй таджик!» сар поин андохтану ба хидмат давидан нишонаи нангу ор аст?

Танхо точикон набуданд, ки киштишон гарк шуд ва талош мекунанд акнун коике бисозанд. Гурчихо, арманихо ва озарихо хам буданд. Чаро чехраи ин аквом дар Русия махдуш нашуд? Чаро эхтироми русхо ба нангу ори гурчихо тагйир накард? Ин факат дар сатхи тудахо нест. Гурчистону Арманистону Озарбойчон хар кадом барои Русия ададе махсуб мешавад ва аз онхо хисоб мебарад. Чаро? Чун сарватманданд ва аз ин ру мухтор? Вале Гурчистони факиру бечора, ки ахруми гозаш хам дар дасти Русия аст, солхост сар фуруд намеоварад. Русия кимати гози содиротиашро ду баробар кард, воридоти обу шаробашро мамнуъ кард, шахрвандони гурчиро савори хавопаймохои домкаш карду бозпас ба Тифлис фиристод… Саакашвили аз аспи гайраташ пиёда шуд? Нашуд. Пас чи гуна русхо ба як чунин миллате арч нагзоранд?

Вакте русхо дар рестурони бошукухи «Шиш-Беш» дар калби Маскав менишинанд ва аз калёнхои дарозаш дуд дармекашанду ба перомун нигохе меандозанд, бо хавас сар такон медиханду мегуянд: «Вот народ! Молодцы, гардаши! У Азербайджана очень высокая культура!» Хамон фарханги эроние, ки они мо хам буд ва дар зулмати сарнавиштамон пинхон шуд.

Вакте арманихо номхои хонаводагии эронии «-иён»-ро вориди сахнаи синемову теотр ва сафхаи телевизюн мекунанд, русхо чаро онхоро дар хадди «точик» поин биёранд? Вакте ки катли як донишчуи арманй дар Маскав боъис мешавад чамъияти арманихои пойтахти Русия мустакиман ба дидори Лужков бираванд ва рузи 19 феврийе муваффак ба дидор бо у ва дастёронаш шаванд, чи гуна Лужков чуръат кунад, ки номи онхоро бо беэхтиромй ба забон биёрад? (Gazeta.ru)

Садхо точики мо дар Маскав ва шахрхои дигари Русияи фошистй кушта мешаванд. Вокуниши давлати фохираи Рахмон барои хамагон, аз чумла котилон, ки авбош унвон мешаванд, равшану мубархан аст: сукути бардавор. Гузашта аз он, оё чамъияти азим, аммо парешони точикони Маскав як бор икдоми мушобехи ибтикори арманихоро анчом додаанд? Оё агар Лужков хамин суханонро дар бораи арманихо гуфта буд, онхо мисли точикхо хомуш мемонданд?

Дар натича назархое ба монанди дидгохи Катя аз корбарони mail.ru ривоч пайдо мекунад, ки нусхаи бепардатари суханони Юрий Лужков аст:

"Эх, армяне и грузины - это цивилизованный народ, интеллигентные, а главное православные! Я под "хачьём" подразумевала чучмеков из туркменистана и прочих чуркестановских стран, именно они заполоняют своим многочисленным поголовьем всё свободное пространство городской среды. Это просто возмутительно, я говорю на полном серьёзе, они так сильно наводнили наш город, что соберись они все против нас (а они могут) - они повырезают всех православных!" (mail.ru)

Ночорй метавонад хар касеро ба водии эхтиёч бикашонад. Аммо агар руху гурури миллй дар синахо мурда бошад, ба рузе мерасем, ки имруз дар Маскав расидаем. Пас далели аслии ин ки сиёсатмадорони фошисти рус ба таври рузафзун танаффури худ аз точиконро баён мекунанд, хамин мурдагии рухи ориёйи дар синахои холии мост. Далели дигар бесаводии тудахоест, ки бидуни кучактарин омодагй ба Русия мераванд ва пасттарин корхои кобили тасаввур ва пасттар аз онро анчом медиханд. Ва далели севвум хисси худкехтарбинй ё укдаи хакорат дар баробари рус ва милали гайр аст, ки хатто ба гузи як майхораи хиёбонии Маскав хам гох лаббайк мефиристанд.

Kremlin Awaiting Mr Bear (Cyr Persian)

Расули Шодон, Маскав
tajikistanweb.com

Кобили пешбинитарин раъйгирй дар Русия аз замони фурупошии Иттиходи Шуравй то кунун огоз шуд . Мардум пои сандукхои раъй мераванд, то ба раёсати чумхурии Дмитрий Медведев машруъият диханд. Пирузии Медведевро химояти ошкори раисичумхурии кунунй ва назарсанчихои ахир мусаллам кардааст . Бино ба назарсанчихо, худуди 75 дарсади чамъият аз вориси баргузидаи Путин химоят мекунанд.

Медведев се ракиб дорад, ки ба бовари коршиносон, хич кадом дар ин ракобат барои у хатари вокеъй ба шумор намеоянд. Хатто худи ракибони у – Геннадий Зюганов, рахбари хизби ру ба заволи Кумунист; Владимир Жириновский, рахбари хизби фавкимиллигарои Либерол Демукрот ва Андрей Богданов, чехраи ношиноси сиёсй – дар мавриди пирузии худ хеле мутмаин ба назар намерасанд. Номзадии нахуствазири пешин Михаил Косянов радди салохият шуд. Кумисиюни марказии интихобот муддаъист, ки шуморе аз имзохои чамъовардаи у такаллубй будааст.

Номзадии Гарри Каспаров, яке дигар аз мухолифони сарехуллахчаи Кремлин низ вориди баргахои раъй нашуд, чун хаводорони у ичоза надоштанд барои баргузории нишасти илзомии пешбарии номзад толореро ичора кунанд. Эътилофи «Русияи дигар», ки Каспаров аз рахбарони он аст, касд дорад дар эътироз ба «интиколи гайриконунии кудрат ба Дмитрий Медведев» рузи душанбе дар саросари Русия даст ба рохпаймойи бизанад. Намоишхои эътирозии пешини ин эътилоф дар гузашта аз суи пулиси Русия пароканда шуда буданд.

Александр Коновалов, тахлилгари умури сиёсй дар Маскав, мегуяд: «Номзадхои мухолиф ба духтарони раксандаи канори як овозхони поп дар руи сахна мемонанд. Хузури онхо дар пасманзари сахна тамошои онро хушояндтар мекунад.» ("Russia’s Election Laws Favor Kremlin Candidate", VOA, 01 March 2008).

Созмони Амният ва Хамкории Урупо аз эъзоми нозирони интихоботй худдорй кардааст. Ба навиштаи хабаргузории Ассошиэйтед Пресс, ин созмон муътакид аст, ки махдудиятхои эъмолшуда тавассути макомоти Русия имкони анчоми назорате шоистаро салб кардааст.

Ин интихобот нуфузи густардаи Владимир Путин дар сиёсатхои Русияро хифз хохад кард, чун бо интихоби Медведев ба макоми раёсати чумхурй Путин нахуствазири у хохад шуд. Ин мухимтарин омили суъуди Дмитрий Медведев дар чадвалхои назарсанчист, бо ин ки дар гузашта у хеле шинохташуда набуд. Ва хузури хамин омил ракибони Медведевро такрибан ба куллй халъи силох кардааст.

Пруфесур Дмитрий Шушарин, коршиноси масоили Русия дар Маскав , дар гуфтугу бо Родю Замона (Омстердом) гуфт : « Интихоботи рузи якшанбе бетафовутии мардуми Русия дар мавриди раисичумхурии ояндаашонро нишон медихад. Чун ба эътикоди мардум, хатто агар окои Медведев раисичумхурй шавад, боз хам Русияро Владимир Путин рахбарй хохад кард.»

Бархе дидгохи дигар доранд. Рузномаи Daily Telegraph- и чопи Ландан дар гузорише вижа менависад: «Бо ин ки окои Путин аз маркази кудрат фосилаи чандоне нахохад гирифт, нишонахое хокй аз он аст, ки окои Медведев намехохад ба арусак (лухтак)-и окои Путин табдил шавад.» Ин рузнома бо истинод ба суханони Медведев дар хафтаи гузашта менависад: « Русия чашмандозе васеъ ва дар айни хол мушкилоти кобили мулохизае дорад. Як чунин давлатро метавон танхо бо раёсати чумхурии кавй идора кард, сарфи назар аз ин ки чи касе дар чи даврае ин курсиро дар Кремлин ишгол кардааст.»

Конуни Асосии Русия макоми нахуствазириро тобеъи раёсати чумхурй медонад. Аммо Владимир Путин аз хамин холо талвехан ишора кардааст, ки нахуствазирии у аз нахуствазирии кунунй мутафовит хохад буд. Гузориш шудааст, ки Путин дар макоми нахуствазирй аз ихтиёроте бештар дар заминаи хатти машйи низомй, хоричй ва амниятй бархурдор хохад буд. Аз суи дигар, камтачрубагии нисбии Медведев дар сиёсатхои дохилй ва байнулмилалй уро ба химоят ва забардастии Путин вобаста хохад кард. Ба эхтимоли зиёд, хамин омил Владимир Путинро барангехт, ки як муъовини камтар шинохташудаи нахуствазир ва раиси ширкати инхисории Гозпрумро вориси тахти худ баргузинад.

Дар вокеъ, бад-ин гуна Путин метавонад пурзуртарин давлатмарди кишвар бокй бимонад. Дар сурати истеъфои ногахонии Медведев Путин дубора ба курсии раёсати чумхурй боз хохад гашт ва аз ин рох монеъи конуниро пушти сар хохад гузошт, ки ба касе ичоза намедихад се давраи пайихам ба макоми раёсати чумхурй мунтахаб шавад. Худи Путин хам эхтимоли бозгашташ ба Кремлин дар ояндаро рад накарда ва касди худ барои эъмоли нуфуз бар ворисашро низ пинхон накардааст. Руи ин хисоб, гумон намеравад хатти машйи Русия дар баробари Осиёи Миёна барои чандин соли дигар мавриди бознигарии чиддй карор бигирад.

http://tajikistanweb.com/030208_ruselex_cyr.html

Light-Search in The Dark (Persian)

Дар синаи сиёхй мо ташнагони нурем
در سينه سياهی ما تشنگان نوريم

Бо дидахои бино хамтои кавми курем
با ديده های بينا همتای قوم کوريم

Агёр пар гушуданд, хошо ба носабурй!
اغيار پر گشودند. حاشا به ناصبوری!

Бандем кунчи зиндон, азбаски мо сабурем.
بنديم کنج زندان از بس که ما صبوريم

Парвардагони партав дар умки чохи Юсуф
پروردگان پرتو در عمق چاه يوسف

Рохе кучо биёбем? Не муру не туюрем
راهی کجا بيابيم؟ نی مور و نی طيوريم

Аз рашк заъфаронй, аз хашм аргувонй
از رشگ، زعفرانی، از خشم، ارمغانی

Чун мум мегудозем, чун об дар убурем.
چون موم می گدازيم، چون آب در عبوريم

Аз суги мо фирорист Яъкуби масти ишрат
از سوگ ما فراری است يعقوب مست عشرت

Дар дидаи хумориш як галлаи сутурем
در ديده خماريش يک گله ستوريم

Имрузи мо муъаммост, дирузи мо фаромуш
امروز ما معماست، ديروز ما فراموش

Химмат хамин бошад, фардо ба зери гурем
همت همين باشد، فردا به زير گوريم

Фарёди рустамона аз нои мо нахезад
فرياد رستمانه از نای ما نخيزد

Парвои хам надорем, мутеъу бегурурем
پروای هم نداريم، متيع و بی غروريم

Аз куллахо расидем то пиллахои зиндон
از قله ها رسيديم تا پله های زندان

Чун бардахои хаста дар чанги хирси бурем.
چون برده های خسته در چنگ خرس بوريم

Бозори душманонро обод менамоем
بازار دشمنان را آباد می نماييم

Вайронаи ватанро бинандагони курем.
ويرانه وطن را بينندگان کوريم

Шуре ба синахо нест то шарри мо бипошад
شوری به سينه ها نيست تا شر ما بپاشد

Як тикка санги сахтем, як коса оби шурем.
يک تکه سنگ سختيم، يک کاسه آب شوريم

Hurray! We'll Have an Ombudsman! (Cyr Persian)

Мачлиси Намояндагони Точикистон рузи чахоршанбе (27 феврийе) конунеро дар бораи «мудофеъи хукуки башар дар Чумхурии Точикистон» ба иттифоки оро тасвиб кард. Зариф Ализода (пайравй аз раисичумхур дар заминаи тагйири номи хонаводагй чашмгир аст), мушовири давлатии Рахмон дар умури сиёсати хукукй ва намояндаи Рахмон дар мачлис гуфт, ки ин мудофеъи давлатии хукуки башар тавассути раисичумхурй барои панч сол мансуб мешавад ва номзадии уро Мачлиси Намояндагон таъйид мекунад (ки хатман хохад кард). Сипас ин око (ба эхтимоли зиёд око хохад буд) дар хузури намояндагони мачлиси суфло савганд ёд мекунад.

Чашму гуши давлат дар заминаи хукуки башар бояд бештар аз 35 сол ва тахсилоти олии хукукй дошта бошад. Тибки конун, як нафар ичоза нахохад дошт беш аз ду бори пайихам ба ин маком баргумошта шавад. Вале оё конуне барои болоихо хаст, ки кобили тахаттй набошад?

Ализода макомоти давлатро бо ин суханон тарсонд, ки «намояндаи давлат дар умури хукуки башар аз ихтиёроти васеъе бархурдор хохад буд ва кормандони давлат сарфи назар аз макоме, ки доранд, муваззафанд дар сурати дархости у билофосила уро ба хузур бипазиранд.»

Худи раисичумхурй шомили «кормандони давлат» намешавад, мешавад?

Танхо Мухйиддини Кабирй буд, ки назми мабхуткунандаи мачлисро андаке ба хам зад ва пешниход кард, ки ин маком интихобй бошад, на интисобй. Дигар намояндагони мачлис ба Кабирй чап-чап нигох карданду бо фишори мухкаму котеъона руи дугмаи «мухолиф» пешниходашро рад карданд.

Кабирй хам ночор шуд ба тарафдорй аз тархе, ки хостори ислохаш буд, раъй дихад. Ба таъбири точикй, дар шахри якчашма як чашмашро мухкам баст. Дар натича, тархи пешниходй бо хамаи 60 раъйи намояндагони хозир пазируфта шуд.

Кадом як аз атрофиёни рахбар бекурсй монда буд? Хуб, сипос мар Худойро, барои у хам як курсй сохта шуд. Нарму гарм бо замонати дах сол бурдбории хамли чуссае бузург.

Ачаб нест, агар фардо мо, веблогистонихо, тавассути хамин макоми чадид ба накзи хукуки рахбари муъаззам ва озору азияти хамрохони сарсупурдаи у муттахам шавем. Охир, давлат хам сипар мехохад.

She'rdoost on Youtube

A courtesy of Youtube's Behzad70:

Seeking the light at the end of the tunnel

Our prolonged discussion with Tojvar is reaching essential points. First we tried to fathom out what was going on and where we stood with listing all our failures. Then we tried to find their root causes. And now the wise man is directing us towards finding out possible solutions for our most basic calamitious problems. Below is my latest comment:

Чашмбарохи дидгоххои азизон будам, то вокеъан сазовори иттихоми пургуйи нашавам. Аммо бо чуръате, ки аз даъвати шумо ба бахс ёфтам, дубора ба зери навишта баргаштам.

Бузургтарин ормоне, ки хар фарди дилсузу равшани чомеъа ин рузхо дорад, шояд хамбудй ва якпорчагии мо бошад. Моро хар мушту лагаде, ки аз пасу пеш мерасад, ба далели занчираи азхамгусехтаи миллист. Дар навиштаи пешин хам ба ин ишора доштам, ки пахновартарин густараи манофеъи мо голибан нохияи мост.

Хелехо шояд хабар надошта бошанд, ки шумори зиёде аз хамкавмони мо дар он суи об бо дидаи умед ба мо нигох мекунанд. Лахазоте пеш як дусти точикам, ки 17 сол аст бисоташро аз Афгонистон чамъ кардаву дар Лус-Ончелес густарда, ба ман гуфт: “Даст ёфтани Точикистон ба Хироту Кобулу Мазор шояд содатар аз пас гирифтани Самарканду Бухоро бошад.” Ман парвози мурги хиёли уро сутудам, ки мо дар чи мархилае гир кардаему у ба чи меандешад. Шояд кафтори тамаъ чашми моро ба самти Самарканду Бухоро мекашад. Вагарна хамин чанд тикка кухсор хам, ки ба мо расида, канори хам намегунчанд. Хай доранд ба хам месоянд, то барои худ фазои фарохтаре боз кунанд ва тарафро ба тангнои тангтаре биронанд. Вале то сухбат аз Самарканду Бухоро мешавад, бо як садо фарёд дармеорем, ки “Самаркарду Бухоро, ба Худо, моли ман аст!”

Агар Самарканду Бухоро, ба Худо, моли шумост, чаро Гарм набошад, чаро Кулобу Хучанд на, чаро Ванчу Масчох на, чаро Мургобу Файзобод на?.. Чаро он чиро, ки дорем, ба чашми кам мебинем? “Чашми кам” таъбири нарму беозоре буд аз хусумате, ки каблан дар размгох, сипас дар базмгох ва акнун дар хазмгох ба намоиш гузоштему мегузорем. Хазми хакку хукуки мардум, ки аз бас бо шитоб балъидем, ба сахтй гувориш мешавад.

Магар замонате хаст, ки пас аз даст ёфтан ба нигинхои рабудашуда (С, Б) онхоро хам ракиби худ надонем ва ба чони онхо низ дар науфтем? Чи бирасад ба хамкавмони дуруфтодаамон дар Балху Кобулу Хирот, ки ин рузхо мачбуранд хории итоъат ба диктаи чанд бегонаи девсиратро тахаммул кунанд. Онхо барои мо “афгон” шудаанд, дар холе ки дар вучуди бисёре аз онхо дурахши фарри порсию эронй, яъне точикиро бештар мебинам.

Пас мархилаи нахуст, истехкоми миллат аст ва дарки ин мухим, ки миллати мо факат 7 милюни хоки кучаки мо нест. Ба маротиб фаротар аз он. Манзур ин нест, ки бедиранг марзхои сиёсиро бо белу куланг дур афканем. Балки бояд он марзхоро дар зехни худ бизудоем. Нахуст марзхои зехнии миёни Кулобу Хучанду Бадахшону Зарафшону Раштонро, сипас марзхои сиёсии миёни мову дигар хамкавмонамонро дар зехнхо пок бишуему бизудоем. Чои саркуби истеъдодхо дасти так-таки онхоро бигирему ба курсй бинишонем. Шоистасолориро асли хукуматамон кунем. Бо такя бар забони нируманди порсй садоямонро ба фазои бозтаре бирасонем. Дар омузиши пешрафтхои чахони имруз ва забонхои фоики он бикушем…

Ормони бузург дар зехнхои кучак намегунчад. Аз ин ру бо илкои ин андешаи созанда, ки мо БОЯД ба монанди як мушт гирех шавем, вагарна ангуштхоямон як-як хохад шикаст, зехнхоямонро бигустарем.

Бахси дарозест, ки ба он пайваста метавон пардохт.

Бо арч
Дориюш

Thought-squeezer

My thanks got to Tojvar that gives me an opportunity to squeeze out a couple of thoughts on his fabulous weblog in my extremely tight schedule. And all I do after is to copy and paste them here due to the significance of topics he brings up.

Точвари фарзона,

Пурхарфй аз ман буд ва пузиш хам бояд аз ман бошад. Холо мекушам аз эъчоз моя бигирам, вале мутмаин ба комгорй нестам.

Дидгохи ман дар бораи исломихо аз огоз то кунун ба андозаи як мискол дигаргун нашудааст. Ман бар он будаму хастам, ки ин нируи азим (тудахо дар мушикофй кутохдасттаранд) санги кухнаеро ба сина мезанад, ки аз бас кубиданд, ба монанди кулух турду шикананда шудаву мерезад. Саропои гетй далели ин иддаъост, ки кашидани хар навъ андешаварзй ё идеулужие ба эрикаи кудрат саранчом ба русвойи ва камзурии он андеша мунчар шудааст. Камо ин ки кумунисм дар айни кудрат накши бар об шуд ва чавонони Эрони кунунй дар айни султаи ислом дингурез шуданд. Бо як калом, ман онро худй намедонам. Харчанд аз каробати андаки он хам мункир нестам ва барояш чойгохи васеъеро дар миёни тудахо коилам.

Арчи ман ба устод Нурй, сарфи назар аз ормонхои сиёсие, ки дошт, аз шахсияти у сарчашма мегирифт. Кабириро хам ба хотири манзалати диду дарки сиёсиаш арч мегузорам. Аммо хамон парокандагихо, ки ишора кардед, ошкор кард, ки голибан ин афрод дар паи судхое буданд, ки то гирашон омад, тир шуданду чахиданду рафтанд ва аз борони мусибате, ки бар сари пайравони умедворашон фуру рехт чашм пушиданд. Рахмон як мавчуди нодир нест. Хар кадоми эшон хам агар ба он тахти оч даст ёфта буд, ачаб нест, ки кулохро хамин гуна кач мегузошту савлат мефурухт. Мушкил решаитар аз инхост ва дар умки маниши миллат хона карда. Манофеъи миллй барои аксари мо манфиъати зану бачахо, ва фаротар аз он кишлоки худамон, ва фаротар аз он нохияи худамон аст. Хануз касе бар он тахт такя назада, ки Точикистон бо хамин кучакй дар хонаи чашму андешааш бигунчад. Манзур илкои навмедй нест. Чун ин бахсхо мужда аз зухури андешаи миллй медихад. Бошад, ки чунин андешаварзе тавони кад алам кардан пайдо кунад ва дар хидояти миллат аз чох ба рох бикушад.

Боз хам хулфи ваъда шуд. Ба зохир, аз эъчоз мояе надорам:)

Бо арч
Дориюш

Another Response to Andesha

Аз авзоъи кунунй арзёбии дурусте фармудед. Мо тоза дар холи тай кардани рохе хастем, ки Эрони кунунй такрибан 50 сол пеш огоз карда буд ва ба чое расид, ки акнун мебинем. Иброхими Яздй аз хушбахтон аст. Бадбахтоне мисли Мехдии Бозаргон ва Шопури Бахтиёр буданд, ки бо вучуди мухолифаташон бо Подшох сарбанест шуданд ё ба монанди Банй Садр барои хамеша аз дидор бо диёри модарй махрум шуданд. Дар поёнхои дахаи 1980 ва огози 1990 мо рохи дурустеро месипардем ва чойгохи ислом ба андозаи худаш буд. Аммо чанги хонагй ва паёмадхои он моро ба садахои миёна кашонд ва дирояту биниш кидир ё тира шуд. Орзухои гандидаи вопасгароёна ё иртичоъй дар калбхои пусида нумув карданд. Ва кишвархои вопасгарое ба монанди Арабистону Покистон руи мазореъи тухй ва кобили кишти зехнхои хуфтаи мо хар чи хостанд киштанд.

Давлат имруз мегуяд, ки аз салафиён зиёне хосил нест, гофил аз ин ки нахустин хоки гурашро дар сурати бурузи нооромй хамин гурух хохад пошид. Рахмон мехохад бад-ин гуна исломихои миёнарави пайрави Нурй ва Кабириро тазъиф кунад. Аммо чун хамеша фаротар аз зери бинии худро намебинад.

Дар китобфурушихои хиёбонии Точикистон чизе ба чуз хурофот ба фуруш намеравад. Касе хам садо дар намеорад, ангор хама махви хурофот шудаанд. Давлат хам намебинад, ки дашнаи тез аз кадом суи пайкараш меояд. Адабиёт сифр аст, синемо мурда ва дари синемохо баста аст, мусикиву тарона ришханд ба хунар аст, теотр дар лахазоти сакарот аст… хурофот авч мегирад. Бароянди онро метавон ба осонй хадс зад.

Вале мо чи бихохему чи нахохем, Точикистон обистани тахаввули бузургест. Бузургй вижаи чанбахои мусбати тахаввул нест, метавонад манфй хам бошад. Шурбахтона, равшанфикрй ба рахмати парвардигор пайваста ва таку тук афроде, ки садои хирадро баланд мекунанд, берун аз хоки диёранд. Обе нест, ки чашмхоро бишуянду чури дигар бибинанд. Дуди иртичоъ дидахоро баста. Тасвире махуфу мудхиш, аммо ростин.

Ман муддатхо буд, ки афзун бар Точикистон гирифтори умури кишвархои дигар будам, дар заминаи рузноманигорй, мусалламан. Аммо хисси як такони торихии пешоруи сарзамини худи ман маро водошт, ки хамаро рахо кунам ва барои он хоки азиз бисузам. Намедонам, ин сухтан сохтан хам хохад дошт ё на. Аммо хузури фарзонагоне чун шумо тавонафзост. Аз хар навъи мумкин бояд паёми равшанойи дод, то торикй чира нашавад. Хурофот дар айни навмедй реша медавонад. Аз хар рох паёми умед дихем, то решахои он бихушкад. Шумо дар ин рох кушоед ва сазовори арч.

London Rally Calls for Khurram's Dismissal

tajikistanweb.com

Over a hundred of Persian-speakers gathered in front of the Afghan Embassy in London on Friday in protest at the Afghan Culture Ministry's decision to reprimand a local journalist for using Persian words in his reporting. The rally was organized by the Social Organization of Afghanistan and Asia in London.

Earlier this week the Afghan Minister of Information and Culture Abdul Karim Khurram confirmed that the journalist's salary was cut for several days as he had used Persian equivalents of Pashto words for "university", "faculty" and "students". Baseer Babai, the reprimanded journalist, believes that he has all rights to use his native language on TV.

More

A Melodic Sad Call (Cyrillic Persian)

Занги дусти дерине аз Маскав. Навои хузнангези Шашмаком ва хик-хики андух...

Эй фалак, дод аз чафоят, дар чи холам кардайи,
Рост будам чун алиф, монанди долам кардайи...
Зери пои бешуъурон поймолам кардайи.

"Дориюшчон, агар ман мурдам, часади манро ба Точикистон бирасон. Рузи марги ман факат Шашмаком садо дихад.." Ва буги пайваста.

Кори торнамо (сайт)-ро гузоштаму пои торнигор (веблог) нишастам, то фаварони гусса аз киссаи кутохи дусти дурдастро ин чо бирезам.

Шашмакомро дар Точикистон гуш намедодам, вале акнун кучактарин навои он ба монанди нутхои фалаку соири мусикии мардумимон, ки пештар ба калби ман рох намеёфтанд, манро ошуфта мекунад. Суллулхои андухро дар сина мунфачир мекунад ва чехраи захири миханро пеши чашмонам меорад, ки ин рузхо замхариристу сапедпуш аст. Ба монанди сугворе хинду, ки сартопо сапедпуш аст ва дар сукуте, ки бори як чахон гамро дар худ нухуфта, метапад.

Ин дусти ман чи мехост бигуяд? Чаро сухбати сиёх мекард, вакте хама чо сапедпуш аст? Шояд ин наздиктарин пайванди миёни рангхои сапеду сиёх бошад.

Шонздах соли умедворй, шонздах соли интизор бар тани хиёли у хам чомаи суги сапед андохта.

Мо так-так, хар кадом дар хилвати худ ин чомаи сугро ба тан мекунему метапем. Ва чомадаре нест, ки ин каборо бар тани мо пора кунад. Ангуштхои худамон хар кадом барои худ мароме доранду мушт намешаванд, ки ба сина бикубанду гамро бадар кунанд. Мо танхо ба танхо месузем ва рузхо мегузаранд, бидуни армугоне аз хоки азиз, ки саропардаи моро дар равшанойи биполояд.

What Time Is It in Tajikistan? (Cyrillic Persian)

"Андеша"-и имруз ба андешаам кашонд ва зери матлаби сузноки "Президент чаро хомуш аст?" ин сатрхоро навиштам:

"Банди охири навиштаатро хондаму баданам мур-мур кард. Тасвири шиканчабор, аммо ростин. Вале ин рахбару рахбарй харгиз ба мо дили хуш надодааст. На ба хангоми бо ду дасти боз бозвор раксиданаш ва на ба хангоми фирор аз чашми дардбори мардуми ранчуру ситамдидааш.

Худо дуруггуям накунад: у борхо ин талошро кардааст. Ба хангоми нишастхои тарсноки давлатй гурриши садои у ба тасаввури худи у ва як мушт фиребхурда гуё садои мардум аст, ки ангушти тахдидро самти макомот такон медихаду мегуяд: "Ман медонам, ки шумохо чи кор карда гаштед! Хамашро медонам!"

Агар намедонист, ин ситаму машаккатро ба хисоби афроди перомунаш мегузоштем. Вале чун медонад ва чуз ангушт дигар чизеро такон намедихад, нафрини ситамдидагон нисораш бод.

Хатто дар ин сармои кахратун хамдардию дилсузии бегонагон араки шармро бар рухсор чорй мекунад. Вале аз рухсори рахбар, ба таъбири точикй, хун мечакад. Боз хам мачбурем аз худамон домангир шавем, ки ин гунахои хунчакон хосили биниши сиёсии мост. Ва хатто марги фарзандонамон дар нахустин сонияхои зиндагй ба мо чигару чуръат намедихад, ки садои "Хошо!" сар дихем. Шояд хамонхо хушбахт буданд, ки бидуни кашидани зачри рузгор дар бозори Черкиз моро рахо карданд, рахбарамонро хам... ва рафтанд."

Ба ростй, мо кучои кофилаем? Ё комилан аз кофила парт шудаему хабар надорем? Соъати замона чанд аст? Ба ростй, оё метавонем бо чуръат бигуем, ки соъати замонаи Точикистон низ "садаи 21" аст? Ба ростй, оё мешавад карни 21-ро дар берун аз кишвари накбатзада бо зарабони тунди калби бечорае (7 милюн бечорае) пеш аз соъати 10-и шаб тасаввур кард? Лахзашуморихои пурилтихоб. Сарусадои дегу косаву кошук. Нигохи харисонаи як кудак ба сафхаи телевизюн, ки медонад то дакоике дигар хомуш хохад шуд. Ба хам хурдани дандонхо аз шиддати сармо, бо ин ки дар чахор лоя пату (курпа) печидааст. Шитоби калам ба руи дафтари як донишомуз, ки мехохад фардои равшане дошта бошад, аммо ин орзуро метавонад то соъати дах дар сар бипарварад... Баъд аз он торикй... Баъд аз он Точикистон. Баъд аз он дидор аз сарзамини гузаштахои дурамон, ки ба нури "илйичй" одат надоштанд ва орзуи равшане хам хонаи зехнашонро мунаввар намекард. Баъд аз он бозгашт ва поёни пешрафт.

Барои виждонхои бедор - баъд аз он сарзаниш, надомат, пушаймонй, маломат ва бечорагй. Барои виждонхои хобида - баъд аз он тасалло, ки "хамин мардак моро аз чанг начот дод, ношукрй накунем", ларзахои беморгуна зери пату, сурфахои силгуна ва хурру пуф (хуррок)-и гуспандона. У хам ашк мерезад ва ашкхояш ба рухсораш мехушкаду ях мезанад. Мисли ашкхои гови мехрубони модарбузургам, ки хамеша ба руяш хушкида буд. Вале чун безабон буд, мо, сохибонаш хам намедонистeм чи мехохад. Шояд у хам равшанойи мехост ва чашмони зебои махмураш дар торикй озор медид. Вале у хатто як бор ба нахве моро мутаваччехи манзураш накард. Бо хамон ашкхои хушкида чашмони мехрборашро барбасту рафт.

Tajikistanweb Upgrade

Tajikistanweb.com is undergoing an upgrade and presumably will not be updated for at least 24 hours. It is still online though.

Kyrgyzstan to Supply Power to Tajikistan

tajikistanweb.com

Киргизистон ба Точикистон барк хохад дод

Kyrgyzstan has agreed to supply Tajikistan with 11 million kw/h of electricity from February 2008, but has obliged Tajikistan to pay it back by exporting 55 million kw/h in coming April and May. February coincides with the time when, according to Tajik Premier Aqil Aqilov, the Nurek Dam will cease producing power for domestic consumption. The question asked by observers is whether Tajikistan will be in shape to avoid a bigger crisis in future.

Dushanbe is still fogged in, but the weather is not as harsh as few days back. However, it doesn’t change the country’s desperate need for more reliable energy resources. Tajik Prime-Minister alarmed the country by revealing a horrifying figure that the Nurek (Narak) Dam can partially provide Tajikistan with power just for few days.

Therefore, Tajik officials have decided to take the plunge and go around in the search of a life-saver. As many times before, Dushanbe is trying to throw itself upon neighbours’ mercy.

The closest neighbour, namely Uzbekistan, does not seem willing to heed Tajikistan’s winter misery. It has breached a bilateral agreement by cutting its energy supply to Tajikistan due to severe weather conditions in Uzbekistan itself. But Dushanbe keeps trying to see light at the end of the tunnel and decided to ask an equally needy neighbour as Kyrgyzstan and the energy-rich Turkmenistan for help.

As Tajik President’s website informs, Emomali Rahmon’s Monday phone conversation with his Turkmen counterpart Gurbanguly Berdimuhamedow bore some fruit. Berdimuhamedow assured Rahmon that ‘he would give an instruction [to the bodies concerned] to increase amounts of electricity exported by Turkmenistan within the existing potential.’ Ashgabat has been providing Tajikistan with 3 million kw/h of electricity routinely so far and its amicable relationship with Dushanbe gives a hope that Turkmen president’s vow could be translated into action.

However, extending a beggar bowl towards Bishkek was a big ask indeed. CA News website reported on 21 January (just four days before Tajik Premier’s request) that electricity consumption is growing in Kyrgyzstan too, since this winter was not harsh with Tajikistan only. Aqil Aqilov described the situation in his country as the worst in the entire region. Kyrgyz Prime Minister Igor Chudinov’s response in Moscow was precarious.

Kyrgyz officials floundered around, trying to think of the right word to explain their own difficult situation. News agencies reported some Kyrgyz MPs’ views that could not see a way to meet Tajikistan’s request. But Dushanbe did not give up on its chance to persuade Kyrgyzstan on its more vital need for energy. Barq-i Tajik (the state energy company) sent its delegates to Bishkek on Friday (25 Jan) to negotiate a deal with their Kygyz counterparts. As a result, Kyrgyzstan agreed to supply northern districts of Tajikistan next month (11 m kw/h) and get a five-fold volume of electricity back from Tajikistan in coming spring (55 m kw/h). Kyrgyzstan plans to fill in its Toktogul reservoir while using imported Tajik power in spring, said Igor Chudinov in Bishkek. One might say the deal will work well for Bishkek.

The deal leaves Tajikistan satisfied for a couple of months too and maybe few more houses will be lit and warm. But Rahmon’s government might end up getting stuck in another, perhaps tighter, energy dead end in the long run, if it chooses to solve the current crisis by paying back with five-fold interest to its neighbours’ assistance. There is a little hope that Rahmon’s energy ambitions will bear fruit till next winter.

Fussies Rewarded

Darius Rajabian
tajikistanweb.com

Подоши хурдагирӣ

The 2008 white horror in Tajikistan is showing off with an unseen cruelty and has claimed some newborn lives in Tajik maternity hospitals. Despite the Health Ministry's hasty allegation on the irrelevance of the fatal cases with the energy crisis, many observers believe that power cuts and lack of generators in hospitals had directly affected the kids' well-being and resulted in loss of lives.

The ministry asserts that there are 39 power generator units distributed among the capital's maternity houses and all of them are intact. However, some stories circulating among the population depict a sad picture of dark and cold hospitals whose power generators have been stolen and sold for money. The unconfirmed death toll of newborns in Tajikistan varies from 6 to 12.

Meanwhile, the capital's Mayor Mahmadsaid Ubaydullaev summoned an emergency meeting on Tuesday evening to discuss the current crisis with the state-run energy company Barq-I Tajik. The head of the company Sharifkhan Samiev emphasized again that the population had to realize the necessity of saving electricity in order to eliminate the crisis. He went on without mentioning that the entire country was living on power rationing already.

In turn, the Mayor ordered to cut power supply to public bathes and saunas and direct the saved electricity towards schools, kindergartens, hospitals and multi-store buildings.

The order could be given indeed, but even those places are not enjoying the warmth in the coldest period of decades. Tajik officials lay the responsibility of power cuts in above-mentioned buildings on excessive usage of high-voltage heating equipment by people.

Ubaydullaev is the only Mayor who can summon Barq-i Tajik's boss and moot the problem with him, due to his authority as the second influential political figure of the country. Perhaps that was meant by Samiev on Wednesday, 23 January, when he described the capital's reaction to power cuts as "harsh" and praised the population of other districts and regions for their understanding of the situation. As a gesture to appreciate the tolerant, Samiev announced more restrictions in power supply for "understanding districts and regions", while a promise was given that "fussy" Dushanbe will be supplied with electricity as far as possible.

In the aftermath of the crisis Kurgan-teppa, the administrative centre of Khatlan region was eligible to receive 500 thousand KW/h of electricity per day. Barq-i Tajik has decided to save more than a half of the ration and now Kurgan-teppa has to put up with merely 209 thousand KW/h per day. The majority of the Khatlan districts have been deprived altogether of the luxury of illuminating and warming up their freezing houses.

The same could be said about the northern region. A letter from Soghd published on Fergana.ru website reads: "Several pensioners died of cold in Chkalovsk district during last couple of weeks." The unnamed signatories of the letter accuse President Rahmon of being unable to solve the crisis.

According to the recent rationing, each of these regions will receive 1 million KW/h of power a day.

Shadi Shabdalov, the leader of the Communist party, believes that there is a way to avoid harsh rationing. The Aluminium Plant in the western town of Tursunzade consumes a lion share of electricity: around 22 million KW/h per day. It seems conceivable to provide the 7-million-nation with power if the plant will stop functioning for a while, he suggests. But the plant's strong ties with the ruling elite have kept the proposal low-key.

However, among Samiev's Wednesday announcements the plant was mentioned too. 2 million KW/h will be reduced from Tajik Aluminium Company's daily electricity share, he said.

Meanwhile, the weather promises the worse on Friday when temperature drops to record low: -24C. And then even -14 degrees of the expected weather temperature on Monday will be considered "mild" by tolerant Tajik population. But Samiev's spoken thoughts suggested that according to his logic, the tolerant gets less, while the fussy is rewarded highly.

The White Horror

Darius Rajabian
tajikistanweb.com

Даҳшати сапед

Also: Tajikistan Cuts Power Supply

Even in an energy-rich country abound with gas and hydropower -20 Celsius could ditch the population into nightmarish living conditions. Now a harsh winter is challenging Tajikistan's scarce energy resources leaving millions of people across the Central Asian country crippled and unable to carry on with their everyday lives.

'I have three children who get sick all the time because the temperature at home is just plus 5 degrees (Celsius),' said Shoira Shatmanova from the western town of Tursunzade to a Reuters correspondent in Tajikistan. She has asked her husband to think about leaving Tajikistan for good; since she has lost her hope that one day the country's crumbling utilities will be put back up. Amidst the coldest snap in 25 years Shoira's husband might be not the only Tajik mulling over a final decision: to leave or not to leave.

Barq-i Tajik state-run energy company admitted on Tuesday (January 22) that they were dealing with an emergency: the water level of Nurek hydropower plant has decreased to 867 meters and if the level goes down for 10 more meters and no emergency plan would be applied, Tajikistan might face the most severe energy crisis by the end of the year. With 300 m of altitude Nurek (Narak) Dam has been recognized as the tallest dam in the world. But as Tajik officials ascertained, even the unique dam would not be able to save the country from a forthcoming bigger crisis.

However, the dam has never been able to provide the country with its energy needs entirely. There are signed documents between Tajikistan and its energy rich neighbours - Uzbekistan and Turkmenistan that guarantee 10 million kw/h electricity flow to Tajikistan on a daily basis. Now it seems the papers are failing to make Uzbekistan heed its own commitments. Tashkent cut its power supply to Tajikistan completely on January 10. Now Tajikistan is left to import merely 3 million kw/h of electricity from Turkmenistan that is even by no means enough to keep just the Tajik capital alight and warm.

Uzbekistan's well-demonstrated playful nature has not offended Tajik officials. Barq-i Tajik's boss Sharifkhan Samiev justified Uzbeks' breach as a necessity, since the northern neighbour is experiencing harsh weather conditions combined with power shortage too. There was 2 degrees difference between Tashkent and Ashgabat's temperatures on Tuesday: -15 and -13 Celsius respectively. Perhaps these are very crucial 2 points that could be painfully felt in Dushanbe, where is -18 degrees today (Wednesday). The temperature is expected to drop down to an unprecedented -23 Celsius on Friday.

As the first step to tackle the crisis Samiev urged the nation to save electricity that has already undergone rationing throughout the country.

It’s -15C Hot in Dushanbe!

Нашрияи гумноме дар Омрико бо номи Сан Диего рӯзи 18 жонвийе аз рӯзи сахти мардуми Тоҷикистон дар сармои қаҳратуни имсол хабар дод. Ба гуфтаи Роман Кожевников, хабарнигори Руйтерз, милюнҳо тан аз сокинони Тоҷикистон рӯзи одинаи гузашта талош карданд аз сардтарин рӯзи кишвар дар торихи чанд даҳаи ахир ҷони саломат ба дар оваранд. Кожевников дар таърифи Тоҷикистон менависад: “кишвари фақрзадае дар шимоли Афғонистон”.

Хабарнигори Руйтерз меафзояд, ки сармои сӯзноки 20 дараҷа зери сифр мақомоти кишварро ғофилгир кардааст, ки дар натиҷа барқу обу гоз саҳмиябандӣ шудааст.

Аммо телевизиюни давлатии Тоҷикистон чанде пеш дар яке аз музҳиктарин баёнияҳои худ гуфт: “: Ҳамон гуна ки сарвари кишварамон пешбинӣ карда буданд, зимистони имсол бисёр сахт омад”.

Дар каромоти сарвари кишвар шакке нест. Ва аммо шигифто, ки ин ваҳйи мунзал ва огоҳии муқаддамотии сарвари кишвар боъис нашуд, ки кишвар омодагии рӯёрӯӣ бо сарморо дошта бошад. Ба қавли як дӯстам, сарвари кишвар фаромӯш кардааст, ки фолбинӣ бино ба тасмими худи ӯ дар кишвар мамнӯъ эълом шудааст. Ман гуфтам, шояд эшон барои ҷуброни камии дастмузде, ки дарёфт мекунад, ба таври поравақт дар созмони ҳавошиносӣ ҳам истихдом шудааст.

Як дӯсти дигар манро мутаваҷҷеҳи ин нуктаи хандадор кард, ки ба гуфтаи гӯяндагони садову симои Тоҷкистон, ҳавои кишвари мо ҳаргиз сард намешавад ва имрӯз ҳам ҳаво минуси 15 дараҷа ГАРМ аст! Шояд ба умеди ин ки ин вожаи матлубу зебо дилу кошонаи сарди мардумро гарм кунад. Ва ё шояд ба хотири ин ки хонаи афроде, ки Тоҷикистонро мисли як хонаи маврусӣ қабза кардаанд, воқеъан ҳам гарм аст. Ва манзур аз Душанбе фақат хонаҳои ҳамин навкисаҳост.

Имрӯзҳо агар ҳатто бадтарин мусибатҳои заминиву осмонӣ бар сари Тоҷикистон бирезад, лаҳни “хушбинона” ва дар воқеъ иғфолгаронаи Садову Симо иваз нахоҳад шуд. Мисли тафсири телевизиюни давлатӣ дар бораи оташсӯзӣ дар Донишгоҳи пизишкӣ. Дар ҳоле ки устодону донишҷӯён ба махрубаи сӯхтаи донишгоҳ нигоҳ мекарданду ашк мерехтанд, муфассири “хушбин” аз муъҷизаи малакутӣ мужда медод. Ба гуфтаи ӯ, “Ин як муъҷизаи боварнакарданӣ буд, ки дар бузургтарин сӯхторе, ки то кунун дар Душанбе рух додааст, китобхонаи донишгоҳ осеб надидааст.” Ёди муфассир рафт зикр кунад, ки ташноби табақаи яки донишгоҳ ҳам беосеб мондааст.

Ва ин бор ҳам, дар ҳоле ки мардум дар мазиқа мондаанду аз сармо нои лаб гушудан надоранд, Садову Симо ин хушбиниро ба мардум илқо мекунад, ки “Мардуми шарифи Тоҷикистон бо бурдборӣ мушкилоти сармову зимистонро пушти сар карда истодаанд.”

Вале ин сармо нест, ки бар лабони мардум муҳри хомӯшӣ задааст. Муми ин муҳр чунон сахту муҳкам аст, ки офтоби тамуз ҳам тавони гушудани онро надорад. Зоҳиран барои бахши аъзами мардум тарси зиллатбор қавитар аз ҳар ҳисси дигар аст. Мутмаиннам, ҳамин ҳоло ҳам агар аз мардуми хиёбон бипурсӣ, ки чи ҳол доранд, хоҳанд гуфт: “Худоро шукр, нағз аст.” Вале фақат Худову худи он бечора медонанд, ки дар дили ӯ чи хунобае ҷорист.

Боз ҳам хабарнигори хориҷии Руйтер аст, ки аз пушти кӯҳҳои Тоҷикистон ба саросари ҷаҳон хабар медиҳад, ки дамои ҳаво дар хонааш дар Душанбе ҳафт дараҷа зери сифр аст ва ин ки барқ дар берун аз Душанбе танҳо барои ду соъат ҷирабандӣ шудааст: як соъат субҳу як соъат шаб. Он ҳам дар кишваре, ки аз бузургтарин манобеъи обӣ дар минтақа бархурдор аст ва Садову Симои он ҳамарӯза пур аз хабарҳои марбути ба сохтмони ин ё он нирӯгоҳ аст. Як бонуи тоҷик ба хабарнигори Руйтерз гуфта, ки қасд дорад ба зудӣ бо шавҳараш Тоҷикистонро барои ҳамеша тарк кунад. Аслан шигифтангез нест.

Тоҷикистон натавонистааст тайи давраи истиқлол бо Узбакистон бар сари қимати гоз ба ифоқа бирасад. Ба гунае, ки Узбакистон ҳар рӯзе, ки ҳавсала кард (маъмулан зимистонҳо) аз ҳамсояи бенавои ҷанубиаш дар изои гози табиъӣ пули бештар мехоҳад. Ва ин бор Узбакистон бидуни мувофиқати Тоҷикистон қимати ҳазор метри мукаъаб гозро, ки қаблан байни 100 то 115 дулор буд, ба 145 дулор афзоиш дод. Ва Тоҷикистон боз ҳам сокит аст, бидуни ин ки бипурсад далели ин афзоиши ногаҳонии қимат чист. Дар ҳоле ки Туркманистон, ки мехост бо Эрон ҳамин бозиро анҷом диҳад ва интиқоли гоз ба бархе аз манотиқи шимоли Эронро мутаваққиф кард, тираш хок хурд ва акнун дар мавқеъияти ногуворе қарор дорад. Давлати Эрон эълом кард, ки музокирот дар бораи афзоиши қимати гоз танҳо замоне баргузор хоҳад шуд, ки Туркманистон интиқоли гозро аз сар бигирад.

Вақте бо воқеъиятҳои талхи Тоҷикистон ошно мешавӣ, ки аз 16 соли пеш тафовути андаке дорад, таъаҷҷуб мекунӣ, ки чи гуна як рӯзноманигор метавонад ин мавзӯъҳоро муҳим талаққӣ накунаду канор гузорад ва баҳсҳои муғризонаи пучеро дар бораи Суруди милливу амсолиҳум, ки дар ҳар сурате натиҷаи малмуси мусбат ба даст нахоҳад дод, роҳ биандозад. Як омили он ҳамон муҳри тарс бар рӯи лабҳост, ки рӯзноманигорон ҳам ба он тан додаанд. Вале он муҳр бояд шикаста шавад, чун сукути хабарнигор дар баробари мусибатҳои мардумаш ба масобеҳи хиёнат аст. Омили дигар ин аст, ки матбуъот ва расонаҳо дар кишварҳои дигар ба сиёсатҳои давлат самту сӯ медиҳанд, дар ҳоле ки матбуъот дар кишвари мо ба абзори давлат табдил шуда, то давлат ба василаи он афкори умумиро самту сӯ бидиҳад.

Аз ин рӯ, нигарон набошед, ҳаво дар Душанбе минуси 15 дараҷа ГАРМ аст, сарвари кишварамон аз муддатҳо пеш ин сарморо пешгӯӣ карда буданд, насӯхтани китобхонаи Донишгоҳи пизишкӣ бузургтарин муъҷиза буд, мардум бурдборона зимистонро мегузаронанд... Пас мо аз азизтарин бандагони худоему дар беҳтарин шароити мумкин ба сар мебарем!.. Чи орзуи ширине! Вале метавон бо иттифоқи ҳам, бо шикастани муҳри сукут ва тарҳи хунсардонаи мушкилот ва талош барои ҳалли онҳо то ҳадде ба ин орзу даст ёбем.

Regionalism Vs Nationalism (Persian Cyrillic)

Агар бархе аз хуруфро намебинед, кулли матнро руи барномаи Microsoft Word пиёда кунед, ки маъмулан чавоб медихад.

Посух ба АЕ
Cons and Pros of Regionalism. Part 1
Cons and Pros of Regionalism. Part 2
"Intelligentsia" Accelerates National Meltdown

Ҳамин кӯҳҳои зебо метавонад аз далоили ҷудоиву ноогоҳии мо аз ҳамдигар бошад. Вале ёдамон наравад, ки акнун дар садаи 21-и мелодӣ зиндагӣ мекунем.

Бо сипос аз AE ба хотири қудрати мантиқе, ки дар матлабаш ба намоиш гузоштааст. Аммо ман дар бораи нукоти калидии он дидгоҳҳое дигар дорам, ки ин ҷо бо шумо дар миён мегузорам.

Махал/минтақагароӣ падидаест, ки ҷанбаҳои гуногун дорад ва онро метавон дар арсаҳои сиёсӣ (дохилӣ ва байнулмилалӣ), иҷтимоъӣ, ҳунарӣ, адабӣ ва ҳатто меъморӣ (минтақагароии интиқодии мухолифи ҷаҳонӣ шудани ҳунари меъморӣ) дид.

Маҳалгароии сиёсии дохилӣ

Вале баҳси мо бештар рӯи паёмадҳои маҳалгароии сиёсии дохилист, ки барои ҳар миллате падидае вайронгар ба шумор меояд. Маҳалгароии сиёсӣ, ки бо ҳамсозиву ҳамзистии як миллат инод ва мунофот дорад ва муътақид аст, ки оҳоди он миллат ҳамсони ҳам нестанд. Аз ин рӯ, ба эътиқоди ин даста аз маҳалгароён, бо намояндагони маҳалҳои муъайяне бояд рафторе дигаргуна дошт ва дар воқеъ, барои онҳо як навъ табъиз қоил шуд. Ин навъи маҳалгароӣ - бар хилофи минтақагароии ҳунарию адабию меъморӣ, ки метавонад сарчашмаи илҳом ва ибтикороти тоза ва танаввуъи фарҳангӣ бошад - бисёр мухарриб аст ва ба шоха-шоха шудани як миллати воҳид ва дар мавориде ба чандпорагии як кишвари воҳид бианҷомад. Пас аз ин навъи маҳалгароӣ бояд, то тавоне дар рамақ бокист, парҳез кард.

Маҳалгароии бештари афроде, ки дар Тоҷикистон равшанфикр маҳсуб мешаванд, аз ҳамин навъ аст. Баҳсҳое, ки ин азизон (ошкору пӯшида) матраҳ мекунанд, ҳич кадом халлоқияти моро таҳрик намекунад ё ба кавли AE, рақобати солимро ба миён намеоварад. Чун ҳар кадом дар пайи касби қудрати бештар барои эъмоли истибдоди бештар бар дигарист. Ҳар кадом ба наҳве он дигариро бегонае медонад, ки тасодуфан забони ӯро балад аст. Ё ба таъбири Мавлоно, агар ӯро “ҳамзабон” ҳам бидонад, “ҳамдил”-и худ намедонад.

Маҳалгароён чӣ мехоҳанд?

Маҳалгароёни мавриди баҳси мо, бо ин ки аз ҳамдигар безоранд, шояд дар воқеъ хостори иншиъоб ё порагии сиёсии кишвар набошанд. Вагарна барои чи касе қудратнамоӣ хоҳанд кард? Ба кӣ зӯр хоҳанд гуфт? Аммо онҳо ба яқин мехоҳанд, ки ҳарфи аввалу охир ҳамоно бо намояндагони маҳалли онҳо ё маҳалҳои наздиктар ба он бошад. Мехоҳанд маҳалҳои дигар ба онҳо арҷи бештар бигзоранд. Ба иборате содатар, мехоҳанд сардамдори кишвар бошанд. Бо ин ки сиришти ин маҳалгароӣ сиёсист, завоҳири он дар ҳамаи заминаҳои дигар ҳам ҳувайдост. Чун агар арсаи сиёсӣ таҳти тасаллути як маҳалли хос даромад, мантиқи маҳалгароӣ ҳукм мекунад, ки ҳамаи арсаҳои дигарро ҳам бояд қабза кард. Маҳалгароӣ, ки аз нафси инсоне ибтидоӣ сарчашма мегирад, барои худ ҳадду ҳудуд намешиносад.

Аз ин рӯ имрӯза мо шоҳиди задухурди беморгунаи маҳалгароҳо дар арсаи адабиёт ҳастем, бидуни ин ки ҳич як аз тарафҳои ин даргирии лафзӣ чизи тозае барои адабиёти низори мо дошта бошанд.

Рӯзноманигорони мубтало

Ин маҳалгароӣ рӯзноманигорони зиёдеро мубтало кардааст, ки бахши тоҷикии родю Озодӣ дар Прог боризтарин намунаи он аст. Ба гунае, ки Мирзои Салимпур пушти саҳнаи родю мусоҳибаи худ бо Ҷӯрабеки Муродро “гуфтугӯи тамаддунҳо” меномад. Ва ба дурустие, ки AE таъкид мекунад, ин навъи маҳалгароӣ шеваест барои баёни аҷзу нотавониҳо, рашку ҳасодатҳо. Куҷои ин хусусиёти нописандида солиму созанда аст? Инҳо аз вижагиҳои ҷавомеъи ибтидоист ва барозандаи як инсони дар ҳоли рушд нест. Пас ин навъи маҳалгароӣ, бар хилофи иддаъои AE, роҳи моро ба сӯи камолу шукуфоӣ ҳамвор намекунад ва сазовори истеҳзову тамасхур аст. Бояд маҳалгароёни тоҷик аз рафтору гуфторашон ба шиддат шарманда бошанд.

Маҳалгаро миллигаро нест

Дигар ин ки суҳбати ин афрод аз миллату миллатдорӣ хандадору бемантиқ аст. Кунҳу муҳтавои маҳалгароӣ бо сиришти миллигароӣ мунофот дорад ва созгор нест. Ҳич маҳалгарое ба ҳадди кофӣ кишварашро дӯст надорад, чун ҳаргиз он кишвар барояш тасвире комил надоштааст. Ӯ Тоҷикистонро ҳамеша пора-пора дидааст ва тахайюлаш қодир нест он пораҳоро ба ҳам оварад. Бад-ин ҷиҳат мо дар Тоҷикистони ҳафтмилюнӣ порлумони думаҷлиса дорем. Танҳо ангезаи ташкили Маҷлиси улёву суфло ирзоъи нафси маҳалгароён буд. Чун ғолибан маҳалгароён ҳаводори федеросиюн ё кунфедеросиюн ҳастанд, ба ҳамон далеле, ки зикр шуд: нотавонӣ дар тасаввури якпорчагии кишварашон.

Пас маҳалгароён мухолифи миллигароён ҳастанд ва наметавон аз маҳалгароӣ ба суди миллат ва якпорчагии он кор гирифт. Чун дар ниҳоят онҳо ҳаргиз дастовардҳои худашонро мутаъаллиқ ба кулли миллат нахоҳанд донист. Барои онҳо миҳан дар маҳдудаи қишлоқашон хулоса мешавад ва миллат ҳамон мардуми қишлоқашон аст. Дар сурати тақвияти маҳалгароён мавзӯъи ҷудоии маҳалҳо ва порагии расмии кишвар ҳатман матраҳ хоҳад шуд.

Маҳалгароӣ ва маҳалдӯстӣ

Аз AE-и гиромӣ интизор ин аст, ки миёни маҳалгароӣ ва маҳалдӯстӣ хатти мушаххасе бикашад. Табъан, ҳар касе зодгоҳашро дӯст дорад, ки як падидаи ғаризист ва шояд “маҳалдӯстӣ” барои он номи муносибтаре бошад. Ин ба монанди тафовути миёни истилоҳоти “миллигароӣ” (nationalism) ва “бартариманишии миллӣ” (chauvinism) аст.

Як миллигарои маъмуливу муътадил ба фикри саркӯби миллатҳои дигар ва эъмоли қудрат бар онҳо нест. Ӯ ба миҳан ва миллаташ арҷ мегузорад ва барои шукуфоии он мекӯшад ва дар айни ҳол роғиб аст, ки миллаташ бо милали дигар ҳамзистии мусолиматомез дошта бошад, то заминаи рушди миллату миҳанаш фароҳам шавад. Аммо як шувинист муътақид аст, ки танҳо миллати ӯ сазовори имтиёзоту ҳуқуқест, ки миллатҳои дигар набояд дошта бошанд, чун ба пиндори ӯ, миллати ӯ бартар аз милали дигар аст ва мустаҳаққи сардамдорӣ бар миллатҳои дигар. Натиҷаи талошҳои миллигароҳои муътадил кишваре хоҳад буд ба монанди Бритониё. Ва бароянди кӯшишҳои шувинистҳои тундрав, дар сурати касби қудрат, фоҷеъаи Олмони фошистӣ хоҳад буд.

Дар намунаи Тоҷикистон мо бо миллигароҳову шувинистҳо сарукор надорем. Яке аз авомили гирифториҳои Тоҷикистон дар минтақа набуди миллигароӣ ва сардаргумӣ дар таъйини ҳуввияти миллист, ки боъиси шукуфоии маҳалгароӣ шудааст. Аммо тафовути миёни як маҳалдӯсти муътадил ва як маҳалгарои ифротӣ ҳамон тафовутест, ки миёни як миллигарои миёнарав ва як шувинисти тундрав мушоҳида мешавад.

Пас ҳаргиз нашояд ба умеди маҳалгароён буд. Беҳтар он аст, ки дар таҳкими ҳисси миллигароии муътадил бикӯшем, то шояд оҳиста-оҳиста маҳалгароён ҳам мутаваҷҷеҳи иштибоҳи бузурги худ шаванду ба ҷамъи миллигароён бипайванданд.

Cons and Pros of Regionalism. Part 2 (Persian Cyrillic)

Бахши нахуст ин ҷост

Нависанда: АЕ

6. Чанде пеш дар Кумитаи ТВ бахсе буд бар сари ин ки забони адабй ёд бигирем ва аз лахча ва гуишхои худ бипархезем. Ман он чо ибрози назар кардам ва аз масъулон хостам гуиши мардумро дар ТВ сонсур накунанд. Мо гохе авкот мебинем, ки хатто донишмандони адабиён наметавонанд ба равонй дар ТВ сухбат кунанд. Сабаб ин аст, ки онхо дар миёни лахчахои махалли зуд ва забони, ба истилох, адабй рохгум задаанд ва ба нахчир табдил шудаанд ва аз хар ду бенасиб мондаанд ва хамин мушкил лукнати забон ичод кардааст.

Аслан бояд онҳоро озод гузошт. Агар ҳар яке аз мо ба маҳаллоти гуногуни Тоҷикистон биравем ва мардуми бумиро бибинем, аз лаҳҷа ё гӯиши асили онҳо (ҳар гӯише набошад) лаззат мебарем. Вале ин баҳси маҳал дар Душанбе гармтар аст. Шеваҳои асили маҳаллӣ дигар дар пушти пардаи уқдаҳо (комплексҳо) гум шудаанд ва чун ҳамаи мардум аз лаҳҷаи худ шарм карда ва ба тадриҷ дур шуда ва ба омӯхтани забони сохтаи адабӣ шеваҳои худро хароб кардаанд. Ин вазъ ҳамаро гунг кардааст. Пас бояд иҷоза дод ҳар кас ба лаҳҷаи худ суҳбат кунад. Забони сохта ва ҷаълии адабии ҳозираи тоҷик дигар ба дард намехурад! Бигзор мардум аз шеваҳои асили ҳамдигар огоҳ шаванд, омӯзанд ва ҳамдигарро ба тадриҷ хоҳанд фаҳмид. Як сабаби ҷанги дохилӣ нафаҳмӣ аст. Чун мо ҳама лаҳҷа ва гӯишҳои худро аз ҳамдигар пинҳон медоштем ва мехостем адабӣ сухан кунем ва ин табдил ба чизи зиште мешуд ва афроди дигар маҳаллотро мутанаффир мекард.

7. Ҳар яке аз мо маҳалле худро дӯст дорем ва ин ҳаққи мост. Ҳамон гуна ки миллати худро дӯст дорем, сарзамини паҳновари Эронро дӯст дорем ва ҳамин тавр русто ва гузар ва хиёбон ва хона ва дар ниҳоят аҳли хонавода ва падару модари худро бар дигарон тарҷеҳ медиҳем. Ин бахше аз худпарастӣ дар батни одамӣ ҳаст. Ва чун миллати худро дӯст медорем, чаро маҳалли худро дӯст надорем?

Аммо ба ёд бояд дошт, ки ҳар яки мо дар баробари хона ва хонаводаи худ ба ҳамсоя ва ҳамин тавр ба ҳамрустоӣ ва ҳамдиёр, ҳамшаҳрӣ, ҳаммиллат... як навъ таъаҳҳуде дорем.

Мо ҳарчанд дар хонаи худ ҳастем, аммо наметавонем он қадар баланд фарёд занем, ки ҳамсоя бедор шавад, дуруст? Пас бояд ҳаққи ҳамсояро низ бидонем ва арҷ гузорем.

Ҳамин тавр бояд бо маҳаллоти дигар бархурд кард. Чун мо ҳама аз як кишвар ҳастем ва манофеъ ё мол ё дороиҳое ҳаст, ки барои ҳамаи мо муштарак аст. Пас мо аз дастурхон аз миқдоре, ки барои мо лозим аст набояд бештар нон бардорем, ки дигарон аз он маҳрум шаванд. Бар ҳамин асл бояд қавонине вазъ кард, ки тибқи онҳо касе натавонад беш аз он чи барои ӯ таъйин шуда, бистонад. Ва афроди ҳар маҳале худашон маҳалгароёни худро дар миёни худашон танбеҳ кунанд. Дар воқеъ, агар мо системе доштем, ки ҳама бар асли як тест ё озмоише мисли TOEFL дар давлат ба кор гумошта шаванд, пас ҳама чиз мунсифона, одилона ва ҳар касе ҷои худро ба дурустӣ хошад ёфт ва касе имкони кумаки олуда ба фасод ба ҳамшаҳрии худро нахоҳад дошт.

Барои расидан ба ин гуна аҳдоф бояд огоҳии умумӣ дошта бошем. Мо ҳанӯз як ҷомеъаи комил нестем. Чи тавр метавонем огоҳӣ ва афкори умумӣ дошта бошем? Агар бадиҳои маҳалгароӣ дар афкори умумӣ ба шеваи дурусттаре матраҳ шавад, на ба шеваи Раҳмониён, ин бадиҳо аз миён хоҳад рафт.

AE

Cons and Pros of Regionalism. Part 1 (Persian Cyrillic)

Имруз матлабе дарёфт шуд бас тулонй, аммо чолиб, дар идомаи бахсе, ки зери матлаби рузи 09.01.2008 "Intelligentsia" Accelerates National Meltdown (Cyrillic Persian) чараён дорад. Талош мекунам ин маколаро, ки бо имзои AE фиристода шуда, дар ду бахш ба таври мустакил мунташир кунам. Албатта, бар сари нукоте аз он метавон бахс кард, ки сари фурсат ин корро хохем кард. Бо пузиш аз ин ки дастгохи мавриди корбурди имрузам хуруфи точикй надошт. Матни он аз лотин ба сириллик баргардонда шудааст. Инак, бахши нахусти он:

Нависанда:AE

Хеле ачиб!

Чанд точик дар бораи махалгарои дар Точикистон сухбат мекунанд, масъала масъалаи Точикистон аст, ба хич инглис ё русе иртибот надорад, вале инхо хай доранд ба инглисй бахс мекунанд. Хамин худ нишон медихад, ки мо забони хамдигарро дар вокеъ намефахмем!

Дар мавриди махал/минтакагарои дар Точикистон:

1. Ин як падидаи ичтимоъи аст, ки ангезахо ва авомили сиёсй ва иктисодй ва фархангй дорад. Ин вокеъиятест, ки бояд аз рохи илмй ё чомеъашиносй ба он расидагй шавад. Бахсу баррасихои олуда ба эхсосот даркор нест.

2. Махалгарои бояд эътироф шавад ва бояд кушид, ки аз он ба суди миллат истифода шавад. Яъне агар ракобати зишту ахриманона ба ракобати солим табдил шавад, хамаи махаллот дар нихоят суд хоханд бурд.

3. Зимнан, дар канори махалгарои масоили дигаре хам хаст, ки бояд баррасй шаванд! Масалан, мо табакагарои дорем: як силсила эшонхо ва хочахо ва турахо ва сайидхои навпо имруз дар чомеъа хечемуни (гегемония) доранд. Мо имруз як силсила «Хуччоч» дорем, ки хама чо бологузар хастанд, харчанд маълум нест аз чи рохе ба хач рафтаанд, аз рохи Хиндустон ё Туркистон. Гурухи, ба истилох, «равшанфикрон»-и исломй меболанд, ки дар хиндуизм системи кастхо хаст ва ислом дини баробарй ва бародарист. Аммо ин сайидхо ва эшонхо ва хочахо, ки дар Эрон ва Осиёи Миёна хечемунй доранд, магар хамон брахминхои исломй нестанд, ки бедалел мардум дасти онхоро мебусанд? Чаро хич чомеъашиносе инхоро намеомузад? Чаро рузноманигоре инхоро намегуяд? Магар аз хамон огози ислом мардуми гайриараб ба номи «маволй» мавриди табъиз карор нагирифтаанд? Магар аз хамон огоз мардум ба мусалмон, зиммй ва кофар таксим ва табъиз нашудаанд?

4. Аз назари шахсии ман, дар вокеъ, бахсхое, ки дар бораи махалгарои дар нашрияхои Точикистон ахиран матрах мешаванд, хадафашон халли масъала нест! Хадаф аз ин бахсхо дар вокеъ баёни заъфхои нависандагон аст. Рахмониён (ман уро намешиносам) хич пешниходе барои халли мушкили махалгарои накарда ва танхо коре, ки карда, гилаву гилагузорй карда, ки пешохангони адабиёт хамвора аз шимол будаанд ва гуё ин амр бидуни шоистагии ин афрод сурат гирифтааст! Ин гуфтор дар холест, ки хич далеле наёварда, ки хунари, масалан, шоъирии Лоик ё Гулназар ё Бозор Собир ё хар каси дигар дар чи сатх аст. Ба ин далел химояти Адолат аз Рахмониён ба назари ман бемантик аст!

5. Дар мавриди Суруди миллй хам гароишхои махалгароёна вучуд дорад. Бибинед, танхо Суруди миллии мо нест, ки дар шароити бади солхои 1990 офарида шуд! Парчам, герб (орм) ва дигар нишонхои мо, Конуни Асосй ва хатто давлате, ки холо дорем, моли хамон замонаи ноамнй ва бесуботист. Пас чаро бояд танхо Суруди миллй иваз шавад? Чаро бояд дар мавриди дигар чизхо хомуш монд? Оё барои ин нест, ки сарояндаи он аз махалли мо нест? Зеро ман дар хич як аз ин маколот нахондам, ки сабаби бад будани Суруди миллии кунунй чист. Хич касе аз ин чанобон баррасии хунарии тахлили ин шеърро анчом надода ва заъфу кубхи онро нагуфт. Факат хамин ки «Мо ин сурудро дуст намедорем!» Тамом, вассалом! Магар дар дунё чизхое, ки шумо дуст надоред, кам аст? Адолат-бону, масалан, дар дифоъ аз Рахмониён мегуяд: Мо аз ин бехтар метавонем суруди миллй бисароем! Лутфан аввал бисароед ва нишон бидихед, ки метавонед. Хавои дахон лозим нест!

Ба назари ман, агар фурсат барои тагйири Суруди миллй фаро расида, пас фурсат барои тагйири парчаму нишони миллй хам фаро расида. Фурсат барои тагйири номи Точикистон (ба Хуросон) хам фаро расида. Фурсат барои тагйири режими кунунй хам фаро расида, ки то имруз коре барои пешрафти мардум накардааст! Бояд раиси чумхурии чадид, шахрдори чадид, порлумони чадид... дошта бошем. Албатта, аз тагйири суруд чизе ба даст намеояд, вале...

Дигар ин ки агар мардуми як минтака дар шеър ва адабиёт пешдаст хастанд, ба хотири ин нест, ки онхо ба ин гуна макомхо таъйин шудаанд. Дар шеър ва хунар макомеро намешавад таъйин кард ва ба ин далел, махалгарои хам наметавонад вучуд дошта бошад. Агар вучуд дошта бошад, осебе ба хич кас намерасад, чун суруд пул, мол, дорои нест, ба вижа дар Точикистон! Аммо таъйини макомоти сиёсй бар асли махал, ки масъалаи догтаре дар Точикистон аст, чаро матрах намешавад? Тайи 15 соли ахир садхо мутахассиси хуб рафтанд, чун аз кор дур карда шуданд. Ва хар чупоне чои онхоро гирифт. Ва мо имруз як инжинери дурусту хисобии барк надорем! Чаро ин мавзуъ баррасй намешавад?

Дар нашрияхои Точикистон хатто манипулатсия (дасткорй) хам ба назар мерасад. Масалан, рузноманигор, барои ин ки миёни шуъаро ихтилоф ичод кунад, меравад ва аз Каноъат мепурсад, ки «назари Шумо ба шеъри Гулназар ба унвони Суруди миллй чист?» Ё мегуяд, ки «шеъри Бозор бехтар аст», ки инхо амдан ба ихтилоф тахрик кардани шуъарост! Херо бихохем-нахохем, дуто шоъир мисли дуто меъмор ва дуто журнолист, бо хам ракобати хунарй доранд ва тахрики онхо дар нихоят аз ракобати хунарй ба душманй мебарад.

Хаминро метавон дар мавриди Адолат ва Хуршеди Атовулло хам гуфт. Агар ман биравам ва аз Адолат назар пурсам, ки «рузномаи Хуршед чи тур» ё баръакс, ва онхо ин назархоро бихонанд, ба хусус агар интикодй бошанд, ду руз тул накашида душмани чони хам хоханд шуд. Ва агар ин чурй идома бидихем, ба чони хам хоханд уфтод.

Дунбола дорад

This was the BBC!.. For some it's still is.

Still working on my new toys: a marvelous digital video camera and a great software. My next clip is a plunge into my BBC past with my BBC friends:

The Loud Little Handful

Last night an incredibly truthful piece written some 100 years ago by a bright American stroke me with its precise compatibility with our contemporary world. Mark Twain (Samuel Langhorne Clemens), a member of the American Anti-Imperialist League, and of course, the great writer of “Adventures of Huckleberry Finn”, depicted how a nation goes to a war, or perhaps, is pushed to a war. He wrote in “The Mysterious Stranger” in 1910:

The loud little handful - as usual - will shout for the war

The loud little handful - as usual - will shout for the war. The pulpit will - warily and cautiously - object... at first. The great, big, dull bulk of the nation will rub its sleepy eyes and try to make out why there should be a war, and will say, earnestly and indignantly, "It is unjust and dishonorable, and there is no necessity for it."

Then the handful will shout louder. A few fair men on the other side will argue and reason against the war with speech and pen, and at first will have a hearing and be applauded, but it will not last long; those others will outshout them, and presently the antiwar audiences will thin out and lose popularity.

Before long, you will see this curious thing: the speakers stoned from the platform, and free speech strangled by hordes of furious men who in their secret hearts are still at one with those stoned speakers – as earlier – but do not dare to say so. And now the whole nation – pulpit and all – will take up the war-cry, and shout itself hoarse, and mob any honest man who ventures to open his mouth; and presently such mouths will cease to open.

Next the statesmen will invent cheap lies, putting the blame upon the nation that is attacked, and every man will be glad of those conscience-soothing falsities, and will diligently study them, and refuse to examine any refutations of them; and thus he will by and by convince himself that the war is just, and will thank God for the better sleep he enjoys after this process of grotesque self-deception.

How striking its resemblance is with today’s America!

Ashgabat, Tashkent Play Energy Games; Central Asia Shivers

Eurasianet

The leaders of Turkmenistan and Uzbekistan are trying to extract the maximum benefit from their neighbors’ misery. As the people of Central Asia shiver through the harshest winter in generations, Ashgabat and Tashkent are turning the screws, or shutting off the valves altogether, in a bid to obtain a higher price for their natural gas exports.

Temperatures of minus 20 degrees Celsius have prevailed this winter throughout Central Asia. The extreme cold has caught governments unprepared, as officials did not stockpile sufficient energy supplies to provide adequate heating and electricity. This flaw presented an opportunity to the leaders of Turkmenistan and Uzbekistan, two countries who serve as regional suppliers of natural gas. Turkmen leader, Gurbanguly Berdymukhamedov, and his Uzbek counterpart, Islam Karimov, held telephone negotiations on December 18, during which they agreed to coordinate their pricing strategy.

"Having stressed that energy resources were a strategic factor for the stable development of both states, and the increasing well-being of their peoples, the sides confirmed their readiness for close interaction" on pricing and other energy export-related issues, according to an account of the conversation distributed by the Turkmen State News Service. On January 12, Turkmen state television reported that Berdymukhamedov had signed a decree concerning Ashgabat’s participation in a Turkmen-Uzbek inter-governmental commission "for trade, economic, scientific, technological and cultural cooperation."

Within days of the December 18 conversation, Uzbekistan imposed massive increases on Tajikistan and Kyrgyzstan, boosting the gas price from between $100-$115 per thousand cubic meters (tcm) to $145 tcm. As recently as 2006, Kyrgyzstan was paying Tashkent $55/tcm.

[...]

While Uzbekistan’s pricing strategy has generally brought Tashkent the expected benefits, some of Turkmenistan’s efforts to secure additional advantages appear to have backfired. In particular, Ashgabat now finds itself in an awkward position after it tried to force Iran to pay a higher gas price by cutting off supplies. Some areas of northern Iran, along the border with Turkmenistan, have now been without energy imports for over two weeks.

Iranian leaders have flatly refused to bow to Turkmenistan’s pricing demand, and have even gone on the counter-offensive by threatening to abandon future purchases of Turkmen energy. On January 15, state radio broadcast comments by Deputy Iranian Oil Minister Akbar Torkan, who said it was "immoral" for Ashgabat to cut supplies during the depths of winter. Other Iranian leaders have said they will not begin to consider renegotiating the existing supply contract until Turkmenistan resumes exports. According to a report distributed by the Iranian Student News Agency, the country’s oil and foreign ministries are preparing to appeal to an "international tribunal" to seek sanctions against Ashgabat.

Meanwhile, the higher energy prices reaped by Turkmenistan and Uzbekistan have yet to translate into improved living standards in either country. Severe shortages of gas and electricity are also plaguing Turkmenistan and Uzbekistan, as their respective governments have continued to emphasize exports, especially to Russia, over domestic needs. As a result, entire villages, according to some media reports, are being stripped of trees, as residents burn whatever they can get their hands on in order to stay warm.

Read all

Sushi with Sholeh

I had seen those spinning bars with colorful plates on them so many times before, but never dared to go near them. It took Sholeh to come over from Amsterdam and drag me there: to a Sushi bar, a brand new one in Holborn. That was fun and an amazing ricy craby salmony adventure I wouldn't mind to repeat. Danke Shoen Sholeh! ("schoen" has been misspelt in order to draw a parallel between Sholeh & Shoen:)).

"Intelligentsia" Accelerates National Meltdown (Cyrillic Persian)

Чи гуна рез мешавем

Андешаҳо дар ҳошияи баҳсҳои ахир дар матбуъоти Тоҷикистон, ки таъаффуни маҳалгароӣ медиҳад

Садои хастаи устод Бозор пои телефун баёнгари беҳавсалагиаш ба шунидани ҳарзапароканиҳои ҷорӣ дар матбуъоти Тоҷикистон буд: “Лутфан ин ҳарфҳоро ба ман нагӯ. Мо ки равшанфикре надорем, то аз ӯ гилоя кунем.”

Мавзӯъи суҳбати ду тоҷики ғариб – яке дар Омрикову дигарӣ дар Урупо – мабҳаси беҳудаи ҷорӣ дар расонаҳои Тоҷикистон буд, ки ба шиддат бӯи тунди маҳалгароӣ медиҳад. Ҳар ду тарафи баҳси расонаӣ пок аз ёд бурдаанд, ки муштаракоте доранд ва, масалан, аз оҳоди як миллати воҳиданд, ки доманаи ҳузури он аз марзҳои маҳдуду муҳаҷҷари Тоҷикистон ҳазорон фарсанг фаротар аст.

Маҳалгароӣ ба ҳитаи муназзаҳи адабиёт ҳам кашонда шуда ва тифлакони сарзамини мо суҳбат аз тақсими тоҷикҳо ба “шаҳришуъур”-у “саҳроишуъур” мекунанд, дар ҳоле ки бар сари ҳамин баҳсҳои абас Тоҷикистонро дигар на шаҳре дурусту ҳисобӣ мондаву на саҳрое паҳновар. Ҳар чи ҳаст, санг асту куҳ асту мобақӣ дараҳое миёни куҳсор, ки ба ночор шаҳрашон номидаем.

Ҳамин парокандагӣ, ки назирашро дар баҳси “шоъирони миллӣ ва маҳаллӣ” мебинем, боъис шудааст, ки пойтахтҳои торихӣ аз даст биравад, ҳамқавмони мо бо номҳои “эронӣ” ва “афғон” барои мо хориҷӣ шаванд, ҳатто Нодирпурро вижаи Теҳрону Ахавони Солисро мухтасси Хуросон бидонем (ки агар арвоҳи онҳо аз ин сухани мо хабар ёбанд, бадбахттар хоҳем шуд) ва ҳамқавмони он бари куҳамонро, ки дар оташи ҷанги дохилӣ насӯзондем, ба коми оташи шайёдонаи Шуғод дар расонаҳо бикашем.

Натиҷае, ки дар талабаш ҳастед, чист? Такя бар эрикаи қудрат? Ва агар сари қудрат омадед, бар кӣ ҳукумат хоҳед кард? Ба ин тартибе, ки ҷилав меравед, гумон аст, ки фардо хоке бештар аз рустои худатон фармонпазиратон бимонад.

Устод Бозор бо хандае талх аз ман хост, ки суҳбат аз маҳал наёрам, чун ба қавли ӯ, “ин гапҳо сазовори ман нест.” Ва дар воқеъ, афроде, ки бузургонро маҳсур ба чордевории як русто ё як маҳал дидаанд, пеш аз ҳама худи он азизонро хор кардаанд. Чун фард ҳар чи бештар ба арш суъуд мекунад, ҷаҳонро комилтар мебинад ва ҷаҳониёнро ҳамтои ҳам. Намунаи боризи он абёти Мавлавист, ки шоъирест на маҳалливу на миллӣ, балки ҷаҳонӣ ва улгуи нумувви ҳуввияти башарӣ:

Чи тадбир, эй мусалмонон, ки ман худро намедонам,
На тарсо, на яҳудиам, на габру на мусалмонам.
На шарқиам, на ғарбиам, на илвиам, на суфлоам,
На з-аркони табиъиам, на аз афлоки гардонам.
На аз Ҳиндам, на аз Чинам, на аз Булғору Сағсинам,
На аз мулки Ироқайнам, на аз хоки Хуросонам.

Шуданӣ нест, ки якояки мо ба ин дарки ҷаҳониву кайҳонӣ бирасем, вале нокомии мо дар дарки ҳуввияти миллӣ саранҷом кореро ба дасти так-таки мо хоҳад дод, ки то абадулобод аз пасаш бар нахоҳем омад ва хокистари мо ҳамон беҳ, ки зери пои наводагонамон лагадмол шавад.

Чун бад-ин минвол мо ба ояндагони худ чи чизе мехоҳем ба ирс бигзорем? Фазлфурӯшиҳои пуч дар бораи бартарии ин қишлоқ аз он қишлоқ? Достонҳои панҷҳазорсола дар бораи шукӯҳи қавми ориёии мо, ки ҳоло аз гумномтарин ақвоми башарист? Пирӯзии фалонӣ ва шикасти беҳмонӣ дар баҳси бесарусомоне дар бораи Суруди Миллӣ? Суҳбат аз миллатест, ки бахши азими он ҳанӯз дар зиллати беҳуввиятӣ гирифтор монда ва намедонад модари ӯ кӣ буда ва бар сараш чиҳо оварданду оварда. Афроде, ки дар баёни фикру эҳсос ба забони модарии худ ба минг-минг меуфтанду оҷиз мемонанд. Афроде, ки ҳанӯз намедонанд аз бозмондагони эрониёни нажодаанду номи забонашон порсист ва хатти ҳазорсолаашонро ҳанӯз бар маснади пешинаш нанишондаанд. Афроде, ки аз гардунаи замон ҳар рӯз ба андозаи як сол вопас мемонанд... Ман ҳам дар ин миён ҳастам ва аз ин меросе, ки қарор аст барои ояндагон бигзорем, шарманда.

Гузаштаро раҳо кун ва ба имрӯз биандеш. Ифтихороти пешин моли пешиниён аст. Муҳим он аст, ки имрӯз чи фикри бикре, чи сухани тозае мехоҳем дар миён оварем, ки созанда бошад ва барои худи мо ифтихор офаринад, то дигар “гирди номи падар” нагардем ва бо ибрози шаҳомат “падари хеш” бошем.

Достони Суруди Миллӣ бо навоҳои хоркунандаву озорандаи маҳаллӣ моҳҳост, ки нақли маҳофил аст, гӯӣ бо иваз кардан ё накардани матну оҳанги он мо ба кайҳон фазонаварде хоҳем фиристод ё Омрикое дигарро кашф хоҳем кард.

Шеъри форсии тоҷикӣ ба далели султаи забону хатти русӣ аз ҳамтоёни бурунмарзии худ фарсангҳо вопас мондааст ва дар ин шакке нест, ки Суруди Миллии мо, замоне ки мо ба дарки беҳтаре аз шеъру суруд бирасем, иваз хоҳад шуд. Марҳилаи таъвизи суруди миллӣ дар миёни мардумони мутамаддин ба дур аз таъассуботи ҷавомеъи ибтидоӣ ва танишҳои маҳалгароёна, танҳо бар мабнои арзиши адабии он сурат мегирад ва мо ҳанӯз ба он марҳила нарасидаем. Кӯчактарин баҳси ба зоҳир адабӣ ва миллӣ дар маҳофили мо дар торҳои заҳрогини маҳалгароӣ мепечад ва тикка-тикка мешаваду аз ҳам мепошад. Пас беҳтар аст нахуст солори забону миллати худ бошем ва талош кунем ба қазоё аз равзанаи кулбаи рустоии худ нигоҳ накунем.

Пурсишҳои хабарнигорони мо ҳанӯз дар ҳамон ҳад боқӣ мондааст: “Шумо оё фикр намекунед барои ворисони Борбаду Накисову Рӯдакӣ истифода аз мусиқии як оҳангсози яҳудӣ дар Суруди Миллӣ бояд нанговар бошад?” Дар ҳоле ки дар Урупову Омрико шояд ҳатто як тан аз афроди одӣ аз пешинаи маҳалливу қавмии оҳангсози суруди миллишон огоҳ нест. На ба далели ин ки фарди бесаводест, балки ба хотири беҳудагии ин иттилоъоти зоид, ба хотири ин ки мағзаш андармони гирд овардани иттилоъоти судовару бадардбихур аст, то барои фардоиён меросе беҳтар аз мероси гузаштагон ба ҷо бигзорад. Ва агар бидонад, ки оҳангсози Суруди Миллии кишвараш як яҳудитаборе будааст, ки худашу аҷдодаш зодаи он сарзаминанд, ба бузургии миллати худаш бештар аз пеш хоҳад болид. Чун мояи ифтихор аст, ки намояндаи як қавми ғайрибумӣ ба сарзамини ӯ ин ҳама арҷ дошта бошад. Афзун бар он, суҳбатҳои расонаии Тоҷикистон дар бораи намояндаи қавмест, ки барои Тоҷикистони мо ва худашон осори гаронбаҳои ҳунарӣ офаридаанд ва ришта-филмҳои Шоҳнома бар тораки он чун ситора медурахшад.

Пас кори онҳо созанда буд. Онҳо аз худ мурдарег (мерос)-и пурарзише ба ёдгор гузоштанд. Акнун навбати мост, ки ба фикри сохтану созандагӣ бошем, то тӯшаи роҳи ояндагонро таъмин кунем. Аммо натиҷаи ин баҳсҳои муттакӣ ба маҳал чизе ҷуз сӯхтану сӯзандагӣ нест.

Ақвоми дигар бо худӣ кардани бегонаҳо бузург мешаванд, дар ҳоле ки мо тарҷеҳ медиҳем бо бегона кардани худиҳо рез шавем. Узбакҳо бо узбак хондани тоҷикҳо азим шуданд, аммо мо бо узбаку яҳудӣ хондани тоҷикҳо рез шудем.

Магар метавон поратар аз ин ҳам буд? Дигар мехоҳем туъмаи чи касе бишавем? Ҳофизаи торихии мо бояд дарозтар аз инҳо бошад ва ҳаргиз ёдамон наравад, ки чи гуна дар миёни кӯҳистон гирамон андохтанду даври хокамон хат кашиданду номашро “Тоҷикистон” ниҳоданд. Пас беҳтар аст ба фикри беҳбуди ҳамин насиби андакамон бошему ҳамдигарро азиз бидорем ва дар паҳнои порсигӯи ҷаҳон кӯчактарин маҳалли худамонро Тоҷикистон бидонем.

*Ин навишта барои интишор ба хафтаномаи "Миллат", чопи Душанбе, фиристода шудааст.

Агар бархе аз хуруфро намебинед, кулли матнро руи барномаи Microsoft Word пиёда кунед, ки маъмулан чавоб медихад.

Around Ilford

Ilford - the land of diversity in London, the place I'm really fond of these days. And that's my latest clip:

Kaash...

Ey kaash (I wish) we never had to see off our dearest friends.

Bilawal Bhutto-Zardari, Four Years Ago

Bilawal has been elected as the new PPP leader with his father as a co-chairman. Asif Ali Zardari, Benazir Bhutto's husband, says, BB wanted him to lead the party.

In his first press appearance Bilawal, 19, said: "As my mother said, democracy is the best revenge". However, democracy could have been observed better by choosing a more capable leader democratically, rather than following the family lineage of Bhuttos.

Another sad fact: Bilawal did not utter a word in Urdu. His father insisted to answer all questions on his behalf. Perhaps the newly-crowned leader will have to go through tough express Urdu language courses, while carrying on his education at Oxford.



The following report was published in 2004, when Bilawal was just 16:


Family victim of delayed justice, says Bilawal

By Shamim-ur-Rahman


KARACHI, Aug 26: Bilawal, the elder son of Benazir Bhutto and Asif Ali Zardari, says that he and the family have been hounded by "cooked up cases" and believes that most of Pakistan's problems can be solved if there is justice and democracy in the country.

Bilawal, who will be 16 next month, was talking to this reporter at his seaside residence after visiting his father in detention at the nearby Ziauddin Hospital. Sitting besides a painting of his grandfather and mother, Bilawal, who is doing his "O" levels in Dubai and is a black belt in Taekwondo, was bitter about his father's imprisonment.

"About the justice system, I don't know how well it is working over here, but my father has been in prison for eight years and has not been charged with anything, nor has anything been proved.

He is the only politician in Pakistan who has been kept behind bars for eight years. It is not only a crime against him, it is a crime against me and my family, who have been robbed of our father's company and guidance when we needed him.

"I meet him everyday in the hospital. We talk about school and life and things we missed out when I was a child. I just recently came to see my father after a four-year gap. What can we do in the circumstances? But I must tell you, my father is a strong-nerved person," said Bilawal.

"I have gone through lots of things and he wasn't there. At the time when we needed him he was taken away. We were denied of normal life," said the elder child of Benazir and Asif.

When asked whether he would like his father to be free through a deal with the government or would you like him to be exonerated by the courts, Bilawal's response was: " He should come out with honour. If there is a deal going on, then why a deal after all the fake cases?"

When asked if he had immediate plans to take a plunge into politics, following in his parents' footsteps, Bilawal sounded skeptical as he said: "We will see, I don't know. I would like to help the people of Pakistan, so i will decide when I finish my studies."

When probed as to what the young man understood by serving the people, his reply was: "I can either enter politics, or I can enter another career that would benefit the people."

"I think there wouldn't be such a problem if a dictator doesn't come and take over after every couple of years. That contributes to backwardness and poverty. Democracy is the only way out. The founder of Pakistan believed in democracy. He did not believe in dictatorship, and Pakistan was not founded for that. So there shouldn't be a dictator," he said.

Asked if there was any change in Ms Benazir Bhutto's behaviour since her exile and how she took care of the family despite other commitments, Bilawal said: "She tries to find time for us whenever she can. I think she is doing a good job as a mother, even though being very busy."

Asked if he and his sisters discussed problems, Asif Ali Zardari's son said: "My middle sister doesn't talk about it a lot but my younger sister asks me and I tell her that we have to be strong and one day he (Asif) will be free and will be with us."

When asked what he had been told about the legacy of Zulfikar Ali Bhutto, Bilawal said: "We have been told everything about him. My impression is that he was a very courageous man and I consider myself very lucky because I have three powerful role models that will obviously influence my career choices when I am older."

Bilawal, who likes target shooting, swimming, horse riding and squash, regrets that he could not play cricket because of the circumstances in which his family has been put.

Feel Your Pain

People are afraid of themselves, of their own reality; their feelings most of all. People talk about how great love is, but that's bullshit. Love hurts. Feelings are disturbing. People are taught that pain is evil and dangerous. How can they deal with love if they're afraid to feel? Pain is meant to wake us up. People try to hide their pain. But they're wrong. Pain is something to carry, like a radio. You feel your strength in the experience of pain. It's all in how you carry it. That's what matters. Pain is a feeling. Your feelings are a part of you. Your own reality. If you feel ashamed of them, and hide them, you're letting society destroy your reality. You should stand up for your right to feel your pain.

Jim Morrison